Son günlər Ədliyyə Nazirliyi siyasi partiyaların təqdim etdikləri üzv siyahılarını saf-çürük edir, mövcud nöqsanları aşkarlayir və bir ay ərzində sənədlərdə düzəlişlərin edilməsi zərurəti barədə maraqlı şəxslərə xəbərdarlıqlar göndərir.
Bəzi partiyalar bunu anlayışla qarşılayıb yanlışları düzəltməyə çalışır, bəziləri isə qanunun tələblərini icra etməyin, siyahıları düzəltməyin mümkünsüz olduğunu anlayıb haray-həşir salmağa cəhd göstərirlər.
Çox təəssüf ki, belə mənasız haray-həşir salanlar içərisində “ReAl” partiyası da yer aldı, “hökumətlə hökumətlik etmək” yolunu tutdu və digərlərindən fərqli olaraq, Ədliyyə Nazirliyinin aşkar olunan nöqsanlar barədə iradlarına mətbuat konfransı keçirməklə cavab verdi.
Bu yazı da mənim bir zamanlar rəğbətlə yanaşdığım, hərəkat olduğu dövrdə dəyərli insanları ətrafında toplamağı bacaran və eyni “müvəffəqiyyətlə” onları öz sıralarından bir-bir yola salan “ReAl” partiyası və onun sədri İlqar Məmmədov haqqındadır.
Əvvəlcə onu deyim ki, “Siyasi partiyalar haqqında” yeni qanun layihəsi ortaya çıxarkən onu məmnunluqla qarşılayan partiyalardan biri mənim rəhbərlik etdiyim Azərbaycan Naminə Alyans Partiyası oldu. Baxmayaraq ki, yeni tələblərlə qeydiyyatdan keçmə şansımızın olmadığını bilirdik. Ancaq onu da anlayırdıq ki, sayı 60-a yaxınlaşan kiçik partiyaların Azərbaycanda xalq üçün faydalı iş görməsi indiyə qədər mümkün olmadığı kimi, bundan sonra da mümkün olmayacaq. Ona görə partiyalara birləşməyi, ortaya real gücü olan siyasi qüvvəni çıxarmağın yollarını axtarmağı təklif etdik. Ancaq tezliklə anladıq ki, partiya liderlərinin mütləq əksəriyyəti özündən başqa heç kimi nəinki siyasi lider, heç siyasətçi kimi də qəbul etmir. Anladıq ki, “birləşmək istəyən bizim partiyaya gəlsin”-mövqeyindən çıxış edən, sədr kreslosunu nəyin bahasına olursa-olsun altında saxlamağa çalışan özündən müştəbeh partiya sədrləri ilə ciddi məsələlər barədə danışmaq tamamilə mənasızdır. Başa düşdük ki, xalqın böyük hissəsi kiçik siyasi partiyalara nəinki dəstək vermək istəmir, əksinə, onların “nəyin bahasına olursa olsun” siyasi arenada qalmaq cəhdlərinə narazılıqla yanaşır. Biz bu münasibəti gördük, qiymətləndirdik və başqalarını gözləmədən hamıdan əvvəl partiyamızı ləğv etdiyimizi və siyasi arenadan çəkildiyimizi bəyan etdik. Arxamızca 30-a yaxın siyasi partiya gəldi və onlar da dürüstlük göstərərək reallıqları etiraf etdilər, siyasi fəaliyyətlərinə son qoyduqlarını söylədilər. Ancaq bir xeyli partiya lideri oturduqları sədr kreslosunu saxlamaq üçün Ədliyyə Nazirliyi ilə “ölüm-dirim mübarizəsi”nə girişdi.
Siyasətlə maraqlananların əksəriyyətinə yaxşı məlumdur ki, bu cür “kreslo sevgisi” təkcə azərbaycanlı siyasətçilər üçün xarakterik deyil. Türkiyənin ana müxalifət partiyasının lideri Kamal Kılıçdaroğlunu Azərbaycanda yaxşı tanıyırlar. Deniz Baykalın intim videosunun yayılmasından sonra 2010-cu ilin mayında Cumhuriyyət Xalq Partiyasının sədri seçildi. Böyük siyasətçi olmadığı hamıya yaxşı məlum olsa da, onun bu ciddi nöqsanı dürüstlüyünə görə görməzdən gəlindi. Nəticədə, Kılıçdaroğlu düz 13 il özünü dünya türklərinə dürüst, təmənnasız, böyük amallarla yaşayan siyasi lider kimi təqdim etməyi bacardı və milyonlarla insanı bu yalana inandıra bildi. Ancaq 2023-cü il prezident seçkiləri bu yalanların sonunu gətirdi. Məlum oldu ki, ona digərləri üzərində hökm etmək imkanı verən “kreslo”sunu saxlamaq, yaxud daha “sanballısı” ilə əvəz etmək naminə Kılıçdaroğlunun ata bilməyəcəyi addım yoxdur. Bu səbəbdən, əvvəlcə Türkiyə prezidentliyinə namizəd olmaq üçün “altılı masa”da toplaşan partiyaların deputat yerləri ilə bağlı tələblərinin heç birini geri çevirmədi.
Sonra ikinci tur ərəfəsində Ümit Özdağla gizli protokol imzaladı və ona 4 nazir postunu “peşkəş” edərək “dəstək vədi” aldı. Bu gizli protokol məsələsi ifşa olunduqdan sonra hamı anladı ki, Kılıçdaroğlu nəinki uzun illər özünü təqdim etdiyi kimi dürüst deyilmiş, əksinə, Türkiyə tarixinin gəlmiş-geçmiş ən yalançı siyasətçilərindən biri imiş. Ancaq 13 ildən sonra üzə çıxan onun təkcə bu nöqsanı olmadı. Məlum oldu ki, o həm də dəhşətli “kreslo xəstəsi”dir. İndi nə qədər ona deyilsə ki, sən lider deyilsən, allah sənə bu qabiliyyəti verməyib, eşitmir ki, eşitmir. 13 il oturduğu kreslodan dördəlli sallaşıb, Emin Sabitoğlunun “deyir, ayrılma məndən” mahnısını oxuyur.
Yeri gəlmişkən, dəyərli bəstəkarımızın bu məşhur mahnısını öz repertuarından çıxarmayan siyasətçilər Azərbaycanda da kifayət qədərdir. Bu yerdə gəlib çıxdıq haqqında söhbət açmaq istədiyimiz əsas qəhrəmanımızın üstünə. Çünki Kılıçdaroğlu kimi kreslodan yapışıb “ayrılma məndən”- deyənlərdən biri də “ReAl” partiyasının sədri İlqar Məmmədovdur. Doğrusu, əvvəllər onu haqlı olaraq Kılıçdaroğlundan daha çox Nelson Mandelaya bənzədirdilər. Düz 5 il 8 ay həbs yatdığı dövrdə göstərdiyi dəyanətə görə. Son yüz ilin ən nüfuzlu siyasətçilərindən olan Nelson Mandela ondan daha çox, 27 il həbsdə saxlanılmış və bütün çətinliklərə sinə gərməyi bacarmışdı. Üstəlik, İlqar Məmmədovdan fərqli olaraq, onun xanımı Vinni ərinin “iş yerində” olmadığı zamanlarda vəkillərlə, mühavizəçilərlə, bir sözlə əlinə keçənlərin hamısı ilə ona xəyanət etmişdi və bundan bütün dünya xəbərdar olandan sonra “hal-qəziyyə” gəlib “zərəçəkənin” özünə də çatmışdı. Ancaq Mandela bu xəyanətə də mətanətlə dayanmış və həbsdən çıxandan sonra uzun illər silahdaşı olan arvadından heç bir tərəddüd etmədən ləyaqətlə ayrılmışdı. Özü də bu qətiyyətli addımı “milli dəyərlərə bağlılıqdan”, “milli mentalitetə sədaqətdən” bir kəlmə də olsun danışmadan atmışdı. Azərbaycanda həbsdə olduğu müddətdə bir çoxlarının afrikalı siyasətçiyə bənzətdiyi İlqar Məmmədov ailəsi ilə bağlı heç bir problem yaşamasa da, azadlığa çıxandan sonra qazandığı nüfuzu sürətlə itirməyə başlamışdı. Məlum olmuşdu ki, sədr olmağı xoşlayan, rəhbər kreslosunda əyləşməyi sevən və onu daha mötəbər prezident kreslosu ilə əvəzləməyi arzulayan İlqar Məmmədov əslində öz peşəsini qətiyyən bəyənmir. K.Stanislavskinin məşhur deyimini bir az dəyişdirsək, “siyasəti özündə deyil, özünü siyasətdə” sevir. Öz üzərində işləməyə, oxumağa, öyrənməyə həvəs göstərmir və bu səbəbdən “siyasi partiyaların kütləvi və parlament partiyaları olaraq iki növü var”- kimi hüquq elmində “yenilik” sayılacaq bəyanatlar verməkdən çəkinmir. Yəni demək istəyir ki, kütləvi partiyalar parlament partiyası ola bilməzlər. Bununçün mütləq kadr partiyası (İ.Məmmədov kadr yox, parlament partiyası deyir) olmalısan. “ReAl” sədri eyni zamanda dövlət başçısından başqa heç kimi rəqib görməyəcək dərəcədə özündən razıdır və debatlarda heç vaxt iştirak etmir. Bu səbəbdən onun bu vəzifəsini partiyanın icra katibi Natiq Cəfərli yerinə yetirir. Fasiləsiz olaraq az qala hamı ilə debatlara çıxır və dəfələrlə xoşagəlməz vəziyyətlərə düşsə də yenə öz işini, əslinə qalsa, İlqar Məmmədovun işini görməkdə davam edir. Çarəsi kəsiləndə öz fikirlərini təkcə sözlə deyil, həm də sazla, daha doğrusu, “muğamat oxumaqla” belə çatdırmağa hazır olduğunu söyləyir. Bütün fəaliyyəti ilə sanki “əsl sədr belə olmalıdır, bu cür işləməlidir”-ismarınc-məktubunu özünəvurğun liderinə çatdırmağa çalışır. Ancaq məktub yetişmir ki, yetişmir. Bütün ümidlərini seçkilərə, kampaniya dövründə ortaya qoyacağı “möhtəşəm performansa” və hazırladıqları “konsepsiyalara” bağlayan İlqar Məmmədov xalqla ünsiyyətdən qaçmaqda davam edir. Arada üzvlərin sayını artırmaq məcburiyyəti yarananda ekranda görünüb, “ReAl”-a üzv olun”- çağırışı ilə çıxış edir. Anlamır ki, onun “mübarək” müraciətinə cəmi 500-600 nəfər baxırsa, bu o deməkdir ki, onların ya heç biri çağırışa qoşulmayacaq, ya da ən yaxşı halda 1-2 nəfər partiyaya üzv olmaq arzusuna düşəcək. Dərk etmir ki, soydaşlarını sevməyən, onlarla ünsiyyətdən qaçan, insanlara, hətta özündən hər cəhətdən üstün olan həmkarlarına belə yuxarıdan baxan “möhtəşəm” siyasətçilərin xalqın dəstəyini qazanması mümkünsüzdür. Bu səbəbdən “ReAl”-a üzv olun”- çağırışları heç bir nəticə verməyib və verməyəcək. Baxmayaraq ki, partiyada Erkin Qədirli kimi, Natiq Cəfərli kimi savadlı siyasətçilər və yalnız “üzvlüyə çağırış” videolarında boy göstərən ziyalılar var. Ancaq partiyanın ən böyük problemi ondan ibarətdir ki, “ReAl”ın öz peşəsini sevən və öz vəzifələrini icra etməyi bacaran lideri yoxdur. İlk növbədə, məhz lideri olmadığına görə “ReAl” tələb olunan sayda üzvləri toplamaq imkanına malik deyil və bu səbəbdən Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçmə şansından məhrumdur. Çox güman ki, bunu anladığından illərlə xalqla ünsiyyətdən qaçan “lider” qara-qışqırıq salmaq yolunu tutur, partiya təmsilçiləri “telefonla üzvləri yoxlamaq qanunsuzdur”, “bizi qeydə almasanız E.Qədirli deputatlıqdan istefa edəcək”-kimi qeyri-ciddi bəyanatlar səsləndirirlər. Mütəmadi olaraq KİV təmsilçiləri qarşısına çıxmağı “şəninə yaraşdırmayan” İlqar Məmmədov yalnız “rədd cavabı” alınandan sonra mətbuat konfransı keçirmək qərarı alır. Vəziyyəti ən azı onun qədər bilən, Azərbaycanda cəmi 4-5 partiyanın 5000 üzvünün ola biləcəyini və “ReAl”-ın həmin partiyalardan biri olmadığını yaxşı anlayan qələm əhlinə əksini sübut etməyə çalışır. Anlamır ki, bu çıxış yolu deyil. Qara-qışqırıq salmaq bu məqamda köməyə yetməyəcək. Təhdidlərlə partiyanı qeydiyyatdan keçirmək mümkün olmayacaq. Nə qədər qiymətli sayılsa da, Erkin Qədirlinin mandatdan imtina edəcəyi barədə hədə də işə yaramayacaq. Çıxış yolu başqa yerdə axtarılmalıdır.
İlk növbədə partiya öz işini sevməyən, öz vəzifəsini icra etmək istəməyən sədrdən -İlqar Məmmədovdan xilas olmalı, debatlarda iştirak edəcək, savadı, natiqliyi ilə hamıdan, ən azı çoxlarından üstün olduğunu sübut etmək potensialına malik liderini tapmalıdır. Azərbaycanın siyasi həyatında partiya liderlərinin rolunun müstəsna əhəmiyyətə malik olduğu unudulmamalıdır. Eyni problemlərlə üzləşmiş siyasilərlə danışıqlar aparıb birləşmə yolları axtarılmalıdır. Yeni insanların, nüfuzlu şəxslərin partiyaya cəlb olunması barədə düşünülməlidir. Dərk olunmalıdır ki, tutulan yolun sonunda qələbə şansı yoxdur və iş-işdən keçəndən sonra məlum olacaq ki, partiyanın onsuz da məhdud olan potensialı Ədliyyə Nazirliyi ilə mənasız qarşıdurmaya yönəldilib. Bu cür davam etsə, çox maraqlı layihə kimi ortaya çıxan və siyasətdə qalmaq haqqı olan bir partiya Azərbaycanın siyasi həyatından birdəfəlik silinəcək. Ləngimədən bu yolun yanlış olduğu anlaşılmalı, hakimiyyətlə lüzumsuz qarşıdurmadan imtina olunmalı və partiyanın qarşıdan gələn parlament seçkilərində iştirakını təmin edəcək ağıllı addımlar atılmalıdır. Üstəlik, bu addımlar heç bir vaxt itkisinə yol vermədən, dərhal atılmalıdır.
Hələ ki, gec deyil...
Abutalıb Səmədov
“Alyans” strateji araşdırmalar mərkəzinin sədri
REDAKSİYADAN: Qarşı tərəflərin də mövqeyini dərc edə bilərik.
