Güclərindən asılı olmayaraq NATO və KTMT-nin bir-birinə əks hərbi-siyasi bloklar olduğu hər kəsə bəllidir. Hər iki blokla və onların üzvləri ilə münasibətlərini müəyyənləşdirmək ərəfəsində olan istənilən dövlət bu amili mütləq nəzərə alır və almalıdır. NATO və KTMT arasında mövqeyini dəqiq təyin edə bilməyən ölkələrin sonda tarazlığını itirmək təhlükəsi var...
Azərbaycan kimi heç bir hərbi-siyasi bloka qoşulmayan ölkələrin xarici siyasətinin özünəməxsus dəqiq modeli formalaşır. Bu model onlara əks blokların arasında uzun zaman öz tarazlığını saxlamasına imkan verir. Azərbaycan qarşı-qarşıya duran blokların arasında apardığı "qoşulmayan diplomatiya modelini" taktiki olaraq yeniləşdirmək təcrübəsini də yaradır.
Bu sözləri “Bakı Xəbər” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Aydın Quliyev özünün sosial media hesabında yazıb. Rusiya ilə Ukrayna arasında hazırda yaşanan gərginliyi şərh edən politoloq baş verənləri Azərbaycanın Vətən müharibəsi sonrası regionda yaratdığı yeni reallıqlar aspektindən dəyərləndirərək daha sonra yazır:
- Bəlkə də Azərbaycan dünyada tək və ya az sayda ölkələrdən biridir ki, əks blokların üzvü olan ölkələrlə ikitərəfli münasibətlərin yeni formalarını tapıb tətbiq edə bilir. Bu cəhətdən qardaş Türkiyə və Rusiya ilə ikitərəfli münasibətlərin dinamikası diqqət çəkir. Hər iki ölkə ilə ikitərəfli münasibətlərin strateji tərəfdaşlıqdan strateji müttəfiqliyə doğru yönüm alması bir faktdır və bu proses son illərdə daha da gücləndi. Məşhur Şuşa bəyannaməsinə qədər Türkiyə ilə münasibətlər ictimai səviyyədə bir qayda olaraq dost, qardaş, rəsmi sənədlərdə isə strateji tərəfdaş ölkə kimi xarakterizə olunurdu. Xüsusilə ortada həll edilməmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin olması onsuz da hər vasitə ilə yanımızda dayanan qardaş ölkə barədə strateji müttəfiq ifadəsini işlətməkdə çətinlik yaradırdı. Vətən müharibəsi və Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən sonra Şuşa bəyannaməsi strateji tərəfdaşlığı rəsmən strateji nüttəfiqliyə çevirdi.
Strateji tərəfdaşlıqdan strateji müttəfiqliyə keçid prosesi Rusiya ilə münasibətlərdə də özünü göstərir. Xatırlayırıq ki, Lavrov və başqa iri dövlət xadimləri açıq deyiblər: "Azərbaycan strateji tərəfdaşımız, Ermənistan strateji müttəfiqimizdir". Bunu xüsusi vurğu ilə deyirdilər. Rusiya 44 günlük müharibə vaxtı bu mövqeyində elan edilməmiş dəyişiklik etdi və tərəfsiz qalaraq Azərbaycana əslində faktiki müttəfiqlik göstərdi. Ermənistan nə qədər çalışsa da, Rusiyanı müharibə tərəfdaşı kimi öz yanına çəkə bilmədi. 44 günlük müharibədən sonra isə azad edilmiş ərazilərimizin birində keçirilən rəsmi Forumda Azərbaycan-Rusiya münasibətlərində strateji müttəfiqliyə keçidin əlamətləri ilk dəfə bəyan edilməyə başladı.
Azərbaycan-Rusiya strateji müttəfiqliyinin rəsmiləşəcəyi gözlənilir. Bu prosesin reallaşması strateji müttəfiq olaraq Ermənistanın Rusiya üçün önəmini xeyli dərəcədə azalda bilər. Nəzərə alsaq ki, uzun illər boyu bu iki ölkənin strateji müttəfiqliyi Cənubi Qafqazda Azərbaycana ağır ziyanlar vurmuş faktor olub, indi gedən yeni prosesin önəmliliyi daha çılpaq üzə çıxır. İllər boyu Ermənistanın Rusiya ilə strateji müttəfiqliyini özümüzə çox ziyanlı bir faktor kimi sıradan çıxarmağa çalışdıq. Açıq deyək, alınmadı. Ancaq əvəzində Rusiya-Ermənistan strateji müttəfiqliyinə Azərbaycan-Rusiya strateji müttəfiqliyini alternativ olaraq çıxarmaq reallaşsa, məgər pis taktikadır? Fikrimcə yox. Həm rus-erməni strateji müttəfiqliyinə "kontr" qoyuruq, həm də strateji Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinə gücləndirici balans yaradılır. Ən böyük problemimiz olan postqarabağ məsələlərinin həllini sona çatdırmaq üçün regionumuzda zəruri Rusiya-Türkiyə tandemini axıradək uğurla davam etdirməyin yolu da budur.
Eyni zamanda, keçmiş Dağlıq Qarabağın bu gün nəzarətimizdə olmayan hissəsini də sakitliklə qaytarmağın ən səmərəli yolu məhz bu proseslərin içindədir. Rusiya bilməlidir ki, onunla strateji müttəfiqliyə başlamaq niyyətində olan Azərbaycanın strateji hədəfi məhz budur... Qarabağın bir qarışı da güzəşt edilməyəcək... Eyni zamanda, strateji müttəfiqlik heç bir halda Ukraynanın ərazilərinin ilhaq edilməsi siyasətinə dəstək kimi başa düşülməməlidir. Fikrimcə, Krım məsələsində Azərbaycanın hələ 2014-cü ildən bəyan etdiyi rəsmi siyasət Donbas və Luqansk məsələsinə münasibətdə də davam etdirilməlidir.
Rusiya-Azərbaycan strateji müttəfiqliyinin bizə hansısa ciddi ziyanlar vura biləcəyi düşüncəsində deyiləm. Daha çox buna onəm verirəm ki, bu strategiyanın gerçək fakta çevrilməsinin qarşısını almaq üçün Ermənistan böyük çabalar göstərəcək və göstərir... Çünki Ermənistanın bəzi ağıllı strateqləri yaxşı anlayır ki, bir NATO, bir KTMT üzvü olan ölkə ilə strateji müttəfiqlik Azərbaycanın qarşısında çox geniş manevr imkanları açır... Bu, ermənilərin yeni kabusuna çevrilə bilər...
