İsveçrədə İran və ABŞ nümayəndə heyətləri arasında ABŞ Maliyyə Nazirliyinin İran neftinə 60 günlük güzəşt qərarı verməsi ilə nəticələnən diplomatik proses İranın daxili siyasətində "xəyanət" müzakirələrinə səbəb olub.
İran Parlamentinin Milli Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini və parlament üzvü Mahmud Nəbavian maraqlı iddialar irəli sürüb. Sərt xətt tərəfdarı olan Nəbavian, dövlət televiziyası IRIB-də, Ali Lider Müctəba Xameneyiyə aid olduğunu iddia etdiyi gizli məktublar və yazışmalar barədə danışıb.
Nəbavian, Parlament sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf və xarici işlər naziri Abbas Ərakçinin rəhbərlik etdiyi hazırkı danışıqlar qrupunun Xameneyi tərəfindən müəyyən edilmiş qırmızı xətlərə və səlahiyyət məhdudiyyətlərinə "itaət etmədiyini" iddia edib. Bu iddialardan sonra canlı yayım qəfildən dayandırılıb və senzura qalmaqalından sonra televiziyanın yüksək vəzifəli məmuru istefa verib.
IRIB rəhbərliyi isə Nəbavianın açıqlamalarını "qanuni pozuntu" adlandırıb və hüquqi araşdırmanın başlanacağına işarə edib.
Nəbavianın sözlərinə görə, Ali Rəhbər Xameneyi nümayəndə heyətinə yazılı şəkildə 11 ciddi şərt qoyub ki, onlar Pakistanda keçirilən ilkin danışıqlar zamanı müəyyən edilmiş çərçivədən kənara çıxmasınlar.
“The Guardian” tərəfindən də paylaşılan bu şərtlər aşağıdakılardır:
- Hörmüz boğazına nəzarət üzərində İranın inhisarını qorumaq, keçən gəmilərdən dərhal tranzit haqları almaq və düşmən gəmilərinə məhdudiyyətlər qoymaq.
- Hörmüz boğazının beynəlxalq nəqliyyata tam açılması üçün ABŞ-ın İrana kompensasiya ödəməyə razılıq verməsi… ABŞ-ın 350 milyard dollarlıq inkişaf fondu yaratmağa razılıq verdiyi, lakin bu fonda birbaşa töhfə verməkdən imtina etdiyi qeyd edilir.
- Uranın zənginləşdirilməsi hüququnun qorunması, sanksiyaların tamamilə ləğvi və dondurulmuş aktivlərin Qətər kimi ölkələrdən borc alma formulu olmadan birbaşa sərbəst buraxılması.
Nəbavian iddia edib ki, Xameneyi nümayəndə heyətinə fərqli bir mesaj göndərib: "Pakistan danışıqlarında əldə edilən razılaşmalar, hazırki müzakirələrlə tamam fərqlidir. Danışıqlar dərhal dayandırılmalıdır".
Prosesi ictimaiyyətin qarşısına çıxmadan yazılı təlimatlar və ətraflı sual siyahıları ilə pərdə arxasından idarə edən Müctəba Xameneyinin, iyunun 18-də prezident Pezeşkiana da xüsusi məktub yazdığı ortaya çıxıb. Məktubda, Xameneyinin davam edən danışıqların gedişatı və yekun nəticələri ilə bağlı Pezeşkianla ciddi fikir ayrılıqlarının olduğunu, lakin müəyyən şərtlər daxilində prezidentin mühakiməsinə və iradəsinə hələlik hörmətlə yanaşdığı bildirilib.
Danışıqlar qrupunun rəhbəri Məhəmməd Bağer Qalibaf və Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmiləri Nəbavianın iddialarını "köhnə, əsassız və təhrif olunmuş" adlandıraraq, rədd ediblər və məxfi dövlət sənədlərini sızdıran köstəbəyin dərhal müəyyən edilməsini istəyiblər.
Lakin geri çəkilməkdən imtina edən Nəbavian iddialarını “Telegram” hesabı vasitəsilə davam etdirərək, İsveçrədəki danışıqlardan əvvəl ABŞ tərəfindən Livanda işğalın sona çatması, blokadanın qaldırılması və dondurulmuş vəsaitlərin buraxılması kimi əsas şərtlərdən heç birinin yerinə yetirilmədiyini iddia edib.
Hökumətə meydan oxuyan Nəbavian daha sonra deyib: "Bu reaksiyalar o deməkdirmi ki, insanlar Xameneyinin əmrlərinin nə olduğunu və danışıq aparanların niyə bunlara tabe olmadıqlarını bilməməlidirlər?"
Tahir TAĞIYEV
