NATO-ya üzv dövlətlər alyansın Vilnüsdə keçiriləcək sammitində Ukraynanın hərbi-siyasi bloka daxil olması perspektivləri ilə bağlı vahid mövqedən çıxış edəcəklər.
Bunu NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq “Sky News” telekanalına müsahibəsində deyib.
Daha sonra Stoltenberq bunları deyib: “Bu asan deyil, çünki bir çox müttəfiqlərin fərqli mövqeləri və baxışları var. NATO-nun gücü ondan ibarətdir ki, biz həmişə bir mövqe ətrafında toplaşa bilirik”.
Baş katibin sözlərinə görə, o tam əmindir ki, alyans üzvləri Ukraynanın NATO-ya daxil olması perspektivləri ilə bağlı hamı üçün əlverişli yol tapacaqlar.
Halbuki, iyunun 16-da Stoltenberq münaqişə vəziyyətində olan Ukraynanın NATO-ya daxil olmasını istisna edib. O bildirib ki, həm üzv ölkələr, həm də Kiyevin özü bunu başa düşür. Bununla belə, onun sözlərinə görə, “alyansın qapıları açıqdır” və alyans sammitdə Ukrayna üçün təhlükəsizlik təminatlarını müzakirə etməyi planlaşdırır. ABŞ prezidenti Cozef Bayden isə bundan əvvəl Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü ilə bağlı alyansda vahid mövqenin olmadığını bildirib: “Hazırda Ukraynanın alyansa qəbulu məsələsində NATO-da birlik görmürəm”.
Qeyd edək ki, NATO-nun sammiti iyulun 11-dən 12-dək Vilnüsdə (Litva) keçiriləcək.
Maraqlıdır, Ukrayna NATO-ya qəbul olunsa müharibə bitəcəkmi?
“NATO-nun qüvvədə olan nizamnaməsinə görə, bu təşklilat münaqişəyə cəlb edilmiş tərəfi alyansın tərkibinə qəbul etmir”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Elşən Manafov Ukraynanın NATO-ya üzv olmasına birmənalı yanaşmadı: “Əvvəla, Ukrayna və NATO arasında qarşılıqlı münasibətlərin əsası hələ 1992-ci ildə qoyulyb. 1994-ci ildə digər postsovet respublikaları kimi Ukrayna da NATO ilə “Sulh naminə əməkdaşlıq” çərçivə sazişi əsasında əməkdaşlığa başlayıb. Prezident Yuşşenko 2008-ci ildə Ukraynanın HATO uzvlüyünə qəbul olunması xahişi ilə çixiş etsə də, həmin il Şimal Alyansının Buxarestdə keçirilən sammitində Almaniya və Fransa buna qarşı olub. Bu ölkələrin sözügedən məsələyə fərqli münasibətlərinə görə Ukraynanın üzvlük xahişi təxirə salınıb. Bununla belə, Buxsrest sammitində bəyan olunub ki, Ukrayna və Gurcustan NATO-nun müəyyən etdiyi standartlara cavab verəcəkləri təqdirdə, bloka qəbul olunacaqlar. Ancaq Ukraynada Viktor Yanukoviçin prezidentliyi dövrundə ölkənin NATO-ya üzvlük məsələsi arxa plana keçdi. Rusiya ilə qarşılıqlı münasibətlərin genişləndirilməsi tərəfdarı olan Yanukoviç iqtidari Ukraynanın dövlət müstəqilliyi bəyannaməsində göstərildiyi kimi, bitərəf dövlət olaraq qalacağını bəyan edib. Nəticədə NATO ilə münasibətləri strateji müttəfiqlik çərçivəsinə gətirilməsi kursundan imtina etdi. Lakin Avropada nüfuz dairəsi, habelə birqütblü dünyanın formalaşdırılması ilə bağlı Rusiya ilə geosiyasi qarşıdurmada Ukraynanın rolu və əhəmiyyətini anlayan Qərb alyansı bu ölkədə rəngli inqilab həyata keçirdi. Kiyevdəki Meydan hadisələrinin nəticəsində Yanukoviç hakimiyyəti devrildi. Prezident Poroşenkonun iqtidarı dövrundə Ukraynanın NATO ilə əməkdaşlığı yenidən bərpa olundu. Ukraynanın bloklardan kənarda qalacağı ilə bağlı məlum qətnaməsi 2014-cü ildə onun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlı məsələlərdə qeyri-effektiv sayılaraq rədd edilir. Həmin andan etibarən Rusiya ilə münasibətlərin qarşıdurma halına gətirilməsinə xidmət edən kurs həyata keçirilməyə başlayir. 2017-ci ilin iyununda NATO uzvlüyünə qəbul Ukrayna xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri elan edilir. Nəhayət, 2020-ci ilin iyununda Şimal Alyansı Ukraynaya geniş səlahiyyətlərə malik dövlət statusu verir. Faktiki olaraq Ukraynaya NATO müttəfiqi statusu verilir. Lakin üzvlüyə yenə də qəbul olunmur”.
Politoloq hesab edir ki, hazırda Rusiya ilə müharibə vəziyyətində olan Ukraynanın NATO üzvlüyünə qəbulu qlobal çatda hamını düşündürən bir suala cavab olmalıdır: “İyunun 12-də NATO-nun Vilnüsdə keçirilən sammitində Ukraynanın NATO-ya üzvlük məsələsi öz həllini tapacaqmı? AŞPA-nın bu il iyunun 15-də NATO-ya ünvanlanmış müraciətində bu problemin həllinin sürətləndirilməyi tövsiyə edilib.Ukrayna prezidenti israrla ölkəsinin NATO-ya üzvlük məsələsinin bu sammitdə həllini tələb edir. Bu baş verməyəcəyi təqdirdə NATO sammitinə qoşulmayacağını bildirib. Prezident Zelenski israrla NATO-dan onun hava məkanının tam olaraq təhlükəsizliyinin təmin olunmasını, “F-16” təyyarələrinin göndərilməsini tələb edir. NATO- nun bàş katibi Stolenberq Ukraynanın bu alyansa qəbul olunması işinin faktiki olaraq baş tutdugunu deyir. Ancaq Ukrayna Silahli Quvvələrinin 3 aydan yuxarı hazırlanan əks-hücum əməliyyatlarının qarşisının ruslar tərəfindən alınması NATO-dakı ən isti başları belə özlərinə qayitmağa məcbur edib. Hər şeydən göründüyü kimi, ABŞ prezidenti Bayden tərəddud edir. Ukraynanı sonuncu əsgər qalana kimi vuruşmağa çağıran Bayden başa düşməmiş deyil ki, Ukraynanın alyansa qəbulu onun 5-ci maddəsinin işə duşməsinə səbəb olacaq. Bugünə kimi Ukraynanı silahlandırıb bir növ kənarda qalan ABŞ-ın bu dəfə dünyanın hərbi nüvə gücünə görə 2-ci dövləti ilə birbaşa nüvə müharibəsinə cəlb olunması risqi artır. Bu isə ABŞ-ın dövlət kimi öz varlığını sual altında qoyur. Rusiyanın isə strateji nüvə silahlarının birbaşa ABŞ ərazilərinə çatma və zərbə endirmək imkanları Ag Evə yaxşı məlumdur. Artıq ABŞ-ın NATO üzrə müttəfiqləri də tərəddud edirlər. ABŞ prezidenti Bayden 2 gun əvvəl Ukraynaya kaset hərbi vasitələrin ötürüləcəyini bildirib. Halbuki, qüvvədə olan razılaşmalara görə bu silahların tətbiqi qadağandır. Digər tərəfdən, NATO-nun 31 üzvündən hələlik yalniz 15-i birmənalı şəkildə Ukraynanın bu alyansa üzvlüyünü dəstəkləyir. Digərləri isə daha praqmatik mövqe sərgiləyərək bu məsələyə yalnız Ukrayna-Rusiya müharibəsinin başa çatmasından sonra qayıtmağı məsləhət bilirlər. Özü də bir vacib şərtlə - Ukrayna qalib gələcəyi təqdirdə. Ən başlıcası, NATO-nun qüvvədə olan nizamnaməsinə görə, bu təşklilat münaqişəyə cəlb edilmiş tərəfi alyansın tərkibinə qəbul etmir. Məhz buna görə də Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü yalnız müharibə başa çatdıqdan sonra mümkündür. O baxımdan Stoltenberq tərəfindən suveren və müstəqil Ukrayna fikrinin səslənməsi təsadüfi deyil. Müharibədə qələbə dedikdə isə söhbət referendumların nəticələrinə görə Rusiyanın öz tərkibinə qəbul etdiyi ərazilərin geri alınmasından gedir. Müharibənin perspektiv sonluğu ilə bağlı hətta Pentaqon rəsmilərinin üç versiyasından ikisi bunun ümumiyyətlə mümkün olacağını istisna edir. Sonuncu variant isə yalniz Rusiya ilə danışıqlardan sonra Ukraynanın cənubunda bəzi ərazilərin geri qaytarılma ehtimallarını özündə ehtiva edəcək ki, bu da Krımla bağlı Rusiya şərtlərinin qəbul olunması fonunda mümkün olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
