Ötən ilin sentyabrında İranda başlayan etiraz aksiyaları hələ də davam edir. Bu aksiyalarda səsləndirilən şüarlar daha da kəskinləşir. Bu fonda İran rejiminin Cənubi Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımıza qarşı repressiya siyasəti də yeni vüsət almağa başlayıb.
Daha bir təhlükəli məqam ondan ibarətdir ki, molla rejimi Cənubi Azərbaycanda soydaşlarımızın parçalnmasına indi xüsusi diqqət edir və bunu inzibati yollarla həyata keçirmək istəyir. Məsələn, məlumdur ki, İran rejimi Təbrizi kiçiltməyi planlaşdırır, ölkənin Daxili İşlər Nazirliyində bu xüsusda müvafiq planlar cızılıb. Belə ki, Təbrizə bağlı bölgələrə şəhər statusu verərək onu kiçiltmək istəyirlər. Bəzi digər Azərbaycan şəhərləri barədə də belə planlar var. Artıq Güney Azərbaycanda bəzi ictimai fəallar və yerli siyasətçilər bölgənin inzibati ərazi quruluşunda dəyişikliklərin həyata keçirilməsindən narahat olduqlarını ifadə edirlər. Qərbi Azərbaycan vilayətində yaşayan fəal və araşdırmaçı Musa Aşüftə bildirir ki, İrandakı hökümətlər son yüzildə türklərin özlərini müştərək bir siyasi və coğrafi kimlik içərisində təqdim etmələrini əngəlləmək üçün Azərbaycanı fərqli vilayətlərə parçalayıblar: “Son iki ildə Qərbi Azərbaycanın güney bölümündə bir neçə bölgədə əcaib, ağla-məntiqə sığmayan və İran dövlətinin öz qayda və ənənələrinə də uyğun olmayan bir şəkildə yeni şəhristanlar yaranır. Rəsmi və qeyri-rəsmi məlumatlara baxanda bu dəyişikliklərin böyük bir planın parçası olduğunu və burada yeni bir ostan (vilayət) yaradılıb onun Azərbaycanın tərkibindən çıxarılmasının planlaşdırıldığını görürük”. Həm Pəhləvilər, həm də İslam Respublikası dönəmində Güney Azərbaycanın bir çox şəhəri, o cümlədən Qəzvin, Həmədan, Zəncan və Ərdəbilə ətraf bölgələri ilə birlikdə ostan/vilayət statusu verilib. Vilayət olduqdan sonra Azərbaycan adı bunların üzərindən götürülüb: “Biz İranda Azərbaycandan söhbət edəndə, iki Azərbaycandan danışa bilərik: biri tarixi Azərbaycan, yəni 100 il öncəyə doğru, biri də günümüzdəki hüquqi və rəsmi Azərbaycan. Son yüzilin siyasətləri və planlı inzibati bölgü dəyişiklikləri nəticəsində böyük və tarixi Azərbaycanda indi sadəcə iki ostan Azərbaycan adını daşıyır: Qərbi və Şərqi Azərbaycan. Son bir neçə onillikdə bu planın Qərbi Azərbaycanda da həyata keçirilmək istənildiyini görə bilirik”. Musa Aşüftə “Amerikanın səsi”nə bildirib ki, İran dövlət anlayışında türklərin özlərini müştərək bir siyasi və coğrafi kimlik içərisində təqdim etməsi əngəlləmək istənilir. Onun sözlərinə görə, son yüzildə modern İran millət-dövləti qurulduqdan bəri İran dövləti türklərin özlərini müştərək bir siyasi, coğrafi və idari kimlik içərisində təqdim etmələrini istəmir: “Azərbaycan coğrafiyasında və hətta Azərbaycan coğrafiyasından daha böyük bir coğrafiyada yaşayan türkləri fərqli metodlar ilə bölməyə çalışırlar. Bu şəkildə Azərbaycandan 6-7 ostan və bir çox şəhər ayrılıb. Bunların bir qismi qonşuluqda fərqli kimliklərdə olan vilayətlərə verilib”.
Aşüftə keçmiş illərdə də Qərbi Azərbaycan vilayətində yeni bir vilayətin yaradılmasına dair layihələrin gündəmə gəldiyini, lakin təpkilər nəticəsində gündəmdən çıxarıldığını ifadə edib: “İllərdir ki, dövlətin özəlliklə Qərbi Azərbaycan vilayətində bu niyyətini görürük. Dövlət Qərbi Azərbaycanın bir parçasını ayırıb ayrı bir ostan etmək və onu türk kimliyi çərçivəsindən, Azərbaycan çərçivəsindən çıxarmaq istəyir. Türk ictimaiyyətinin Təbrizdə, Urmiyədə, Ərdəbildə, Zəncanda, hər yerdə buna ciddi təpkisi və etirazı var. Bunlar hər zaman bu planı həyata keçirmək isəyiblər. İnsanlar da buna qarşı çıxıb. Bəzən millət vəkilləri belə səssizliklərini pozmağa məcbur olub. Nəticədə dövlət bu plandan bir qədər geri oturub, fəqət bir başqa mərhələdə fərqli-fərqli əsaslandırmalarla yenidən bu plana yanaşıblar”. Bunlara paralel olaraq, rejim sosial-iqtisadi sahədə də soydaşlarımız üçün ciddi problemlər yaratmaqda davam edir. Elə bu fonda Güney Azərbaycan daxil olmaqla İranın bir çox bölgəsində işçilər və təqaüdçülər piket və aksiya təşkil ediblər. Bəzi şəhərlərdə isə əlil vətəndaşlar öz tələblərini səsləndirmək üçün etiraz mitinqi keçirib. Belə ki, əlil vətəndaşlar Ərdəbil, Tehran, Qum və Ərak kimi şəhərlərdə aksiya təşkil edərək tələblərinin yerinə yetirilməməsinə etiraz bildiriblər. Mitinqlərdə əlilliyi olan vətəndaşlara dəstək qanununun 27-ci maddəsinin icra edilməməsinə etiraz edilib. 27-ci maddəyə əsasən, dövlət ağır əlilliyi olan və heç bir işi və ya gəliri olmayan vətəndaşlar üçün yaşayış müavinəti müəyyən etməli və bunu illik büdcə qanunlarına daxil etməlidir. Yaşayış müavinəti minimum əməkhaqqına bərabər olmalıdır. Ancaq təqribən 6 il əvvəl qəbul edilmiş əlilliyi olan vətəndaşlara dəstək qanununun lazımi icra zəmanəti yoxdur. Hökümət builki büdcə tənzimləmələrində bu qanuna məxsus büdcə vəsaitini ləğv edib. Təbrizdə isə “Mis Sənaye Şirkəti”nin təqaüdçüləri etiraz mitinqi təşkil ediblər. Ərdəbil şəhərində bir qrup memar və mühəndis vilayətin Şəhərsalma İdarəsinin qarşısında aksiya keçirib. İran telekommunikasiya şirkətinin təqaüdçüləri Təbriz, Zəncan, Tehran və Ərak daxil olmaqla, ölkənin bir çox vilayət mərkəzində aksiya və yürüş keçirməyə davam ediblər. Bundan başqa, İranda fəhlələr ağır iş şəraitlərinə etiraz olaraq aksiya keçiriblər. Bildirilir ki, Şuş Danyal şəhərində “Miyan Ab” şəkər qamışı şirkətinin işçiləri nümayiş keçiriblər. Onlar şirkətin özəlləşdirilməsinə etiraz edir və müəssisənin xalqa açılmasını tələb ediblər. Etirazçılar, həmçinin iş yerlərində əmək və həyat təhlükəsizliyinin olmadığını vurğulayıblar. Narazı işçilərin sözlərinə görə, ölkədə yoxsulluq həddi 18 milyon tümən (730 manat) elan edildiyi halda, 6 milyon tümən (243 manat) aylıq maaşla işləməyə məcbur qalıblar. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, molla rejimi hər hansı islahat apararaq ölkədə azad, demokratik mühit yaratmaq fikrində deyil. Rəsmi Tehranın bu siyasəti xalqın müqaviməti ilə qarşılaşır və vəziyyət getdikcə daha da gərginləşir. Hələlik isə xalq İranın böyük şəhərlərində etirazları, hakimiyyət isə edamları və təzyiqləri davam etdirir. Bu da ölkədə vəziyyəti gündən-günə daha da gərginləşdirir.
Tahir TAĞIYEV
