Türkiyə ilə Suriya arasında 11 ildən bəri ilk təmasdan sonra ikinci mərhələyə keçməsi planlaşdırılan danışıqlarla bağlı Suriya prezidenti Bəşər Əsəd açıqlama verib.
Belə ki, Ərdoğanla görüşmək üçün şərt qoyan Əsəd Türkiyədən Suriyanın şimalındakı əməliyyatlara son qoymasını tələb edib: “Bu cür danışıqlar məhsuldar olmaq və Dəməşqin gözlədiyi konkret hədəflərə çatmaq üçün Rusiya və Suriya arasında əvvəlcədən razılaşdırılmış və planlaşdırılmış şəkildə hazırlanmalıdır”.
Rusiya Dəməşq və Ankara arasında barışıqda vasitəçi kimi çıxış edir. 2022-ci il dekabrın sonunda Moskvada üç ölkənin müdafiə nazirləri arasında danışıqlar aparılıb. Tərəflər üç ölkə liderlərinin sammitinə hazırlıq məqsədilə xarici işlər nazirləri səviyyəsində görüş keçirmək niyyətindədirlər. Əsəd bundan əvvəl Dəməşqdə Rusiya prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Aleksandr Lavrentyevlə görüşüb və deyib ki, Türkiyə ilə danışıqlar “Suriya torpaqlarının işğalına son qoyulması” və Türkiyənin terrora dəstəyinə son qoyulması şərtlərinə əsaslanmalıdır.
Türkiyə Suriya ilə münasibətlərin normallaşdırılması ilə bağlı bəzi addımlar atıb. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan da bununla bağlı öz fikrini bildirib. Əsədin bununla bağlı verdiyi açıqlamanı buna cavab kimi də dəyərləndirmək olar. Ancaq bu tonda cavab Türkiyə ilə Suriyanın münasibətlərinin normallaşma perspektivini necə müəyyən edir? Mümkündürmü belə mövqedən sonra tərəflər arasında barışıq olsun?
“Suriyanın parçalanması bilavasitə Türkiyənin milli təhlükəsizliyinə təhdiddir”
Məsələyə münasibət bildirən AMİP funksioneri Əli Orucovun fikrincə, Əsədin bu tərzdə cavabı tərəflər arasında münasibətlərin normallaşacağına olan ümidləri baltalayır: “Bu onu göstərir ki, Əsəd 2011-ci ildən sonra ölkədə yaşanan dəhşətli vətəndaş müharibəsindən və bunun yaratdığı böyük dağıntılardan, faciələrdən nəticə çıxarmayıb. Əsəd fitnəkarcasına elə mövqe sərgiləyir ki, sanki bütün bunların baş verməsinə görə yalnız Türkiyə günahkardır. Ancaq tarixən Türkiyə-Suriya münasibətlərində fikir ayrılıqları olsa da, Ankara heç vaxt qonşu dövlətin parçalanmasında, orada qeyri-stabulliyin yaranmasında maraqlı olmayıb. Çünki bundan məhz Türkiyə zərər görür. Suriyada 12 ildir yaşananlar Ərəb baharının fəsadlarıdır. Fərq onda oldu ki, Tunisdə, Liviyada, Misirdə olduğu kimi, Suriyada hakimiyyəti devirə bilmədilər. Niyə? Ona görə ki, Rusiyanın 2015-ci ildə birbaşa hərbi müdaxiləsi ilə buna imkan verilmədi. Məgər, Suriyada İŞİD terror təşkilatını Türkiyə yaradıb? Suriyanın şərqi ABŞ-ın dəstəyi ilə kürd separatçılarının nəzarətindədir. Suriyada baş verən vətəndaş müharibəsi nəticəsində milyonlarla qaçqın Türkiyəyə sığınıb. Buna görə Türkiyə iqtisadiyyatı böyük zərərə məruz qalıb. 2016-cı ildən başlayaraq Türkiyə öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Suriyanın şimalında bufer zona yaradıb. Orada da Suriya qaçqınları yerləşdirilir, sosial infrastruktur yaradılır, məktəblər, xəstəxanalar tikilir. Suriyanın parçalanması bilavasitə Türkiyənin milli təhlükəsizliyinə təhdiddir. Ona görə ki, ilkin mərhələdə Suriya və İraq əraziləri hesabına Kürdüstan yaratmaq istəyirlər. Bütün bu oyunları Əsəd bilə-bilə, Türkiyə ilə münasibətləri yoluna qoymaq əvəzinə, Ankara ilə ultimativ dildə danışır. Ölkə xaraba qalıb, rəsmi Dəməşq Suriyanın ərazi bütövlüyünə nəzarət edə bilmir, Əsəd isə müştəbehlik edir. O baxımdan hesab edirəm ki, Əsədin məsuliyyətsiz açıqlaması münasibətlərin düzəlməsinə yox, daha da pisləşməsinə xidmət edir. Bundan qazanan isə regionda marağı olan böyük dövlətlərdir”.
Vidadi ORDAHALLI
