Xalq etirazlarının davam etdiyi İranda mövcud rejim əhalinin istək və tələblərini nəzərə almaq əvəzinə repressiya maşınını daha da gücləndirmək qərarına gəlib. Belə ki, ağır sosial-iqtisadi vəziyyətə baxmayaraq, İran hökumətinin təqdim etdiyi büdcə layihəsində hərbi, təhlükəsizlik və təbliğat xərcləri əhəmiyyətli şəkildə artırılıb.
Hazırlanmış büdcə qanunu layihəsinə görə İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusuna ayrılacaq vəsait ötən ildəkindən 28 faiz çox olacaq. Layihəyə görə dövlət radio-televiziyasının xərcləri 42, Kəşfiyyat Nazirliyi və həbsxanaların xərcləri 50 faiz artırılacaq. Ölkənin yeni il büdcəsinin layihəsi İran iqtisadiyyatının hələ də ABŞ sanksiyaları altında olduğu, 22 yaşlı Məhsa Əmininin ölmünə görə başlanmış etirazların davam etdiyi bir vaxtda tərtib olunub. Hazırkı etirazlar dalğası İran İslam Respublikasının 1979-cu il inqilabından bəri üzləşdiyi ən böyük təhlükədir. Elə bu fonda İran güc strukturlarına çəkilən xərcləri çoxaldır. Şərhçilər qeyd edirlər ki, İranın hərbi, təhlükəsizlik və təbliğat xərclərini bu qədər artırması başqa sahələrdə, məsələn havanın çirklənməsinin qarşısının alınması xərclərinin azaldılması hesabına baş verəcək. Eyni zamanda əhalinin sosial rifahına ayrılan vəsaitlərin də azalması proqnozlaşdırılır. Belə vəziyyətdə xalq etirazlarının daha kəskin xarakter alması gözlənilir. Bunu Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatının başqanı Mahmudəli Çöhrəqanlı da xüsusi olaraq qey edir: “Aksiyaların 4 aya yaxındır davam etməsi etirazların inqilab xarakteri almağa başladığı anlamına gəlir. Bunu Avropa ölkələrinin rəsmiləri, siyasi ekspertlər, siyasətçilər də təsdiq edir. Tehran rejimi qarşısında duran bütün insanlara qarşı şiddətli repressiyaya əl atır, uşaq-böyük, qoca-cavan demədən həbs edir, öldürür. 16-17 yaşlı yeniyetmə qızlarımız belə rejimin qətllərindən kənarda qala bilmir. Demək olar ki, fars-molla rejiminin bıçağı artıq xalqımızın sümüyünə dayanıb. Buna baxmayaraq, cinayətkar rejimə qarşı etirazlar davam edir və edəcək. Bu aksiyalar azala, çoxala, yaxud səngiyə bilər, ancaq dayanmayacaq. İnanıram ki, 2023-cü ildə vətənimiz, millətimiz fars-molla rejiminin əsarətindən qurtulacaq. Rejim tarixin zibilliyinə atılacaq, İranda yaşayan xalqlar öz hakimiyyətlərini qura, öz müqəddəratlarını təyin edə biləcəklər. Mahmudəli Çöhrəqanlı “axar.az” portalına indiki mərhələdə Güney Azərbaycan milli hərəkatının İranda baş verən nümayişlərdə rolu və təsirinə də toxunub: “Təəssüf ki, hazırda bizim hərəkatın təsiri istənilən səviyyədə deyil, bir az zəifik. Pakistanın 9 milyon əhalisi olan muxtar Bəlucistan əyaləti sərhədin İran tərəfində olan bəluclara dəstək verir. Buna görə bəluclar yaxşı təşkilatlanıblar. Onlar çoxdandır İranda fars-molla rejiminə qarşı ciddi mübarizə aparırlar. Silahlanıb və faşist Tehran rejiminə qarşı döyüşür, ölür və öldürürlər. Bu, bir gerçəklikdir, vətənini işğaldan azad etmək üçün düşmənini məhv etməlisən. Ərəblərdə də vəziyyət belədir. Onların yaxınlığında Bəhreyn, BƏƏ, Səudi Ərəbistan, Küveyt var ki, İran ərəblərinə ciddi dəstək verirlər. Xüsusən, Bəhreyn və Ərəbistan onları maddi-siyasi baxımdan dəstəkləyir. Bu səbəbdən İran ərəbləri də təşkilatlanmaq baxımından bizdən daha irəlidədirlər. Ancaq təəssüf ki, bizi dəstəkləyən olmayıb. Əlbəttə, Azərbaycan Respublikası hakimiyyətinə, xüsusən cənab İlham Əliyevə təşəkkürümüzü bildirir, son çıxışlarına görə minnətdarlığımızı ifadə edirik. Ümid edirik ki, bu çıxışlar nəzəriyyədən praktikaya keçəcək. Millətimizin Azərbaycanımızın dəstəyinə ciddi ehtiyacı var. İran rejimi Azərbaycan müstəqil olan ilk gündən onun əleyhinə olub. Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə də Tehran hakimiyyəti Ermənistana dəstək verib. Bu dəstək əslində 1988-ci ildən başlayıb. Bunu bir neçə erməni rəsmisi də etiraf edərək bildiriblər ki, əgər İran olmasaydı, Ermənistan Birinci Qarabağ müharibəsində də məğlub olacaqdı. İran Azərbaycana qarşı hər zaman qeyri-səmimi olub, əlindən gələn xəyanəti edib və edəcək. Biz buna hər zaman qarşı çıxmışıq, çıxacağıq da. Ancaq Bakımızda da İranın əməllərinin qarşısını almaq üçün milli şəxslərdən ibarət koordinasiya mərkəzi yaradılmalı, onlara maddi və mənəvi dəstək verilməlidir. Bu, bu günə qədər olmayıb, ancaq prezident İlham Əliyevin son bəyanatlarından sonra bunun baş verəcəyinə inanıram”. Hələlik isə İranda xalq etirazları davam edir. İranın Zahedan şəhərinin cümə imamı Mövləvi Əbdülhəmid rejimi bunlardan dərs çıxarmağa çağırıb. O xatırladıb ki, dünyada heç bir hökmdarın mütləq səlahiyyəti yoxdur. Mövləvi Əbdülhəmid İran rejimini son hadisələrə görə cavab verməyə çağırıb: “Hökmdar onu seçən və ya ona səs verən millət və ya hökumət sistemi qarşısında hesabat verməlidir. Dünyada heç bir hökmdarın mütləq səlahiyyəti yoxdur”. Ayətullah Seyid Hüseyn Musəvi Təbrizinin açıqlamalrı da xüsusi diqqət cəlb edir. O, hakimiyyətin yanlış daxili və xarici siyasəti nəticəsində İran cəmiyyətinin düşdüyü fəlakətli durumdan bəhs edib. Bildirib ki, bu vəziyyətdə İranda dəyişikliklər qaçılmazdır. Amma İran rəhbərliyi baş verənləri adekvat dərk etməkdən, etirazların həqiqi siyasi-iqtisadi və sosial-psixoloji səbəblərini anlamaqdan çox uzaqdır. Bununla belə rejimin öz kadrları arasında nisbətən real düşünənlər əhali ilə top-tüfənglə danışmağın, o cümlədən etirazçı kütləni qorxutmaq üçün edamlara əl atmağın, eləcə də hadisələrin məsuliyyətini hansısa xarici qüvvələrin üzərinə qoymağın mövcud problemləri həll etməyəcəyini yaxşı başa düşürlər. Və bu kontekstdə də hakimiyyət daxilidə artıq müəyyən parçalanmalar qeydə alınır. Samirə SƏFƏROVA
