Qonşu İranda xalq etirazları fonunda hadisələrin inkişafı daha dramatik xarakter almağa başlayıb. Artıq bütün bunlar rəsmi səviyyədə etiraf olunur. İslam Şurasının Rəqəmsal İqtisadiyyat Komitəsinin rəhbəri Müctəba Təvangər İran prezidentinə ünvanladığı məktubda qeyd edir ki, hakimiyyət hazırda ciddi qanunsuzluqlara yol verir.
O bildirir ki, İran Konstitusiyasının 79-cu maddəsinə əsasən, internetdə məhdudiyyətlər maksimum 30 gün davam edə bilər. İslam Şurasından mandat almadan bu məhdudiyyətlərin davam etdirilməsi qanunsuz hərəkətdir. O, prezidentdən insanların internetə çıxışını bərpa etməyi və filtrləmə nəticəsində ölkəyə dəyən zərərin ödənilməsi üçün fond yaratmağı xahiş edib: “Son 4 ayda on milyonlarla vətəndaş ehtiyac duyduqları bir çox xidmət və kommunikasiyalardan məhrum edilib, on minlərlə kiçik və iri biznes isə bərpası mümkün olmayan zərərə məruz qalıb. Müxtəlif statistik məlumatlara və sənədlərə əsasən, ölkənin rəqəmsal iqtisadiyyatının sütunları artıq qırılıb”. Rejim isə artıq rəsmi səviyyədə edilən çağırışlara da məhəl qoymamağa çalışır və repressiyalardan əl çəkmir. Qətlə yetirilən və həbsə atılanların sayı durmadan artır. Ölkənin ali dini rəhbəri Əli Xamneyi başda olmaqla, bütün rəsmilər ictimaiyyəti sakitləşdirmək üçün müxtəlif vədlər verir, bəhanələr uydururlar. Onların iddiasına görə, etiraz aksiyalarında Qərb günahkardır. Amma İranın ən tanınmış qadın fəallarından biri - Sepideh Qolian bədnamlığı ilə ad çıxarmış məşhur “Evin” həbsxanasından yazdığı məktubunda çox şeyləri üzə çıxarıb. Sepideh Qolian 2018-ci ildən bəri beş ildir ki, həbs cəzası çəkir. “Evin” həbsxanasından yazaraq o, müstəntiqlərin ona və digər məhbuslara qarşı vəhşi rəftarını təsvir edir. Məhbusların məcburi etirafları sonradan dövlət televiziyasında yayımlanır. Ölkəni bürüyən hazırkı hökumət əleyhinə etirazlara işarə edən Sepideh Qolian yazır: “Həbsdə olduğum dördüncü ildə nəhayət ki, İranın hər yerindən azadlığın ayaq səslərini eşidə bilirəm”. O, hazırda həbsxanada hüquq təhsili alır. Qolian məktubunda “Evin” həbsxanasının öz imtahanlarını verdiyi “mədəni” bölməsinin necə “işgəncə və sorğu-sual” binasına çevrildiyini təsvir edir və orada gənc məhbusların dindirilməsinin şahidi olduğunu deyir: “İmtahan otağı gənc oğlan-qızlarla doludur və işgəncə verənlərin qışqırtıları eşidilir”. Sepideh Qolian 28 dekabr 2022-ci ildə imtahan üçün aparılarkən şahidi olduğu mənzərəni təsvir edir: “Buz kimi soyuqdur və qar yağır, binanın çıxış qapısının yanında gözləri bağlı və əynində nazik boz köynəkdən başqa heç nə olmayan gənc oğlan müstəntiqin qarşısında əyləşib. O titrəyir və yalvarır: “Allaha and olsun ki, heç kəsi döyməmişəm”. Onun etiraf etməsini istəyirlər. Yanından keçəndə “Etiraf etməyin” və “tiranlara ölüm!” qışqırıram”. Son etiraz aksiyaları fonunda həbs olunanların çoxu ölüm cəzası ilə üzləşir və indiyədək dörd etirazçı etirafları televiziyada nümayiş etdirildikdən sonra asılıb. Hüquq müdafiəçiləri və vəkillər onların məhkəmələrinin qanuni nümayəndələri təmsil olunmadan və müttəhimlərə işgəncə verildikdən sonra keçirildiyini deyirlər. Keçən ilin sentyabrında kütləvi etirazlar başlayandan bəri saxlanılan etirazçıların onlarla məcburi etirafları yayımlanıb. Sepideh Qolian məktubunda, həmçinin, 2018-ci ildə İranın Xuzistan əyalətindəki şəkər zavodunda işçilərin tətilinə və etirazına dəstək verdiyi üçün həbs olunduqdan sonra özünün sorğu-sualını və məcburi etirafını xatırlayır. O, həmin vaxt müstəntiqinin qadın olduğunu biləndə onun kişilərdən daha yumşaq davranacağına və ən azından ona cinsi təcavüz etməyəcəyinə ümid etdiyini yazır. Amma sonra əlavə edir ki, ümidləri çox çəkmir – qadın müstəntiq “masanın ayağına təpik vurub, ona “ey, kommunist fahişə, kiminlə yatmısan?” - deyə qışqırır. Ötən ilin dekabrında 34 illik həbsə məhkum edilmiş qadın hüquq müdafiəçisi Nərgiz Mühəmmədi İrandakı son etirazlarda həbs olunan qadınların həbsxanada cinsi istismara məruz qalması barədə ətraflı məlumat vermişdi. Sepideh Qolian deyir ki, o vaxt qadın müstəntiq onun bağlı gözlərini açıb, ona qarşı iddia edilən cinsi əlaqəni kamerada təsvir etməyi əmr edibmiş. Sepideh Qolian isə istintaqla əməkdaşlıqdan imtina edib. O, məktubda sorğu-sualdan sonra tualetə aparılması üçün saatlarla yalvardığını təsvir edir. Onlar tualetə çatdıqdan sonra isə qadın müstəntiq onu içəri itələyib qapını açarla bağlayır. Sepideh Qolianın sözlərinə görə, qapısının bağlandığı tualet sorğu-sual otağının içərisində imiş və o, bir kişinin necə işgəncə gördüyünü və qamçılandığını eşidirmiş: “İşgəncə səsləri saatlarla və ya bəlkə bir gün ərzində, bəlkə də daha çox davam etdi, mən artıq vaxtın hesabını itirdim”. O izah edir ki, tualetdən buraxıldıqdan və üç günlük davamlı sorğu-sualın ardınca yuxusuz qaldıqdan sonra onu kamera quraşdırılmış otağa aparıblar: “Yarı huşsuz halda olduğum üçün ssenarini ondan aldım və kamera qarşısında oturub oxudum”. Məhz bu etiraflara əsasən o, 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. 2019-cu ildə Sepideh Qolian “Qarçaq” həbsxanasında imiş və televiziyada başqa bir məhbusun məcburi etiraflarına baxarkən öz müstəntiqini tanıyıb. Açıq məktubda o, müstəntiqin İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə əlaqəsi olan “müstəntiq-jurnalist” Əmini Sadat Zabihpur olduğunu bildirir. 2022-ci ilin noyabrında ABŞ Maliyyə Nazirliyi Zabihpura ikili vətəndaşların və digər məhbusların məcburi etiraflarının əldə edilməsi və yayımlanmasındakı roluna görə sanksiya tətbiq edib. Əmini Sadat Zabihpur bu ittihamlarına görə Sepideh Qolianı məhkəməyə verərək onun əlavə səkkiz aylıq həbs cəzası almasına nail olub. Sepideh Qolian yazdığı məktubu bitirərkən İrandakı etirazları inqilab kimi təsvir edir və yazır: “Bu gün Mərivan, İzeh, Rəşt, Sistan, Bəlucistan küçələrində və İranın hər yerində eşitdiyimiz səslər dindirmə otaqlarındakı səslərdən daha güclüdür, bu, inqilabın səsidir, bu, qadının, həyatın, azadlığın gerçək sədasıdır”.
Samirə SƏFƏROVA
