Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Zoologiya İnstitutunun Elmi Şurasının aprelin 3-də keçirilən iclasında bəzi quş növlərinin yerli adları müzakirə edilib. Müzakirəyə çıxarılan 140 növün adları arasından 20 quş növünün yerli adları ornitoloqların təklifi ilə dəyişdirilib.
Qərara əsasən, maygülü - batağan, böyük qartalça və ya çığırğan qartalça - böyük xallı qartal, ördəktutan qızılquş - sərçəçalan, cek və ya gözəl cek - gözəl dovdaq, qəşəng durna - telli durna, trinqa - otluq cüllütü, bekas - meşə cüllütü, sterna - sümrü, adi sitta - adi fitçi, qırmızıqanad tixodrom - qırmızıqanad qaya quşu, kölgəlik yarpaqgüdəni - sin-sin yarpaqgüdəni, ilanboyun - adi buruqboyun, alacəhrə - alaçöhrə, toğlugötürən - saqqallı kərkəs, leşyeyən qartal - leşyeyən ağkərkəs, sultan toyuğu - sultan quşu, torağay - turağay, sarıdimdik qarğa - sarıdimdik dolaşa, tuvik - tüviy, anqut - qırmızı ördək adlandırılıb.
Zoologiya İnstitutunun Azərbaycanda yerli quşların adlarının dəyişdirilməsi ilə bağlı gündəmə gətirdiyi ideya AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun narazılığına səbəb olub. Quşların adlarının dəyişdirilməsi məsələsi iki institut arasında qalmaqala və fikir ayrılığına gətirib çıxarıb. Son zamanlar ana dilinin qaydalarını pozanlara qarşı sərt tədbirlər görülməli olduğu təklifi ilə çıxış edən Dilçilik İnstitutu Zoologiya İnstitutunun müzakirəyə çıxardığı məsələyə də müsbət yanaşmır.
Dilçilik İnstitutunun direktoru Möhsün Nağısoylu mətbuata açıqlamasında quşların adının dəyişdirilməsini təxribat hesab edib. “Dilçilik İnstitutu quşların adlarının dəyişdirilməsi ilə bağlı təklif verməyib, bu təxribatdır”- deyə bildirən M.Nağısoylu, həmçinin, qeyd edib ki, AMEA Zoologiya İnstitutunun Elmi Şurası dəyişikliklər barədə Dilçilik İnstitutunu məlumatlandırmayıb.
AMEA-nın Dilçilik İnstitutu Terminologiya şöbəsinin müdiri Sayalı Sadıqova da, öz növbəsində, dəyişikliyi təxribat adlandırıb: “Onların bizə demədən belə bir dəyişiklik etməsi yolverilməzdir. Quşların adı dəyişdirilə bilməz. Biz Zoologiya İnstitutu ilə əlaqə saxlayacağıq”.
Zoologiya İnstitutunun quşların adlarının dəyişdirilməsi ilə bağlı gündəmə gətirdiyi təklifin ciddi qalmaqal yaratması maraq doğurur.
Zoologiya İnstitutunun direktor müavini, biologiya üzrə elmlər doktoru, professor Elşad Əhmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, heç bir quşun adı dəyişdirilməyib və buna görə də mövzu ətrafında ajiotaj yaradılması düzgün deyil. Zoologiya İnstitutunun Elmi Şurasında bu yalnız təklif kimi səsləndirilib. “Hələ heç bir quşun adı dəyişdirilməyib. Bu məsələ sadəcə institutun Elmi Şurasında müzakirə olunur və müzakirələrdən sonra təklifimiz müvafiq instansiyalara göndəriləcək, onlar da baxıb öz fikirlərini bildirəcəklər. “Quşların adları dəyişdirildi” kimi fikirlər səsləndirmək və bunun ətrafında ajiotaj yaratmaq düzgün deyil”.
“Quşların adlarının dəyişdirilməsinin səbəbi nədir” - deyə E.Əhmədovdan soruşduqda o bildirdi ki, bəzi quşların adlarının dəyişdirilməsinə ehtiyac var. “Elələri var köhnə adlardır, elələri də var yeni adlardır. Ümumi qərara gəlib onlara adlar veriləcək, ancaq burada bütün quşların adlarının dəyişdirilməsindən söhbət getmir. O vaxtlar bəzi quşlar növlərinə görə düzgün adlandırılmayıb. Biz onların xüsusiyyətlərinə baxıb adlarını yeniləmək istəyirik. Bizim institutun qəbul etdiyi qərar müəyyən institutlara göndəriləcək və ümumi rəyə gəlinəcək. Zoologiya İnstitutu quşların adlarının dəyişdirilməsini hələ bir təklif kimi irəli sürüb” - deyə E.Əhmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
