Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda erməni işğalçılarına qarşı döyüşlərdə Daxili İşlər Nazirliyi Daxili Qoşunlarının yüzlərlə hərbi qulluqçusu şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Şəhid hərbi qulluqçularımız respublikamızın paytaxtı və bölgələrindəki şəhidlər xiyabanları, habelə ailələrinin yaşadıqları ünvanların yaxınlığında yerləşən qəbiristanlıqlarda dəfn olunublar.
Bakıda “Əbədi məşəl”in alovlandığı, dövlət ziyarət protokoluna daxil olan, tarixi məkan kimi tanınan Şəhidlər Xiyabanında istiqlalımız və torpaqlarımızın toxunulmazlığı naminə həyatını qurban vermiş yüzlərlə şəhidimiz torpağa tapşırılıb. Burada yeganə qardaşlıq məzarı da mövcuddur ki, Daxili Qoşunların şəhid hərbi qulluqçularına aiddir. Belə ki, 1992-ci ilin iyul ayının 19-da Ağdərə rayonunun Aterk kəndinin (hazırda Kəlbəcər rayonunun Həsənriz kəndi, işğal altındadır) müdafiəsi uğrunda döyüşdə Daxili Qoşunların “N” saylı hərbi hissəsinin onlarla hərbi qulluqçusu cəsurluq göstərərək son nəfəsinədək vuruşub və həlak olub. Onların bir qisminin düşmən tərəfindən yandırılmış və torpağa gömülmüş meyitlərinin qalıqları döyüş gedən ərazi işğaldan azad edilərək geri qaytarıldıqdan sonra tapılaraq ön cəbhədən paytaxta gətirilib. Şəhidlərimizin meyitlərinin dəhşətli vəziyyəti onların çoxunun kimliyini müəyyən etməyə imkan verməyib. Beləliklə, Aterk (Həsənriz) şəhidlərinin meyitlərinin qalıqlarının qardaşlıq məzarında dəfn olunması qərara alınıb.
1992-ci il iyul ayının 30-da Şəhidlər Xiyabanında Aterk (Həsənriz) şəhidlərinin dəfn mərasimi keçirilib. Dəfn mərasimində Daxili Qoşunların Komandanlığını təmsil edən vəzifəli şəxslər, şəxsi heyət, şəhidlərin ailə üzvləri və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.
O vaxt Aterk (Həsənriz) kəndində müvafiq abidə kompleksinin yaradılmasına dair sərəncam verilib. Müharibə gerçəkliyi və göstərilən ərazinin yenidən işğala məruz qalması səbəbindən bu sərəncam yerinə yetirilməyib.
Bir neçə il sonra qeyd olunan qardaşlıq məzarının üzərində 38 nəfər şəhidin adı həkk olunan abidə yaradılıb. Həmin adlar Aterk (Həsənriz) döyüşündə həlak olduğu və itkin düşdüyü ehtimal edilən hərbi qulluqçuların ümumi siyahısından götürülüb. Ancaq sonrakı dövrdə aparılan araşdırmalar nəticəsində müəyyən edilib ki, adları məzarüstü abidədə həkk edilən 38 nəfər hərbi qulluqçudan 2 nəfər sağdır. Həmin 2 nəfər hərbi qulluqçu Aterk (Həsənriz) döyüşü zamanı düşmən tərəfindən əsir götürülüb və sonradan geri qaytarılıb. Beləliklə, abidənin yeniləşdirilməsi zərurəti yaranıb. Bununla yanaşı, ötən illər ərzində abidənin və məzarüstü lövhənin köhnəlməsi, onun müasir tələblərə cavab verməməsi nəzərə alınaraq, Daxili işlər nazirinin müavini-Daxili Qoşunların komandanı, general-leytenant Şahin Məmmədov tərəfindən yeni abidənin yaradılması təşəbbüsü irəli sürülüb. Daxili işlər naziri, general-polkovnik cənab Ramil Usubov bu təşəbbüsü dəstəkləyərək, müvafiq işlərin görülməsinə göstəriş verib. Bununla da Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılaraq, Daxili Qoşunların şəhid hərbi qulluqçularının qardaşlıq məzarı ilə bağlı yeni layihə icra olunub. Qardaşlıq məzarı üzərində əvvəlkindən öz möhtəşəm quruluşuna və memarlıq elementlərinə görə fərqlənən müasir memorial abidə kompleksi yaradılıb.
İstedadlı və peşəkar memar Orxan Abdullayev bu layihənin müəllifidir. O, bu günədək Türkiyə və Azərbaycanda memarlıq, dizayn sahələri üzrə çalışıb.
Memorial abidə kompleksi ümumi sahəsi 26 kvadratmetr olan ərazidə layihələndirilib və mərmər platforma üzərində yerləşdirilib. Platforma 5 sm qalınlığındadır. Kompleks mərmər platforma üzərinə inşa olunan ikihissəli asimmetrik mərmər lövhədən və bürünc materialından hazırlanmış 8 guşəli ulduzdan ibarətdir. İkihissəli asimmetrik lövhə ağ və qara rəngli mərmərlərdən işlənib. Lövhələrin üstündə Daxili Qoşunların emblemi və bürünc hərflərlə Aterk (Həsənriz) döyüşü haqqında məlumat həkk edilib. Həmçinin, abidənin önündə ziyarətçilər üçün mərmər meydança da düzəldilib. Ziyarət meydançası və abidə lövhələrinin inşa olunduğu platforma 20 sm enində qara rəngli mərmərlə haşiyələndirilib. Kompleksin ətrafında abadlıq işləri də görülüb.
Bu mühüm layihənin həyata keçirilməsi şəhidlərimizin xatirəsinin əbədiləşdirilməsinə xidmət edir və Daxili Qoşunların şərəfli döyüş ənənələrinin təbliği, cəmiyyətdə hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsinin yüksəldilməsi üçün də ictimai əhəmiyyətə malikdir.
Yalçın QAYA
