Sadiq Qarayev: “Bakı və Sumqayıtda ekoloji tarazlığın pozulmaması üçün yaşıllıqların sayı artırılmalı, biomüxtəliflik qorunmalı və iri müəssisələr işlədən insanlar…”
Yerin ilk yaradılış və geoloji inkişafı tarixində təbiətdə və onun ekoloji sistemlərində çatışmazlığı olmayan fövqəl bir tarazlıq mövcud idi. İnsan və eləcə də bütün canlılar təbiətlə daimi təmasda olduqları üçün, bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərirlər. Əsrlər boyu bu təsir təbiətin ekoloji tarazlığını pozmayıb və insan həyatı üçün təhlükə yaradılmayıb. Lakin ətraf mühitə amansız müdaxilələr təsirsiz ötüşməyib. Hazırda ətraf mühitə antropogen təsirlər geniş miqyas alıb.
Ekoloji tarazlıq dedikdə isə ekoloji sistemin vəziyyəti, yaxud da biotik birliklərin davamlılığı, özününizamlama qabiliyyəti, qaydaların pozulmasına müqaviməti, tarazlığın pozulmasına qədər mövcud olan ilkin vəziyyətin bərpa edilməsi başa düşülür.
Ekoloji tarazlığın pozulması nəinki insan, eləcə də bütün canlıların həyatı üçün böyük təhlükədir. İstehsalın intensiv inkişafı və yüksək mənfəət əldə etmək arzusu ekoloji tarazlığı pozan əsas amillərdəndir.
Ekoloji tarazlığın pozulması ilə bağlı ölkə başçısı İlham Əliyev də öz narahatlığını bildirib. Dövlət başçısı “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2014-2018-ci illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nın icrasının yekunlarına həsr olunan konfransda yekun nitqində bu məsələyə toxunub. O qeyd edib ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı məsələlərinə baxanda biz mütləq ekoloji vəziyyətə nəzər salmalıyıq: “Biz ekoloji vəziyyəti yaxşılaşdırmalıyıq, ekoloji tarazlığı pozan amillərdən özümüzü qorumalıyıq. Bu sahədə son illər ərzində işlər aparılıb".
Prezident İlham Əliyev hesab edir ki, bu məsələ daim diqqət mərkəzində olmalıdır: "Xüsusilə Bakıda, Sumqayıtda, digər böyük şəhərlərdə ekoloji tarazlığı pozan müəssisələrə çox ciddi xəbərdarlıq edilməlidir ki, onlar təmizləyici cihazları quraşdıraraq havanın çirklənməsinin qarşısını alsınlar. Bu, çətin məsələ deyil. Ekologiya ilə bağlı digər məsələlər də öz həllini tapmalıdır".
Böyük şəhərlərdə ekoloji tarazlığı pozan müəssisələrlə bağlı hansı işlərin görülməsinin vacibliyi barədə fikir bildirən biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, ekoloq Sadiq Qarayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, müasir dövrdə dünyada sürətli demoqrafik, sosial-iqtisadi inkişafın və elmi-texniki tərəqqinin insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrinə tətbiqi nəticəsində antropogen amillərin təbiətə mənfi təsirləri daha da artıb: “Bu müxtəlif sahələrdə özünü göstərir. Su axınlarının qarşısı kəsilərək istiqaməti dəyişilir, torpağın tərkibinə süni müdaxilələr, təbiətin müxtəlif tullantılarla çirkləndirilməsi, meşə sahələrinin digər məqsədlər üçün istifadəsi halları çoxalıb. Yaşayış məskənlərinin, xüsusilə də şəhərlərin böyüməsi, magistral avtomobil yollarının çəkilməsi antropogen təsirlərin çoxalmasına səbəb olur. Bu da canlı aləmdə zərərli maddələrin artmasına səbəb olur”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, respublikada ekoloji cəhətdən gərgin rayonlar var: “Böyük Qafqazın cənub yamaclarında meşələrin yuxarı sərhədi 200-500 metr aşağı enib, antropogen amillərin təsirindən torpaq eroziyası sürətlənib. Eyni zamanda, ekoloji tarazlığın pozulması qlobal problemlərin çoxalmasına səbəb olur. Bu problemin qarşısının alınması hazırda bütün dünyada ən aktual məsələlərdən biridir”.
S.Qarayev bildirdi ki, ekoloji tarazlığın qorunması ilə aidiyyəti qurumlar məşğul olurlar. Problemin həll olunması üçün yaşıllaşdırma artırılmalı, biomüxtəliflik qorunmalıdır: “Bu istiqamətdə ölkədə çoxlu sayda iş görülüb. Biomüxtəlifliyin qorunması ilə bağlı Prezident tərəfindən sərəncamlar imzalanıb.
Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanda meşələrin sahəsi azdır. Bu səbəbdən də ekoloji tarazlığın qorunması ilə əlaqədar olaraq müəyyən işlər görülməlidir. Bəllidir ki, ölkə sosial-iqtisadi baxımdan inkişaf edir. Xüsusilə də iri şəhərlər günü-gündən inkişaf edir. Hətta bu məsələyə bir neçə gün öncə Prezident İlham Əliyev də toxundu. Bakı və Sumqayıt kimi iri sənaye şəhərlərinin yerləşdiyi Abşeron yarımadasında texnogen çirklənmə, ekoloji tarazlığın pozulması aktual problemdir. Bakı və Sumqayıtda ekoloji tarazlığın pozulmaması üçün yaşıllıqların sayı artırılmalı, biomüxtəliflik qorunmalı və iri müəssisələr işlədən insanlar özləri ekologiyanın pozulmasına qarşı müəyyən işlər görməlidirlər. Həmçinin, bu məsələyə aidiyyəti qurumlar tərəfindən xüsusi nəzarət olunmalıdır. Elə müəssisə var ki, onun təbiətə vurduğu zərər gəlirdən daha çoxdur. Bu kimi müəssisələr aşkar olunmalı və lazımi işləri görülməlidir”.
Ekspert onu da vurğuladı ki, iri müəssisələr ekoloji tarazlığı pozmamaq üçün müasir standartlara cavab verən avadanlıqlar quraşdırmalıdırlar. Ekologiyanın çirklənməməsi ilə əlaqədar xarici təcrübə də araşdırılmalıdır.
Günel CƏLİLOVA
