Əksər halda şikayət edirik ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən dövlət və özəl ali məktəblərin diplomları beynəlxalq aləmdə tanınmır. Həqiqətdir ki, bizim ali məktəbləri bitirənlər heç bir xarici ölkədə əlavə təhsil almasalar, yaxud magistraturanı bitirməsələr, onların xarici ölkələrdə işlə təmin olunmasında ciddi problemlər yaşanır.
Azərbaycan ali məktəblərinin diplomlarının tanınması üçün müxtəlif tədbirlərin, proqramların işlənib hazırlanmasına, tətbiqinə ciddi ehtiyac var. Gizlin deyil ki, hazırkı şəraitdə ali məktəblərimizin dünya universitetləri ilə səmərəli əməkdaşlıq etməsi vacibdir. Çünki bu əməkdaşlıq bizim ali məktəblərin verdiyi diplomların beynəlxalq aləmdə tanınması və qəbul olunması üçün gərəklidir.
Heç şübhəsiz ki, bu məsələnin həlli müxtəlif mərhələlərdən keçir. Onlardan biri də Azərbaycan universitetləri ilə xarici ölkə universitetləri arasında ikili diplom proqramıdır. İkili diplıom proqramına qoşulma bizim ali məktəblərin xarici universitetlərlə əməkdaşlıq əlaqələrinin genişlənməsinə, eyni zamanda da diplomlarının tanıdılmasına imkan yaradır. Azərbaycan ali təhsil sisteminin beynəlxalq təhsil sistemi ilə qarşılıqlı əlaqəsi bizə böyük fayda verə bilər.
Bu gün Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ali məktəblərin çox cüzi bir hissəsi ikili diplom proqramına maraq göstərir.
Yeri gəlmişkən, ölkələrin ali təhsil standartları çərçivəsində keyfiyyətli təhsil almaq imkanının yaradılması məqsədilə “2019-2023-cü illər üçün Azərbaycan Respublikasında ali təhsil sisteminin beynəlxalq rəqabətliliyinin artırılması üzrə Dövlət Proqramı" hazırlanıb. Dövlət Proqramının əsas hədəfi elm sahəsindəki qabaqcıl nailiyyətlərdən, innovativ təlim-tədris texnologiyalarından yararlanaraq, ölkəmizdə yeni nəsil mütəxəssislərin yetişdirilməsi, Azərbaycan ali təhsil sisteminin məzmun və keyfiyyət göstəricilərinin beynəlxalq ikili diplom proqramları ilə müasirləşdirilməsidir. Dövlət Proqramının birinci komponentində ali təhsil sisteminin məzmun və keyfiyyət göstəricilərinin beynəlxalq ikili diplom proqramları, xarici mütəxəssislərin cəlb olunması yolu ilə təkmilləşdirilməsi, yeni akademik mühitin yaradılması nəzərdə tutulur. Proqramın ikinci komponenti isə ölkəmizin ali təhsil müəssisələrinin akademik potensialının gücləndirilməsi məqsədilə milli kadrların hazırlanması üçün xaricdə doktorantura səviyyəsində təhsilin maliyyələşdirilməsini əhatə edir. Bu məqsədlə doktorantura səviyyəsi üzrə seçimin təkmilləşdirilməsi, təhsil nailiyyətlərinin monitorinqi sisteminin yaradılması, müxtəlif sahələr üzrə yerli ali təhsil və elm müəssisələri üçün peşəkar mütəxəssislərin yetişdirilməsi həyata keçiriləcək.
Bildiyimiz kimi, Dövlət Proqramı çərçivəsində ali təhsil sisteminin məzmun və keyfiyyət göstəricilərinin müasirləşdirilməsi üçün ilkin mərhələdə 5 beynəlxalq ikili diplom proqramının təsis olunması aktualdır. Ekspertlər qeyd edirlər ki, beynəlxalq ikili diplom proqramlarının həyata keçirildiyi yerli ali təhsil müəssisələrində ölkənin inkişaf prioritetlərinə uyğun yüksək ixtisaslı kadrların müasir standartlar səviyyəsində hazırlığına nail olunacaq. Beynəlxalq ikili diplom proqramlarının həyata keçirildiyi yerli ali təhsil müəssisələrinə əcnəbi professor-müəllim heyətini əmək fəaliyyətinə cəlb etməklə, ali təhsil sistemində aparılan islahatların sürətləndirilməsinə, həmin ali təhsil müəssisələrinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasına, idarəetmə və beynəlxalq əməkdaşlıq bacarıqlarının təkmilləşdirilməsinə, universitetlərin beynəlxalq reytinqinin yüksəlməsinə səbəb olacaq. Eyni zamanda, yerli ali təhsil müəssisələrində tədris olunan beynəlxalq ikili diplom proqramlarının beynəlxalq akkreditasiyasına nail olunacaq. Yerli ali təhsil müəssisələrində beynəlxalq ikili diplom proqramlarını həyata keçirməklə onların nüfuzu artacaq və regional təhsil mərkəzlərinə çevriləcəklər.
Qeyd edək ki, Dövlət Proqramı çərçivəsində Azərbaycan ali təhsil sisteminin məzmun və keyfiyyət göstəricilərinin müasirləşdirilməsi üçün UFAZ modeli əsasında ilkin mərhələdə 5 (beş) beynəlxalq ikili diplom proqramının təsis olunması nəzərdə tutulur. İkili diplom proqramlarına nümunə kimi, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində “Birgə Azərbaycan-Fransız Universiteti (UFAZ)” layihəsi çərçivəsində 4 texniki ixtisas üzrə birgə bakalavriat proqramı və “ADA” Universitetinin ABŞ-ın Miçiqan Dövlət Universiteti ilə birgə “Təhsil üzrə Menecment” magistr proqramı və Niderlandın Maastrixt Menecment Məktəbi ilə “Executive MBA” layihəsini göstərmək olar. Məlumatlara görə, həmçinin, Bakı Ali Neft Məktəbinin Böyük Britaniyanın “Heriot-Vat” Universiteti ilə 3 texniki ixtisas üzrə birgə bakalavriat səviyyəsi üzrə kadr hazırlığı və Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti və Avstriyanın Krems Tətbiqi Elmlər Universiteti ilə ikili diplom layihəsi mövcuddur.
Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) artıq ikili diplom vermək təcrübəsinin olduğu məlumdur. Düzdür, bu, universitetin bütün fakültələrini əhatə etməsə də, müxtəlif fakültələrin tələbələri paralel olaraq xarici ölkələrdə təhsil alırlar. Yəni qaydalara görə, tələbələr iki il bu ali məktəbdə, iki il isə xarici universitetdə oxuyaraq bakalavr pilləsini başa vururlar. Sonra isə həmin məzunların xarici ölkələrdə magistratura təhsili alması, eləcə də xarici bazarda iş tapması problemi, demək olar ki, olmur.
BDU-nun Mətbuat və informasiya şöbəsinin müdiri Pərvanə İbrahimova “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu ali məktəb əvvəlki dövrlərdə də ikili diplom proqramına qoşulub. “Almaniyanın Vürzburq Universiteti ilə uzun illərdir bu sahədə əməkdaşlıq edirik. Artıq tələbələrə ikili diplom verilib. Deyim ki, ikili diplomun tələbələr üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Tələbələr həm BDU-nun, həm də Almaniyanın Vurzburq Universitetinin diplomunu alıblar”.
P.İbrahimova, həmçinin, qeyd etdi ki, BDU artıq növbəti dəfə ikili diplom proqramına qoşulub. O bildirdi ki, BDU Fransanın Lion 2 Universiteti ilə ikili diplomla bağlı əməkdaşlığa başlayıb.
Qeyd edək ki, universitetlərarası münasibətlərin perspektivləri barədə aparılan görüşün nəticəsi olaraq Bakı Dövlət Universiteti və Lion 2 Universitetinin müəllim və tələbə heyətinin elm, təhsil ehtiyaclarına böyük əhəmiyyət verərək, hüquq sahəsində ali təhsilin ixtisaslaşdırılmış sahələrinin yaradılması ehtiyacını əsas götürərək, əqli mülkiyyət hüququ fənninin peşəkar səviyyədə və yüksək səriştə ilə tədris olunmasını, habelə sözügedən sahənin cəmiyyətdə aktuallığını nəzərə alaraq, BDU-nun hüquq fakültəsi ilə Lion 2 Universitetinin hüquq fakültəsinin magistratura pilləsində “Əqli mülkiyyət hüququ” sahəsində ikili diplom proqramı üzrə kadr hazırlığı məqsədilə niyyət protokolu imzalanıb. Protokolda birgə proqramlar, müəllim və tələbə mübadilələri, seminarlar, simpoziumlar, konfransların keçirilməsi, “Əqli mülkiyyət hüququ” sahəsində ikili diplom proqramı üzrə kadr hazırlığı məqsədilə mütəxəssis mübadiləsinin həyata keçirilməsi kimi məsələlər öz əksini tapıb.
Azərbaycan ali məktəbləri sırasında Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti də (AzMİU) var. 2016-cı ildən etibarən AzMİU İspaniyanın Koruna Universiteti ilə ekologiya mühəndisliyi və Portuqaliyanın Leira Politexnik Universiteti ilə birgə inşaat mühəndisliyi ixtisasları üzrə magistratura səviyyəsində ikili diplom proqramını həyata keçirir.
Onu da vurğulayaq ki, Azərbaycanda ikili diplom proqramına ilk qoşulan ali məktəb Turizm və Menecment Universiteti olub. Ölkəmizdə ali təhsil Boloniya proqramına keçid etdikdən sonra ali məktəblərin tədris mənzərəsinin də dəyişməsinə, yenilənməsinə ehtiyac yarandı.
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti (ATMU) yarandığı ilk gündən özünün beynəlxalq əlaqələrinin yaradılmasına və genişləndirilməsinə xüsusi diqqət ayırıb. Elə bu səbəbdən də 2007-ci il iyul ayının 4-ü Azərbaycan təhsil təcrübəsində ilk dəfə olaraq, ATMU və Avstriyanın IMC (International Management Center) Krems Tətbiqi Elmlər Universiteti (Krems TEU) ilə ikili diplom üzrə müqavilə imzalanıb və artıq bu illər ərzində davamlı şəkildə fəaliyyət qöstərərək 200-ə yaxın məzunu iki diplom əldə edib.
Xəzər Universiteti isə Portuqaliyanın Braqanza Politexnik İnstitutu ilə ikili diplom proqramı həyata keçirir. Universitetin Tələbə qəbulu şöbəsindən “Bakı-Xəbər”ə bildirdilər ki, bu proqram üzrə təhsil alan tələbələr iki il Portuqaliyada, iki il isə Azərbaycanda təhsil alırlar. İki ali məktəbin diplomunu alan bakalavrların sonradan xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərmələri daha asan olur.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) mətbuat xidmətinin rəhbəri Mənsur İbrahimovun bildirdiyinə görə isə ADPU hələlik ikili diplom proqramına qoşulmayıb. M.İbrahimovun sözlərinə görə, gələcəkdə bu ali məktəb də ikili diplom verən universitetlər sırasına qoşula bilər. “Hələ ki, bizim ali məktəb ikili diplomla bağlı hansısa xarici ali məktəblə əməkdaşlıq etmir. Bilirsiniz ki, bizim ali məktəblərin diplomlarını tanımırlar. Bildiyim qədər, hazırda bəzi ali məktəblərdə bu var. Ümumiyyətlə, ikili diplom məsələsi çox vacibdir” - deyə M.İbrahimov qeyd etdi.
Azərbaycan Dillər Universiteti də (ADU) ikili diplom proqramına qoşulub. Bu ali məktəbdən aldığımız məlumata görə, ADU bir neçə ildir İngiltərə universitetlərindən biri ilə ikili diplom proqramı üzrə əməkdaşlıq müqaviləsi imzalayıb.
Təhsil ekspertləri hesab edirlər ki, ikili diplom proqramına qoşulma və bu proqam çərçivəsində tələbələrin təhsil alması ölkəmizdə ali təhsilin məzmun və keyfiyyətinə fayda verməklə yanaşı, həm də gənclərimizin xarici əmək bazarında maneəsiz iş tapmasına kömək olacaq.
İradə SARIYEVA
