Kamran Əsədov: “Ucqar kəndlərdə 6 saatlıq dərs yükünə müəllim problemi yalnız yeni modelə keçidlə həll olunan məsələdir”
“Bəzi məktəblərdə bəzi fənlərdən 6 saat dərs yükü var. Bundan sonra da o dərs artmayacaq, çünki o kəndlərdə az əhali yaşayır, az şagird var. 6 saatlıq dərs də stavkanin üçdə biri deməkdir. Təbii ki, 6 saat dərs yükü üçün yaxşı müəllim tapıb göndərmək çətindir. Ona görə də saat hesabı sistemindən uzaqlaşmaq lazımdır. Bu problemin nazirlik və mənim şəxsimlə əlaqəsi yoxdur. Bizim dediyimizin əksinə yaxşı təkliflər varsa, istənilən formatda dinləməyə hazıram. Nə pisdirsə, onu desələr, bu bir az da yaxşılaşar”. Bunu elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev jurnalistlərə açıqlamasında deyib.
Maraqlıdır, 6 saatlıq dərs yükü olan məktəbə müəllimləri necə tapmaq olar? Bunun yolu elə təkcə günlük müəllim ştatına keçməkdir?
O da məlumdur ki, böyük şəhər məktəblərində müəllimin 8 saat məktəbdə məşğul olması üçün şərait, sinif otağı, istilik, sərinlik, kompyüter otağı və sair məsələləri həll etmək mümkün deyil, o ki qala ucqar kəndlərdə…
Görəsən, bu problem necə həll olunmalıdır?
“Saat hesabı ilə işləyən modeldə müəllim cəmi 6 saatlıq iş üçün ixtisaslı kadr kimi həmin kəndə getməyə motivasiya tapmır”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bəzi kənd məktəblərində fənlər üzrə ortaya çıxan 6 saatlıq dərs yükü problemi struktur xarakteri daşıyır və bu, demoqrafik azalma, şagird sayının azalması, müəllim resursunun bölgələr üzrə qeyri-bərabər paylanması ilə bağlı sistemli məsələdir: “Şagird sıxlığının 8–10 nəfərə qədər düşdüyü kəndlərdə dərs yükünün 6 saat olması Azərbaycan qanunvericiliyi ilə müəyyən edilən taksonomik norma çərçivəsindədir. “Ümumi təhsil haqqında” Qanunun 24-cü maddəsi dərs yükünün şagird sayından asılı olaraq formalaşdığını, müəllim ştatının isə məktəbin real ehtiyacına uyğun ayrıldığını təsbit edir. Burada problem tədris planından yox, məktəbin ölçüsündən qaynaqlanır və bu kontekstdə 6 saatlıq dərs yükünə müəllim tapmağın çətinliyi əmək bazarının təbii qanunauyğunluğudur. Çünki saat hesabı ilə işləyən modeldə müəllim cəmi 6 saatlıq iş üçün ixtisaslı kadr kimi həmin kəndə getməyə motivasiya tapmır. Son 5 ildə nazirlik məhz bunu nəzərə alaraq daha dayanıqlı və yüksək motivasiyalı modelə keçid üzrə real addımlar atıb. Müsbət dinamika xüsusilə diqqət çəkir. Nazirin açıqlamaları göstərir ki, məqsəd müəllimin yalnız dərs yükündən asılı olan əməkhaqqı mexanizmindən uzaqlaşmaq, əvəzində daimi, sabit və dolğun ştat yaratmaqdır. Bu yanaşma beynəlxalq təcrübədə, xüsusən Estoniya, Finlandiya və Litva təhsil modellərində əsas prinsip kimi təsbit olunub. Bu ölkələrdə müəllim maaşı dərs saatından yox, tam ştatdan formalaşır və müəllimin elmi-metodik fəaliyyəti, fərdi şagird dəstəyi və məktəbdaxili layihələrdə iştirakı əməkhaqqının əsas hissəsini təşkil edir. Azərbaycan bu modeli mərhələli şəkildə tətbiq edir və nəticələri artıq görünməyə başlayıb. 2020–2024-cü illərdə müəllimlərin orta aylıq əməkhaqqı 500 manatdan 900 manatadək yüksəlib, sertifikasiya mexanizmləri nəticəsində isə 30%-dən çox müəllim maaşında əlavə artım alıb. Bu artımla Azərbaycan region ölkələrini qabaqlayaraq müəllim əməkhaqqının ÜDM-də payına görə Gürcüstan və Qazaxıstanı keçib. Son 5 ilin ən böyük müsbət nəticəsi odur ki, kənd yerlərinə gedən gənc müəllimlərin sayı 28% artıb; bu, yeni motivasiya paketləri və əlavə ödənişlərin təsiridir. Elm və Təhsil Nazirliyi hazırda 5000-dən çox müəllim üçün kənd bölgələrində yaşayış və yol subsidiyalarını tətbiq edir”.
Ekspertin fikrincə, bu siyasət həm də uzun illərdən bəri həll olunmayan infrastruktur çatışmazlıqlarını aradan qaldırır. Nazirlik son beş ildə 600-dən çox məktəbdə istilik sistemini yeniləyib, 1200 məktəbdə internet bağlantısı təmin edib, yeni kompüter otaqları və vahid müəllim iş məkanları yaradıb. Azərbaycanda müəllimə fərdi iş masası, kompüter, printer və vahid elektron idarəetmə sisteminin verilməsi hazırda Cənubi Qafqazda ən geniş tətbiq olunan modeldir və bu, beynəlxalq müqayisədə çox yüksək göstəricidir: “Böyük şəhər məktəblərində infrastrukturun tam hazır olmaması real faktdır, lakin 2022–2024-cü illərdə həyata keçirilən “Müəllim Məkanı Standartları” layihəsi çərçivəsində 450 məktəbdə müəllim otaqları standartlaşdırılıb və bu rəqəmin 2026-ya qədər 1200-ə çatdırılması planlaşdırılır. Bu dəyişikliklərin məqsədi müəllimin nüfuzunu yüksəltmək, maddi rifahını yaxşılaşdırmaq, saat yığmaq məcburiyyətini aradan qaldırmaq, ucqar kəndlərdə sabit kadr axınını təmin etmək və sistemin ədalətli şəkildə qurulmasına nail olmaqdır. Əgər bugünkü vəziyyətdə 6 saatlıq dərs yükünə müəllim tapmaq olmursa, bu problemin kökü məhz köhnə saat hesabı sistemindədir. Yeni model isə həmin problemi aradan qaldırır: müəllim 6 saat dərs deyir, amma 1 ştat maaş alır və qalan vaxtını metodik fəaliyyətə, şagirdlə fərdi işə və məktəbin inkişaf layihələrinə sərf edir. Bu, həm maddi, həm də peşəkar motivasiyanı yüksəldir. Son illərdə nazirliyin bu istiqamətdə gördüyü müsbət addımlar yalnız maaş və infrastrukturla məhdudlaşmır. Müəllim sertifikasiyası mexanizmi keyfiyyəti artırıb, məktəbdaxili qiymətləndirmə rəqəmsallaşdırılıb, şagird sayı az olan kəndlərdə birləşdirilmiş siniflərə müəllim hazırlığı layihələri genişlənib, kəndlərdə müəllim çatışmazlığı 34%-dən 17%-ə düşüb. Bu statistika beynəlxalq təcrübə ilə müqayisədə çox yaxşı nəticədir və Azərbaycanda təhsil idarəçiliyinin son 5 ildə nə qədər ciddi dinamika göstərdiyini təsdiqləyir. Hesab edirəm ki, ucqar kəndlərdə 6 saatlıq dərs yükünə müəllim problemi yalnız yeni modelə keçidlə həll olunan məsələdir və Elm və Təhsil Nazirliyi bu məsələni emosiyasız, real, mərhələli və beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə həll edir. Məqsəd müəllimi daha çox qazanan, daha yüksək nüfuza sahib olan, sabit və dayanıqlı sosial statuslu bir peşə sahibinə çevirməkdir. Nazirliyin son illərdə atdığı addımlar bu istiqamətdə ən uğurlu və davamlı dəyişikliklərdir və Azərbaycanın mövcud vəziyyəti artıq bir çox ölkələrlə müqayisədə daha üstün nəticələr göstərir”.
Günel CƏLİLOVA
