Noyabrın 27-də "Aqrarkredit" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin balansında olan nəqliyyat vasitəsi təkrar hərraca çıxarılacaq.
Hərraca təqdim olunan 2011-ci il buraxılışlı "Toyota Land Cruiser" yüngül nəqliyyat vasitəsidir. Avtomobilin start qiyməti 33 min 600 manatdır. Siyahıda qeyd olunan nəqliyyat vasitəsi üçüncü dəfə hərraca çıxarılır və qiymət əvvəlki satış dəyərindən 30% aşağı müəyyən edilib.
Əvvəla onu qeyd edək ki, "Aqrarkredit" dövlət müəssisəsidir. Onun səhmlərinin 100%-i dövlətə məxsusdur.
"Aqrarkredit" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti (QSC) Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bank olmayan kredit təşkilatıdır. Əsas məqsədi kənd təsərrüfatı, regionlarda sahibkarlıq, kiçik və orta biznes sahələrinə maliyyə dəstəyi göstərməkdir.
"Aqrarkredit"in əsası 1987-ci ildə “Aqrar Sənaye Bankı” kimi qoyulub, 2001-ci ildə isə yenidən təşkil olunaraq hazırkı adını alıb.
Təşkilat bitkiçilik və heyvandarlıq fəaliyyətləri, aqrar emal sahələri (süd, ət, un istehsalı və s.), kənd təsərrüfatı texnikasının alınması, eləcə də regionlarda kiçik biznes və xidmət sahələrinin inkişafı üçün kreditlər təqdim edir.
Kredit şərtləri ümumilikdə belədir: mikrokreditlər adətən 10 000 manatadək olur, faiz dərəcələri təxminən 15%-dən başlayır, kredit müddəti 60 aya qədər davam edə bilir, güzəşt müddəti isə 3–18 ay arasında dəyişir. Girov kimi daşınmaz və daşınar əmlak qəbul olunur.
"Aqrarkredit" dövlət zəmanətli istiqrazlar buraxır, problemli aktivlərin satışı və idarə olunması ilə bağlı dövlət qərarları mövcuddur və ölkənin müxtəlif bölgələrində filiallarla fəaliyyət göstərir.
"Aqrarkredit" belə bahalı avtomobili niyə almışdı ki, bu gün də sata bilmir? Ona belə bahalı avtomobil nəyə lazım idi? İsrafçılıq deyilmi?
Baki-xeber.com nəşrinə əsasən, "Aqrarkredit"in balansında sadəcə bir “Toyota Land Cruiser” deyil, bir neçə lüks və iri SUV avtomobilləri var. Məsələn, 2023‑cü ilin hərrac elanında "Aqrarkredit"in balansında "Audi Q7" (2008), "Volkswagen Amarok" (2013), "Dodge Durango" (2012), "BMW X6" (2010), "Ford Explorer" (2010), "Jeep Cherokee" (2011) və s. kimi modellər yer alıb. Bu minik avtomobili markalarına nəzər salanda adama elə gəlir ki, "Aqrarkredit" keçilməz dağlıq ərazilərdə fəaliyyət göstərir.
Bu avtomobillərin hamısı balansda illərlə qalıb, bir neçəsi artıq bir neçə dəfə hərraca çıxarılıb, amma alıcı tapılmayıb. Çünki hazırda qənaətli elektronobillər dəbdədir, "Aqrarkredit"in avtomobilləri isə dinozavrlar kimi artıq mənəvi köhnəlməyə məruz qalıb.
Məsələn, Land Cruiser artıq üçüncü dəfə hərraca çıxarılır, qiyməti əvvəlki qiymətdən 30% aşağı salınıb. Amma ona müştəri tapılmır.
"Aqrarkredit" sadəcə kənd təsərrüfatı kreditləri verən qurum deyil, onun balansında “problemli aktivlər” kimi müəyyən edilmiş əmlaklar var və bu əmlakların satış və idarə olunması məqsədilə Müsabiqə Komissiyası yaradılıb. Bu o deməkdir ki, bu nəqliyyat vasitələri sadəcə “artıq işçi maşını” deyil, əmlak kimi qiymətləndirilir və strateji aktiv hesab olunur.
Nazirlər Kabineti "Aqrarkredit"in bu cür balansdakı aktivlərini satmaq üçün xüsusi qərar qəbul edib. Bu da göstərir ki, dövlət səviyyəsində bu problemin fərqindədirlər və aktivlərin bazar dəyərinin real müəyyən edilməsi üçün addımlar atılır.
Oxşar tendensiya digər dövlət qurumlarında da mövcuddur. Digər dövlət müəssisələrinin balansında lüks avtomobillər var və bunlar hərrac yolu ilə satılır. Məsələn, müxtəlif dövlət qurumlarının balansında olan 2004–2016-cı il buraxılışlı avtomobillər (məsələn, "Nissan", "Honda", "Chevrolet") özəlləşdirilib.
Bu situasiya təkcə Aqrarkredit üçün müstəsna hal deyil, dövlət strukturlarında səmərəsizlik və aktivlərin düzgün qiymətləndirilməməsi probleminin daha geniş nümunəsidir.
Üstəlik, bu tip israfçılıq tənqidi, eyni zamanda, dövlətin avtomobil bazarında rolu və dövlət müəssisələrinin aktiv-sahiblənməsi modelinin suallarını da gündəmə gətirir. Məsələn, bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, dövlət qurumları bahalı xarici avtomobillər almaqdansa, yerli avtomobil bazarını dəstəkləyən strategiyalara yönəlməlidirlər.
Nəhayət, "Aqrarkredit"in bu aktivləri satmağa çalışması (hərracla) həm “israfın bir hissəsinin geri qaytarılması” kimi qiymətləndirilə bilər, həm də aktivlərin dəyərinin aşağı düşməsi risqi var: balansda uzun müddət qalan avtomobillərin bazar dəyəri aşağı düşə, texniki vəziyyət pisləşə və alıcı tapması çətinləşə bilər.
Yəni "Aqrarkredit"in Land Cruiser və digər lüks avtomobilləri balansında saxlaması təkcə israf kimi görünmür - bu, daha böyük bir struktur problemin əlamətidir: dövlət müəssisələrinin maliyyə aktivlərinin idarə olunmasında və monetizasiyasında (satışında) ikili yanaşma ola bilər. Bu, ictimai etimad, effektivlik və şəffaflıq baxımından ciddi suallar yaradır.
Akif NƏSİRLİ
