Mətləb Salahov: “Hazırda respublikamızda işsizlik sayı ilə bağlı rəsmi statisika ilə real vəziyyət arasında ciddi fərqlər var”
Azərbaycanda qeydiyyatda olan işsizlərin sayı açıqlanıb. Cari ilin oktyabr ayının 1-i vəziyyətinə Dövlət Məşğulluq Agentliyinin yerli qurumlarında qeydiyyata alınmış işsiz şəxslərin sayı 236 min 400 nəfər olub. Bu barədə Dövlət Statistika Komitəsi məlumat yayıb.
Belə ki, onların 50,9 faizini qadınlar təşkil edib. İşsizlikdən sığorta ödənişinin orta aylıq məbləği 472,2 manat olub.
Işsiz vətəndaşların sayı ilə bağlı açıqlanan rəqəmlər mübahisələrə səbəb olub. Ekspertlər bildirir ki, işsizlik statistikası reallıqdan uzaqdır. Çünki qeydiyyata düşə bilməyən vətəndaşların sayı az deyil.
Mövzu ilə bağlı fikir bildirən jurnalist-ekspert Mətləb Salahov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, hazırda respublikamızda işsizlik sayı ilə bağlı rəsmi statisika ilə real vəziyyət arasında ciddi fərqlər var. Xüsusilə işsizlik sayında: “Əlbəttə, Dövlət Statistika Komitəsi yerli idarələri vasitəsi ilə rəqəmləri müəyyənləşdirir. Amma onlar gerçək işsizlik sayını və ya əmək bazarındakı real durumu əhatə edirmi? – Qəti! Təkcə Bakının bir sıra ərazilərində əksəriyyəti bölgələrdən gələn işsiz insanların toplaşdıqları məkanlara nəzər yetirmək kifayət edir ki, həm bölgədəki işsizlərin sayını müəyyənləşdirəsən, həm də işsizlik problemi barədə real və müvəssəl təsəvvürün olsun. Xüsusilə bölgələrədən iş dalınca Bakıya axışan əhali qrupunu nəzərə alsaq tam əminliklə demək olar ki, bölgələrdə məşğulluqla bağlı böyük problemlər var və onlar hələ də öz həllini gözləyir.
İlk əvvəl "İşsizlikdən sığorta haqqında" Qanuna nəzər salaq. Bu qanuna əsasən, əgər şəxs əmək müqaviləsinə xitam verilənədək ardıcıl 12 ay sığorta stajına malik olubsa, itirdiyi orta aylıq əmək haqqının 50 faizi məbləğində işsizlikdən sığorta ala bilər. Bunu misalla izah edək. Əgər şəxsin itirilmiş orta aylıq əmək haqqı 1000 manatdırsa və həmin şəxs işinə xitam verilənədək 12 ay ardıcıl işləyibsə, o zaman həmin şəxsə 500 manat məbləğində işsizlikdən sığorta ödənişi verilir. Əgər şəxsin əmək müqaviləsinə xitam verildiyi günədək sığorta stajı 12 aydan azdırsa, o zaman həmin şəxsə minimum əməkhaqqı, yəni, 345 manat məbləğində işsizlikdən sığorta alır. Bu, məsələnin bir hissəsi.
Digər baxımdan, nədən əksər işsizlər işsizlik qeydiyyatına müraciət etmir, ya da bu qeydiyyata düşmək üçün problemlər yaşayır? İlk növbədə ona görə ki, yerli məşğulluq mərkəzlərinin təklif etdikləri iş yerlərindəki əmək haqları hazırkı real bazar qiymətlərindən, dolanışıq səbətindən çox aşağıdır. Məsələn, əksər təklif edilən iş yerlərinin rəsmi məvacibi 300-500 manat arası dəyişir. Belə olan halda aşağı əmək haqqı üçün məşğulluq mərkəzlərinin qapılarını döyənlər minimuma enir. Nəzərə alsaq ki, işsiz əhalinin hamısı və ya hətta yarısı belə təcrübəli mütəxəssislər qrupuna aid deyil, o zaman gerçək mənzərəni daha aydın görərik. Elələri var ki, ümumi iş stajı yalnız bir neçə ili əhatə edir və ya heç etmir. Belə olan halda bu insanlara real bazar qiymətlərinə uyğun gəlirli qazanc təklifi ancaq xəyal olaraq qalır.
Digər bir baxımdan, təklif edilən 300-500 manat məvaciblə hazırkı bahalıq şəraitində yaşamaq özü gülünc məntiqdir. Belə olan halda insanlar özəl sektora yönlənirlər. Məsələn, yerli məşğulluq idarələrinin təklif etdikləri 300-500 manatlıq maaş əvəzinə, hansısa sahibkarın obyektində 700-800 manatlıq işdə çalışmaq daha məqbul sayılır. Bu, qeyri leqal iqtisadi fəaliyyət növüdür və hazırda ölkəmizdə əksər insanlar məhz bu şəraitdə çalışır. Amma bir məqam da qeyd edilməlidir ki, bu formalı iş yerlərinin əksəriyyətində əmək sığortası, qaydalara əsaslanan əmək müqavilələri yoxdur.
Bu hansı fəsadlara yol açır? İlk növbədə bu o deməkdir ki, kimsə günəmuzd işləyirsə, rəsmi olaraq maaş almırsa, əmək müqaviləsi olmadan çalışırsa, qocalıq dövründə pensiya ala bilməyəcək. Çünki qanuna görə, 25 il iş stajı olub, tələb olunan 28.800 manat pensiya kapitalını yığa bilməyənlər minimum məbləğdə pensiya alacaqlar. Odur ki, hər kəsin aşağı maaşla ən azı 25 il rəsmi, sığortalı və müqaviləli iş yerinə sahib olması vacibdir. Bu isə o deməkdir ki, məşğulluq qurumları tərəfindən təklif edilən aşağı məbləğdəki əmək haqqı olan işlərdən imtina edib günəmuzd və ya sığortası, əmək müqaviləsi olmayan işlərdə çalışan on minlərlə insanın gələcəkdə hansısa normal pensiya almaq imkanları ancaq xəyal olaraq qalacaq”.
Günel CƏLİLOVA
