Azərbaycanda uzunömürlülüyün azalmasının səbəbləri...

Tarix: 13.04.2015 / 01:15
Bölmə: Sosial

Aytəkin Kamranqızı: «Uzunömürlülərin sayının azalmasının səbəblərindən biri də ekoloji şəraitin dəyişməsidir»

«Orqanizmin qocalma prosesini aydınlaşdırmaq üçün orqan, toxuma, hüceyrə səviyyəsindən başlanmalı və nəhayət atomlaradək bu proses aydınlaşdırılmalıdır»

Azərbaycan tək nefti ilə məşhur olan ölkə deyil. Əvvəllər həm də uzunömürlülər ölkəsi kimi də tanınıb. Nadir təbiətə, xoşxasiyyətli, qonaqpərvər insanlara məskən olan vətənimizdə uzunömürlü insanlar da çox olub. Təəssüf ki, indi bu vəziyyət tamamilə dəyişib. İldən-ilə ölkəmizdə uzunömürlülərin sayı azalır. Səbəblər çoxdur.

Müşahidələr əsasında deyə bilərik ki, qaçqın-məcburi köçkün həyatının yaşanması yaşlı insanların sağlamlığına çox pis təsir göstərdi. Vətənindən didərgin düşən yaşlı insanların çoxu bir-iki ilin içində dünyasını dəyişdi. Eləcə də uzunömürlülərin sayının azalmasına qlobal iqlim dəyişmələri, müasir qidaların keyfiyyətsizliyi də təsir göstərə bilər. Təsirlərin nədən ibarət olmasından asılı olmayaraq, bu cür insanların sayının azalması faktı ortadadır.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fiziologiya İnstitutunun Uzunömürlülüyün Fiziologiyası Laboratoriyasının müdiri, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Çingiz Qasımov mətbuata açıqlamasında deyib ki, Azərbaycanda yaşı 100-dən çox olan insanların sayı azalır, uzunömürlülər arasında «cavanlaşma» prosesi gedir: «Azərbaycanda uzunömürlülərin ən çox yaşadığı bölgə olan cənub zonasında da 2014-cü il ərzində aparılan son araşdırmalar uzunömürlülərin sayının azaldığını təsdiqləyib. Yaş verifikasiyası (yaşın dəqiqləşdirilməsi) aparıldıqdan sonra burada 100 yaşlı yalnız bir uzunömürlünün yaşadığı müəyyənləşib. Ölkədə yaşı 100-dən çox olan insanların sayı azalsa da, 90-94 yaşlı insanların sayı artıb. 1999-cu illə müqayisədə 2009-cu ildə aparılan sıyahıyaalınmanın nəticələrinə görə, 90-94 yaşlı insanların sayı həqiqətən də azalıb. Ancaq son illərdə 90-94 yaşlı insanların sayı artıb. Buna görə uzunömürlülər arasında «cavanlaşma» prosesi gedir».

Açıqlanan statistik rəqəmlərə görə, Bakı şəhəri üzrə isə 100 və yuxarı yaşda olan şəxslərin sayı 50-yə yaxındır. Onu da qeyd edək ki, şəhərin bütün çətinliklərinə sinə gərib uzun ömür sürənlərin hamısı qadınlardır.

Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bizimlə söhbətində bildirdi ki, uzunömürlülərin sayı haqda mətbuatda tez-tez statistik göstəricilər verilsə də, bu inandırıcı rəqəmlər deyil. Çünki bu hesablamalar uzunömürlülərin təqvim yaşına əsaslanaraq təyin edilir: «Nəzərinizə çatdırmaq istərdim ki, hazırda yaşayan və uzunömürlülük yaş kateqoriyasına aid edilən şəxslər XX əsrin 20-ci illərinədək anadan olan şəxslərdir. O dövrdə sənədləşdirmə işləri aparılmadığından, doğum haqqında şəhadətnamə və s. müəyyən edilmədiyindən, əksər şəxslərin doğum tarixi səhv olaraq artıq yazılıb. Ölkəmizdə əhalinin sənədləşdirmə işlərinə XX əsrin 30-cu illərindən etibarən başlanıb. Ötən əsrdə əhalinin siyahıya alınması təcrübəsinin öyrənilməsi göstərib ki, yalnız bizim ölkəmizdə və keçmiş sovet ölkələrində deyil, bir çox ölkələrdə də yaş göstəricisinin düzgün yazılmaması səbəbindən uzunömürlülərin yaşının «şişirdilməsi» hallarına rast gəlinir».

Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, uzunömürlülərin sayında qadınların kişilərə nisbətdə üstünlük təşkil etməsi faktdır və bunun indiyədək konkret elmi izahatı verilməyib: «Belə güman edilir ki, kişilər qadınlardan fərqli olaraq pis vərdişlərə, alkoqol, siqaret və s. daha çox meylli olur. Kişilərin ürək-qan-damar sisteminin xəstəliklərinə daha çox məruz qalması da əsas səbəblərdən biri hesab edilir. Lakin bu problem gen-xromosom səviyyəsində araşdırılarsa, daha inandırıcı və maraqlı dəlillər əldə edilə bilər».

Uzunömürlülərin sayının azalmasına gəlincə, A.Kamranqızı bildirdi ki, insan orqanizminin vaxtsiz qocalmasına bir çox xəstəliklər, stress faktoru, mənfi ekoloji faktorlar, həyat tərzinin düzgün qurulmaması, yaşayış səviyyəsinin aşağı olması və s. səbəb olur: «Orqanizmin erkən qocalması isə ömür müddətinin qısalması, qocalma prosesinin sürətlənməsi və uzunömürlülük indeksinin zəifləməsi ilə nəticələnir. Milli genefondumuz sayılan uzunömürlülərin sayının getdikcə azalması qocalma prosesinin sürətlənməsindən, ətraf mühitin kəskin çirklənməsindən, qida rasionunun düzgün qurulmaması, hipodinamiya, sosial-iqtisadi problemlər və s. səbəblərdən asılıdır. Orqanizmin qocalma prosesini aydınlaşdırmaq üçün orqan, toxuma, hüceyrə səviyyəsindən başlanmalı və nəhayət atomlaradək bu proses aydınlaşdırılmalıdır. Məlum olduğu kimi, atomlar qocalmır. Beləliklə, qocalma prosesinin və ömür uzunluğunun izahatında əsas şərt qocalmayan elementlərdən qurulmuş sistemin qocalmasını necə izah etmək məsələsidir».

Ekspert hesab edir ki, uzunömürlülərin sayının azalmasının səbəblərindən biri də ekoloji şəraitin dəyişməsidir: «O vaxtlar insanlar təmiz ekoloji şəraitdə yaşayardı, təmiz hava qəbul edirdilər. Təbii meyvə-tərəvəzlə qidalanırdılar. Üstəlik, fiziki əməklə məşğul olmaq, yəni daim çalışmaq, hərəkət etmək insanların ömrünün uzun çəkməsinə təsir edən amillərdən idi. Sözsüz ki, burada gen faktorunu da unutmaq lazım deyil».

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 02.10.2026 / 11:26

Azərbaycanlı hüquqşünas Portoda keçirilən Dünya Bioetika Konqresində ölkəmizin transplantasiya təcrübəsini təqdim edib

Tarix: 01.10.2026 / 23:12

Yağıya “can” demə... düşmənə əyilmə... Dilican dərəsi...

Tarix: 01.10.2026 / 22:38

Dissertasiyaların rus dilində yazılmasının yaratdığı problemlər

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:23

Hərbi hissəni özbaşına tərk etmiş Azərbaycan hərbçisi Ermənistan ərazisində saxlanılıb

Tarix: 01.10.2026 / 16:19

Nazir Vilayət Eyvazov MDB-nin DİN Şurasının iclasında iştirak edib - FOTO

Tarix: 01.10.2026 / 15:39

Əbədiyyət günəşinə dönən Vətən sevdalıları...

Tarix: 01.10.2026 / 14:56

“Universitetdən çıxarılmağımın qarşısını Mir Cəlal Paşayev aldı” – Nizami Təhməzov

Tarix: 01.10.2026 / 11:00

Kürdəmirdə toyda zəhərlənənlərin sayı 91-ə çatdı - AQTA araşdırmalara başladı...

Tarix: 01.10.2026 / 00:25

Kürdəmirdə toyda kütləvi zəhərlənmə - 30 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi...

Tarix: 30.09.2026 / 21:47

Kolleclərə qəbul planı da, tələbə marağı da azalıb...

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:18

Rusiya Ermənistanı “qaz rıçağı" ilə inqilaba sürükləyir...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...