Azərbaycan elminin inkişafı yalnız alimlərin, tədqiqatçıların, elmi işçilərin peşəkar fəaliyyəti ilə bağlı ola bilməz, təbii ki, onların maddi-rifah halının yüksəldilməsi, maaşlarının artırılması çox vacib məsələlərdəndir. Əlbəttə, elmi adı və dərəcəsi olan insanların hamısının ucdantutma əməkhaqqını qaldırmaq olmaz. Amma kimlər ki, həqiqətən elmi fəaliyyətlə, elmi tədqiqatla məşğuldur, elmə töhfələr verir, o adamların mütləq mənada maaşı yüksək həddə olmalıdır.
Elmi adı, titulu, elmi dərəcəsi olan insanlar arasında ciddi müzakirə edilən və narazılıqlar yaradan məqamlar var ki, onların üstündən sükutla keçmək mümkün deyil. Məsələn, ən aktual məsələlərdən biri əməkhaqqı ilə bağlıdır ki, bunu mütləq mənada ictimailəşdirmək lazımdır. Məlumatlara görə, akademik 2 min, professor 100, fəlsəfə doktoru isə 60 manat maaş əlavəsi alır. Yəni akademikliyə 2 min manat, professorluğa 100 manat, fəlsəfə doktorluğuna isə 60 manat verilir. Bu fakt sosial şəbəkələrdə geniş müzakirə edilir və alimlər çox maraqlı şərhlərlər verirlər. Yazırlar ki, elmlər doktoru, professor 100 manat verib əvəzində impakt-faktorlu jurnallarda elmi məqalələr çap etdirməklərini, böyük tədqiqatlar aparmaqlarını tələb edirlər. Amma unudurlar ki, elmlər doktorunun, fəlsəfə doktorunun nüfuzlu xarici jurnallarda çap olunmaq üçün maddi imkanı yoxdur.
Niyə akademiklə professor və fəlsəfə doktorunun maaş əlavəsi arasında bu qədər fərq var? Nə üçün akademik hər birindən bu qədər artıq pul alır? Yeri gələndə, fəlsəfə doktoru, eləcə də professor elmə daha çox fayda verir, nəinki fəaliyyətsiz akademik.
“Bu ədalətsizlik aradan qaldırılmalıdır”
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, professor Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, “Azərbaycanda elmi ada, elmi dərəcəyə görə maaşa əlavələr çox azdır. Mənə belə gəlir ki, özü də bu maaşa əlavələr gənc yaşlarında elmlə məşğul olan şəxslərə daha çox lazımdır, nəinki yaşlı akademiklərə. Amma təəssüf ki, bizdə proses tərsinə gedir və aktiv elmi fəaliyyətlə məşğul olan professorlara, fəlsəfə doktorlarına cüzi maaş əlavəsi verilir, amma elə də faəliyyəti olmayan akademik külli miqdarda pul alır. Azərbaycanda hələ də insanların elmə marağı, münasibəti qənaətbəxş deyil. Bu da bir tərəfdən Azərbaycan ailəsinin tərbiyəsindən gəlir. Həm də elə bil Sovet dövründə olan o ənənə qalıb ki, insanlar universitetdə dərs desin, elmi dərəcə alsın. Amma bu insanlar elmi dərəcə alandan sonra görürlər ki, maaşa çox az əlavələr olur. Bu da məyusluq yaradır. Məsələn, elmi dərəcə alan fəlsəfə doktoru 60 manat əlavə alır, əziyyətlə müdafiə edib elmlər doktoru olanlara 100 manat verilir. Belə baxanda, cəmi 40 manat artıq alır. Yəni elmlər doktorluğuna və fəlsəfə doktorluğuna görə çox cüzi maaş əlavəsi verilir, amma akademiklər həm 2 min manat əlavə alırlar, həm də onların vəzifə maaşları və digər böyük gəlirləri olur. Onların çoxu müxbir üzvü və akademik olandan sonra, demək olar ki, elmlə məşğul olmurlar. Bu adamların elmlə məşğul olmaması onların gənclərin elmi kitablarına öz adlarını yazmaqla nəticələnir. Bu akademiklər gənc alimlərin kitablarına öz adlarını başdan yazdırırlar. Mən akademik tanıyıram ki, uzun illərdir başqalarının əsərlərinə öz adını yazmaqla akademik olub, indi də əziyyət çəkmədən 2 min manat maaş əlavəsi alır. Bunu Azərbaycanda hamı bilir. Bu akademiklərin çoxu hazırda elmə heç bir töhfə verməsə də, çox yüksək maaş alırlar”.
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, amma əziyyət çəkib tədqiqat aparan, yazılar yazan gənc alimlərdən qat-qat çox əməkhaqqı alan akademiklər bu gənclərə əngəl də törədirlər. “Hesab edirəm ki, bu ədalətsizlik aradan qaldırılmalıdır, ona tituluna görə yüksək maaş verilməməlidir, alimi gördüyü işə görə qiymətləndirmək lazımdır. Bilirsiz ki, Azərbaycanda akademik qəribə bir üsulla verilir. Yəni ümumi Azərbaycan üzrə müxbir üzvləri, akademiklər ayrı seçki ilə seçilir, Naxçıvan üzrə də ayrı. Əslində, Naxçıvan Azərbaycandır və burada fərqli yanaşma olmalı deyil. Bunlar eynidir. Məsələn, Naxçıvanda elmlər doktoru olan adam bir neçə ildən sonra müxbir üzvü və akademik olur. İndi Naxçıvan bölgəsindən çoxlu sayda akademiklər var, nəinki ümumi Azərbaycandan. Naxçıvan bizim dogma ərazimizdir və bu ədalətslik də aradan qalxmalıdır. Əgər akademik seçkiləri keçirilirsə, bu ümumi Azərbaycan üzrə olmalıdır, Naxçıvan özü ayrı keçirməməlidir. Bu ayrıseçkilik də aradan qaldırımalıdır. Hesab edirəm ki, elmi ad və elmi dərəcə verilməsi məsələsində islahatlara ehtiyac var, bu istiqamətdə dəyişiklik olmalıdır. Dissertasiya yazıb elmi iş müdafiə edən elmi dərəcə və elmi ad almalıdır. Amma elmi iş yazmayan, müdafiə etməyən almamalıdır. Ona görə də deyirəm ki, bizdə professor elmi adı dissertasiya müdafiə etmədən incəsənət və idman sahəsində çalışanlara da verilir ki, fikrimcə, bu da bu prosesdə ədalətsizliyə gətirib çıxarır. Əgər elmi ad və elmi dərəcə məsələsindən danışılırsa, burada mütləq elmlə məşğul olan adam elmi ad, dərəcə almalıdır. Bununla da o ədalətsizlik aradan qalxa bilər”.
M.Zülfüqarlı hesab edir ki, elmi ad və dərəcə məsələsində ciddi islahatlar keçirilməlidir. Onun sözlərinə görə, bu islahatlar keçirilərsə gənclərin elmə olan marağı artar, onların stimulu olar. “Onlar bilsələr ki, əziyyətlə elmi iş müdafiə edəndən sonra əməkhaqqına yaxşı bir əlavə olacaq, onların marağı daha da artacaq. Sovet dövrü ilə müqayisə edək, o dövrdə elmlər namizədi sıravi müəllimlərə nisbətən çox yüksək maaş alırdı, stimul olduğu üçün insanların elmə marağı çox idi. Bizdə isə bu stimul azdır, maddi stimulu artırmaqla gənclərin elmə marağını yüksəldə bilərik” - deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
