Saxta əsərlər, plagiat kitablar müasir Azərbaycan elminin qara yarasıdır desək, yanılmarıq. Bəzi elm adamları təəssüflə qeyd edirlər ki, saxta kitabların yoluna daş düzənlər yox, onlara yaşıl işıq yandıranlar çox olub. Bir sıra alimlər iddia edirlər ki, elmi layihələrin maliyələşdirilməsində iştirak edən aidiyyəti dövlət qurumları müəyyən vəzifəli akademiklərlə sövdələşib pul silməklə məşğul olub.
Necə illərdir ki, ayrı-ayrı mütəxəssislər, elm adamları Elmin İnkişafı Fondunun keçirdiyi qrant müsabiqələri ilə bağlı tənqidi fikirlər söyləyir. İddia edilir ki, guya fond əsl elmi layihələrə o qədər də diqqət yetirmir, qrantlar əsasən ciddi elmi nəticələrə yönəldilməyib, tanış-bilişə verilib. Ciddi elmi əsərlərin çox nadir hallarda qrant müsabiqəsində yer tutduğunu iddia edən alimlər qeyd edir ki, Elmin İnkişafı Fondu qrant müsabiqəsi elan edir, amma çox zaman əsl elm adamları bundan narazı qalır.
Qeyd edək ki, bunlar ayrı-ayrı alimlərin iddiasıdır və biz iddia etmirik ki, elm adamlarının dedikləri doğrudur.
Fonda yönəlik iddialar nə dərəcədə doğrudur? Elmə ayrılan qrant pulları necə xərclənir? Ümumiyyətlə, bu proses necə qurulub və necə gedir? Bu qədər narazılıq nədən qaynaqlanır?
Məsələ ilə bağlı Elmin İnkişafı Fonduna rəsmi sorğu göndərdik. Yazını çapa hazırladığımız müddətdə sorğumuza hələ cavab verilmədiyi üçün ekspert rəyi öyrənmək qərarına gəldik. Fondun cavabı təqdim edilərsə onu da dərc edəcəyik.
“Elmin İnkişafı Fondu günün tələblərinə cavab vermir, onun fəaliyyəti bugünkü tələblər səviyyəsində formalaşmalıdır”
Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Elmin İnkişafı Fondu vaxtilə Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılıb və fondun yaradılmasında çox ali məqsəd olub. “Fond milli donor olaraq, milli elm fondu olaraq ölkəmiz üçün əsasən strateji əhəmiyyət kəsb edən sahələrdə tədqiqatları maliyələşdirməli idi. Fondun Himayəçilər Şurası formalaşdı. Şuranın sədri Prezident Adminstrasiyasının sabiq rəhbəri Ramiz Mehdiyev idi. Mən də iddialar eşitmişəm ki, Ramiz Mehdiyev fondun faktiki rəhbəri olub və fond tərəfindən hansı layihələrin maliyələşdirilməsi məsələsində onun ciddi təsiri olub. Fondun Himayəçilər Şurasının sədr müavini AMEA-nın mərhum prezidenti, akademik Mahmud Kərimov olanda orada ədalətli yanaşmanı xatırlayıram. Təbii ki, daha çox fundamental elm sahələrində formalaşan layihələrlə bağlı qərarların qəbul olunmasında onun sözü vardı. Yadımdadır, vaxtilə rektor, akademik olan adamlar ora təsir göstərirdilər ki, onların layihələri maliyələşdirilsin. Bizim bu barədə Mahmud Kərimovla söhbətlərimiz olurdu. O deyirdi ki, bu təsirlər elm üçün deyil, sadəcə şəxsi maraqlar zəminində baş verir. O, birmənalı olaraq prinsipiallıq göstərib bu kimi təsirləri rədd edirdi. Amma hümanitar və ictimai elmlər sahəsində olan layihələrin maliyyələşməsi ilə bağlı qərarı Ramiz Mehdiyev verirdi. Fond nə cür fəaliyyət göstərib, onun fəaliyyətində pozuntular olub, olmayıb? Əlbəttə, bunu dövlət qurumlarının ciddi şəkildə həyata keçirəcəyi təftiş nəticəsində bilmək olar. Şübhəsiz ki, iddialar çoxdur, bu iddiaları irəli sürənlər ciddi elm adamlarıdır. Amma görünən odur ki, fond yaxşı fəaliyyət göstərə bilməyib. Yaxşı fəaliyyət göstərsəydi, məhz fondun maliyyələşdirdiyi elm layihələrinin səmərəliliyi, nəticələri ilə bağlı yaxşı məlumatlar əldə edə bilərdik. Amma bu məlumatları əldə edə bilmədik. Fondun fəaliyyəti ilə bağlı bir məqama toxunmaq istəyirəm. Fond fəaliyyət göstərəndə, tutaq ki, elmi tədbirlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı qazanılan qrantların konkret olaraq Ramiz Mehdiyevə aid olduğu deyilən məkanlarda keçirilməsi tələb olunurdu. O vəsaiti respondent, yəni o vəsaiti qazanan şəxs görmürdü. Vəsait birbaşa həmin məkanlara yönləndirilirdi və deyilənə görə orada da silinirdi. Tədbirlərin keçirilməsi zamanı dəftərxana xərcləri konkret olaraq fond tərəfindən idarə olunurdu. Sanki bu fond həm də layihələrin icraçısı rolunda çıxış edirdi və orada da böyük vəsaitlər silinirdi. Bunlar iddialar deyil, bunlar faktlardır. Deyirdilər ki, fondun işləri onlara yaxın olan mətbəələrdə çap olunurdu və qiymətlər şişirdilirdi. Bunlar iddialardır və nə dərəcədə doğru olduğunu deyə bilmərəm. Amma elm adamları bunu iddia edir. Görünür, əllərində hansısa faktlar var. Belə iddialar varsa onların araşdırılması zəruridir. Xatırlayıram, 3 milyon manatlıq bir pilot layihə maliyyələşirirdik, Fizika İnstitutu bu layihənin icraçısı idi. O vaxt 3 milyon manat böyük vəsait idi. O layihə çərçivəsində müəyyən cihazlar alınırdı, özü də dollarla. O zaman bu çox böyük məbləğ idi. Mən o cihazların çoxu ilə tanış olmuşdum, Fizika İnstitutunda laboratoriya qurulmuşdu. O layihənin rəhbəri sonradan məhz bu kimi layihələr nəticəsində yaxınlıq əldə edərək Fizika İnstitutunun rəhbərliyinə gətirildiyi iddia edilən Nazim Məmmədov idi. Sonra elm adamları onun haqqında ciddi ittihamlar səsləndirdilər ki, o, alimə yaraşmayan davranışlara yol verib. O adamı gətirib akademik etdilər, fizika-riyaziyyat elmləri bölməsinin rəhbərliyini ona tapşırdılar. Birdən-birə ulduzu parıldayan, amma ciddi alim kimi tanınmayan bir şəxsin birdən-birə bu qədər imtiyazlar əldə etməsi, yəqin ki, o layihələrlə bağlı olub. Sonra o layihələrin nəticələri heç bilinmədi ki, necə oldu. Ora ayrılan dövlət vəsaiti idi və o vəsaitin sonrakı taleyi, aqibəti necə oldu? Bununla bağlı bir məlumat olmadı. Yəni bu fondun fəaliyyəti ilə bağlı hər zaman iddialar olub və ittihamlar irəli sürülüb, amma fond rəhbərliyi buna reaksiya verməyib”.
İ.Orucovun sözlərinə görə, Fond tərəfindən alimlərin iddiasına və ittihamlarına cavab verilməməsi qurumun daha yüksək səviyyədə himayə olunmasından xəbər verir. O qeyd edir ki, belə olmasaydı onlar alimlərin ittihamlarına reaksiya verərdilər: “Bunlar alimlərin iddialarına cavab verməyi heç özlərinə sığışdırmayıblar. Fonda sonrakı rəhbərliyi Ramiz Mehdiyevin həyat yoldaşı Qalina Mehdiyevanın müdiri olduğu kafedranın bir əməkdaşı həyata keçirməyə başlayıb. Bu bir qızdır, onun da heç fəaliyyəti görsənmir, sanki bu fond yoxmuş kimi görsənir. Hesab edirəm ki, elmin idarə olunması ilə bağlı cənab Prezidentin siyasi iradəsinin nəticəsi olaraq yaradılmış Elm və Təhsil Nazirliyi bu məsələrlə bağlı ətraflı araşdırma aparmalı və fondun fəaliyyəti ilə bağlı informasiyaları dövlət başçısına təqdim etməlidir. Əminəm ki, Fondun fəaliyyəti qənaətbəxş deyil.. Elm Fondu belə olmalı deyildi, milli donor olaraq ciddi elm layihələrini maliyələşdirməli idi. O layihələrin səmərəsini cəmiyyət görməli, elmi ictimaiyyət bilməli idi. Amma nə baş verdiyi bilinmir, bu pullar hara gedir, niyə dağıdılır, hara xərclənir? Fond həm də ictimaiyyət üçün açıq olmalı idi, amma açıq deyil, kifayət qədər qapalı bir fonddur. Amma hər halda bu ittihamlardır. Əlbəttə, bunları mən səsləndirmirəm, elm adamları səsləndirir. Bu ittihamların doğru olub-olmaması ilə bağlı münasibət ortaya qoyulmalıdır. Amma bu ortaya qoyulmur. Bu halda bu fondu daha ali səviyyədə kurasiya edən qurumlar bununla bağlı mütləq şəkildə cavabları ortaya qoymalıdırlar. Hesab edirəm ki, Elmin İnkişafı Fondu günün tələblərinə cavab vermir, onun fəaliyyəti bugünkü tələblər səviyyəsində formalaşmalıdır”-deyə İ.Orucov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
