Milli Televiziya və Radio Şurasının illik hesabatında Azərbaycanda televiziyaların yol verdiyi əsas nöqsanlar açıqlanıb. İl ərzində Azərbaycanda ümumrespublika televiziya və radio kanalları tərəfindən teleradio yayımı haqqında qanunvericiliyin bir sıra tələblərinin pozulması hallarına da yol verilib.
Hesabata əsasən, yayımçılar əsasən aşağıdakı qanunvericilik aktlarını və onların müddəalarını pozublar:
“Televiziya və radio yayımı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 35.7-ci maddəsi (reklamın və teleticarətin ümumi həcmi bir saatda 12 dəqiqədən çox ola bilməz);
“Televiziya və radio yayımı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 35.12-ci maddəsi (Həkim resepti olmadan buraxılan dərman vasitələrinin reklamı zamanı "Dərman vasitələri haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 16-1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmalıdır);
“Televiziya və radio yayımı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 40.2.1-1-ci maddəsi (Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himnini hər səhər Azərbaycan Respublikasının televiziya və radio yayımlarının əvvəlində “Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himnindən istifadə qaydaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 6.2-ci maddəsinə uyğun olaraq səsləndirmək);
"Reklam haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 13.2-ci maddəsi (televiziya və radioda verilən sponsor reklamında bu məlumatların ümumi həcmi hər bir proqramda (verilişdə) 2 dəqiqədən çox olmamalıdır);
"Reklam haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 13.7-ci maddəsi (sponsor reklamında "sponsor" sözünün başqa anlayışlarla əvəz olunmasına yol verilmir);
"Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 14.1.4-cü maddəsi (radio, televiziya proqramlarında, uşaqlar üçün nəzərdə tutulan audiovizual əsərlərdə tütün məmulatlarının və tütün istifadəsi prosesinin nümayiş etdirilməsi, həmçinin, tütün məmulatlarının və tütün istifadəsi prosesinin nümayiş etdirildiyi əsərlərin, tamaşaların, proqramların efirdə, kabel yayımı vasitəsilə açıq yayımlanması);
"Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 4.2.5-ci maddəsi (əxlaqdan kənar leksik (söyüş) məzmunlu informasiya).
Ümumilikdə, aparılmış monitorinqlər göstərib ki, Şura tərəfindən həyata keçirilmiş müvafiq tədbirlər nəticəsində 2020-ci ilin ikinci yarısında televiziya və radio yayımı haqqında qanunvericiliyin tələblərinə yayımçılar tərəfindən riayət olunması istiqamətində müsbət dinamika müşahidə edilib.
Milli Televiziya və Rado Şurası öz hesabatında yerli telekalların yol verdiyi pozuntuları qeyd etsə də, bu pozuntuların özünü əsasən reseptsiz buraxılan dərmanların reklamında, Dövlət Himnimizin səsləndirilməsi məsələsində, uşaqların zərərli informasiyadan tam qorunmaması işində, Azərbaycan dilinin işləkliyinin təmin olunmaması sahələrində baş verdiyini açıqlasa da, təəssüf ki, qüsur işləyən, pozuntulara rəvac verən telekanalların adlarını çəkməyib. Hörmətli, MTRŞ, bu ona görə lazımdır ki, tamaşaçılar, vətəndaşlar görsünlər ki, hansı telekanallar xalqın mənəviyyatına zərbə vurur, uşaqlarımıza zərərli informasiyalar aşılayanlar, ana dilimizi qorumayan, onun işləkliyini təmin etməyənlər kimlərdir. Yəni konkret ünvan göstərilməli idi.
Söhbət sıradan bir məsələlərdən yox, mənəvi məsələlərdən getdiyi üçün həmin telekanalların adlarının ictimailəşdirilməsi zəruri idi.
Reseptiz buraxılan dərmanların reklam edilməsi o deməkdir ki, insanlar həkimin təyin etmədiyi dərmanları alıb ondan istifadə edirlər, bu da insan həyatını təhlükəyə atır, sağlamlığımızı risq altında qoyur. Dövlət Himnimiz, ana dilimiz dövlətin rəsmi atributları olmaqla yanaşı, həm də bizim mənəviyyatımızdır, hər birimiz bu dəyərləri göz bəbəyimiz kimi qorumalıyıq. Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması ailə ilə yanaşı, cəmiyyətin də, xüsusən televiziyaların da üzərinə düşən işdir. Bu da böyük mənəvi məsələlərdən biridir.
Bu cür pozuntulara, neqativliklərə yol verən televiziyaların adları niyə konkret deyilmir?
“Şura konkret ad çəkməli, mənəviyyatımızla, dövlət atributlarımızla, sağlamlığımızla bağlı nöqsanlara yol verənlərin dəqiq ünvanı göstərilməli idi”
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, professor Məhərrəm Zülfüqarlının fikrincə, Milli Televiziya və Radio Şurası bu cür taleyüklü, mənəvi məsələlərdə nöqsanlara yol verən həmin kanalların adlarını ictimaiyyətə açıqlamalıdır ki, hansı telekanalların bu cür neqativ hallara yol verdiyi bilinsin. M.Zülfüqarlı hesab edir ki, onsuz da tamaşaçılar hansı telekanalın nə ilə məşğul olduğunu bilir, sadəcə, bu telekanallara qarşı lazımi ölçü götürülməsini istəyirlər: “Milli Televiziya və Radio Şurası öz hesabatında mütləq şəkildə xalqın mənəviyyatına, sağlamlığına zərbə vuran, qüsura yol verən telekanalların adlarını qeyd etməli idi. Hesab edirəm ki, bu o qurumun iş keyfiyyətindən xəbər verir. Belə görsənir ki, bunlar öz işlərini anonim şəkildə həyata keçirirlər, kimisə öz adı ilə tənqid etməkdən çəkinirlər. Bu halda mənə elə gəlir ki, heç belə bir şuraya ehtiyac yoxdur. Televiziyalarda qüsurlar çoxdur. Səhər-səhər radioya qulaq asırdım. İşğaldan azad olunmuş bölgələrimizə səfərlə bağlı söhbət gedirdi, aparıcı isə bir qızla bir oğlan idi. Deyilirdi ki, hamı ora getmək, o torpaqları görmək istəyir. Oğlan deyir ki, eybi yox, bir az səbrli olaq, inşallah, gedərik. Qız da cavab verir ki, “yox, nə səbrli olmaq, pandemiyadır, heç sabaha ümid yoxdur”. Fikir verin, bizim radioda aparıcı əhaliyə deyir ki, “sabaha ümid yoxdur”. Baxın, belə neqativləri şura üzə çıxarmalıdır və aparıcıları maarifləndirməlidir ki, canlı efirdə bu cür informasiya vermək yanlışdır, təxribatdır. Hesab edirəm ki, Milli Televiziya Şurası xalqımızın taleyüklü məsələlərinə, mənəviyyatına, sağlamlığına, uşaqlarımızın tərbiyəsinə zərbə vuran, bu kimi məsələlərdə nöqsanlara yol verən telekanalların adlarını ictimailəşdirməli və bu nöqsanlara yol verənlərin işdən azad olunmasına nail olmalı idi. Bütün cəhətlərdən Azərbaycan televiziyalarının səviyyəsi yüksəlməlidir. O səviyyə aşağı olduqca, bizim tamaşaçılar da Rusiya və Türkiyə telekanallarına baxmağa üstünlük verəcəklər”.
M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, bütün telekanallar öz üzərlərinə düşən vəzifəni dərk etməli, xalqın mənəviyyatına, dövlət atributlarına zərər vurmağı dayandırmalıdır, bunu onlardan MTRŞ sərt şəkildə tələb etməlidir: “Əgər şura oxu atıb yayı gizlədəcəkdisə, heç bu mövzudan danışmamalı idi. Şura konkret ad çəkməli, mənəviyyatımızla, dövlət atributlarımızla, sağlamlığımızla bağlı nöqsanlara yol verənlərin dəqiq ünvanı göstərilməli idi. Mənə belə gəlir ki, şuranın yeni tərkibi əvvəlki tərkibdən daha cəsarətli, daha operativ və daha mübariz olmalıdır. Amma MTRŞ-nın yeni tərkibi də liberal olacaqsa, nöqsanlara yol verənlərin adlarını açıqlamayacaqsa, bu problem belə də davam edəcək. Xüsusən də mənəvi, taleyüklü məsələlərlə bağlı”.
İradə SARIYEVA
