ABŞ Senatının qondarma “erməni soyqırımı”nı rəsmən tanıması əsrlər əvvəl Amerikada hindulara qarşı törədilən soyqırım aktının yenidən gündəmə gəlməsinə səbəb olub. Belə ki, Türkiyənin ATV və “A Haber” telekanallarının ortaq canlı yayımına qatılan Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan gündəmlə bağlı açıqlama verərək, ABŞ Konqresinin “erməni soyqırımı” qərarına reaksiya verib.
Ərdoğan ABŞ-la bağlı bəzi qərarlar verə biləcəyini açıqlayıb: “Çox açıq deyəcəyəm, Amerikada hindularla bağlı olanları söyləməmək, danışmamaq mümkündür? Hindulara qarşı edilənlər ABŞ-ın üz qarasıdır. Ruandada fransızların törətdiyi qətliamları, Əlcəzairdə etdikləri soyqırımları bir kənara qoymaq mümkündür? Bunlar Senaqalda qul ticarəti ediblər.
Biz də bütün bunları dünya ictimaiyyətinə açıqlayacağıq. Bunlarla bağlı əlimizdə, arxivlərdə sənədlər var. Bunlarla bərabət müdafiədə deyil, hücumda olacağıq. Qərbin irqçilik və müstəmləkəçilik tarixi olduğunu üzə çıxaracağıq” - deyə Ərdoğan vurğulayıb.
Tarixçilər bildirirlər ki, Amerikada hindulara qarşı ingilislərin törətdiyi soyqırım aktı öz dəhşətləri ilə tarixdə iz qoyub.
XV əsrin sonlarında Xristofor Kolumb ilk olaraq kəşf etdiyi Amerikanı Hindistan zənn etdiyindən, yerli əhalini də hindli hesab etmişdi. Astek, mayya, ink kimi sivilizasiyaların varisləri olan bu toplum Qərbin mənəvi və fiziki soyqırımına məruz qalıb və işğalçılar ilk gündən onlarla müharibələrə başlamışdılar. Ox və nizəylə silahlanmış hindular işğalçılara layiqli müqavimət göstərə bilmirdilər. ABŞ-da hindu soyqırımına dair faktlar məşhur alim M.Stinqlin “Tomoqavksız hindular” əsərində faktlara şərh edilmişdi. Faktlardan aydın olur ki, işğalçılar silah gücünə məhv edə bilmədikləri hindu tayfalarını hiylə yolu ilə qırırdılar. Bu yolda ən geniş yayılmış üsullardan biri çiçək xəstəliyinə yoluxmuş və bundan ölmüş insanların yorğanlarından hindulara qarşı istifadə etmək idi. İngilislər həmin yorğanları hindu məskənlərinin yaxınlığına qoyurdular. Heç nədən şübhələnməyən hindular isə bu yorğanlardan istifadə edərək, kütləvi şəkildə qırılırdılar.
Tarixçilər vurğulayırlar ki, Bartolome Də Las Casas (1474-1566) “Qırmızıdərili qırğını” adlı kitabında şəxsən şahid olduğu hindu qırğınını belə izah edir: “Sırf əyləncə olsun deyə, qadın-kişi demədən qitənin yerli əhalisi olan hinduların əllərini, burunlarını və qulaqlarını kəsib qopardıqlarını və bunun hinduların hər rast gəlindiyi yerdə təkrarlandığını öz gözlərimlə gördüm...”.
Tarixçilər yazırlar ki, ABŞ dövləti yarandıqdan sonra da soyqırım davam etdirilir. Bu məqsədlə ABŞ hərbi nazirliyi nəzdində hinduların işləri üzrə idarə yaradılmışdı. 1924-cü ilədək qüvvədə olan qanuna görə, əcnəbi elan edilmiş hindular bu ölkənin vətəndaşları sayılmırdılar və heç bir hüquqa malik deyildilər.
“Türkiyə beynəlxalq qurumlar qarşısında hinduların ingilislər tərəfindən genosidə məruz qalması məsələsini qaldıra və beynəlxalq aləmdən bu soyqırıma hüquqi, siyasi qiymət verilməsini tələb edə bilər”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev bizimlə söhbətində bildirdi ki, X.Kolumbun 1492-ci ildə Amerikanı kəşf etməsindən keçən beş əsr boyunca gəlmə avropalılar və amerikalılar tərəfindən qitənin yerli sakinləri olan hindulara (qırmızıdərililərə) qarşı həyata keçirilən soyqırımın bu gün gündəmə gətirilməsi çox vacib bir məsələdir.
Q.Hacıyevin sözlərinə görə, müasir amerikalıların babalarının hundulara qarşı törətdiyi soyqırım aktı tarixdə öz qiymətini almayan genosidlərdən biridir. Q.Hacıyevin sözlərinə görə, ingilislər və digər gəlmələr hundu torpaqlarında onlara qarşı min cür zülm ediblər. Gəlmələr tərəfindən zorla öz yurdlarından qovulan hinduların rezervasiyalara yerləşdirilməsi, onların immun sistemilərinə yad olan su çiçəyi xəstəlikləri kimi qədim dünya xəstəliklərinin qəsdən yoluxdurulması, axtalama və hindi uşaqlarının xristian missionerlər tərəfindən uzun müddət ailələrindən uzaqda saxlanılaraq ABŞ hindu məktəbləri və Kanada hindu məktəbləri kimi yerlərdə ana dillərində danışmalarının qadağan edilməsi (mədəni soyqırım) kimi müxtəlif soyqırım növləri həyata keçirilib. Q.Hacıyev vurğuladı ki, bundan başqa, iqtisadi resursları nəzarət altına almağı hədəfləyən utilitar soyqırımlar da həyata keçirilib.
O qeyd etdi ki, 8 sentyabr 2000-ci ildə ABŞ-da Hindu İşləri Bürosunun sədri gəlmələrin yerlilərə qarşı həyata keçirdiyi soyqırımlar üçün hindulardan rəsmi şəkildə üzr istəyib.
Tarixi mənbələrdə isə qeyd edilir ki,1520–1527-ci illərdə Meksika, Orta Amerika, Cənubi Amerikada milyonlarla hindu su çiçəyi səbəbindən ölüb. Bundan başqa, su çiçəyi İnk İmperiyasının imperatoru olan Huayna Capacla birlikdə 200000 inkin ölümünə səbəb olmuş və İnk İmperiyası zəifləyib.
1561–1562-ci illərdə Çilidə ölənlərin sayı dəqiq olmasa da, 20-25 % hindunun öldüyü təxmin olunur. Alonso de Qonqora Marmolejoya görə, mədənlərdə işlədilən çoxlu hindu ölmüş və İspaniya qızıl mədənlərini bağlamağa məcbur olub. 1617–1619-cu illərdə Şimali Amerikanın şimal-şərq sahilləri, Massaçusets körfəzi sahilində yaşayan hinduların 90%-i ölüb. Burada ölənlərin sayı dəqiq bilinmir, 1674-ci ildə sayları təqribən 50000 nəfər olan hindular 1729, 1738 və 1753-cü illərdəki suçiçəyi yoluxmalarından sonra 25000 nəfərə qədər azaldılar. 1770-ci ildə Şimali Amerikanın qərb sahillərində yaşayan hinduların 30%-i ölüb. Texasdakı Hindu Soyqırımı Muzeyində qorunan sənədə görə, suçiçəyi infeksiyasının bulaşdığı yorğanlar Lenape hindularına Texas-Hindu müharibələri ərəfəsində texaslı əsgərlər tərəfindən verilib.
Qasım Hacıyev qeyd edir ki, gəlmələrin Amerikanı işğal etməsi nəticəsində nəinki qırmızıdərililər kütləvi şəkidlə qətlə yetirilib, hətta qədim dünya mədəniyyətinin böyük bir sivilizasiyası məhv edilib. “Dünyada baş verən ən dəhşətli soyqırım aktlarından biri Amerikaya köçən ingilislərin hindulara qarşı həyata keçirdiyi genosiddir. Bilirsiniz, müharibə gedən yerlərdə insanların həlak olması müharibə qanunlarına uyğundur, amma ABŞ-da ingilislərin qırmızıdərililərin soyunu kəsmək məqsədilə törətdikləri qətliamlara heç cür bəraət vermək mümkün deyil, buna hər hansı formada haqq qazandırmaq olmaz. Uzaq bir qitədən Amerikaya gəlib burada yerli, aborigen hinduları-qırmızıdərililəri ucdantutma, uşağa-qocaya rəhm etmədən qətlə yetirmək böyük tarixi cinayətdir. Gəlmələr aborigen əhalini məhv edərək onların torpaqlarında yerləşdilər və bundan sonra Amerika ştatlarının yaradılması baş verib. Bütün bunların hamısı haqqında nə danışsaq da, yenə o nəticəyə gəlirik ki, əsl soyqırım qırmızıdərililərə qarşı ingilslərin törətdikləri soyqırımdır”.
Q.Hacıyev vurğuladı ki, Türkiyədə nəşr edilən “Tarix” dərgisində qırmızıdərililər, onların tarixi, etnoqrafiyası, mənsub olduqları mədəniyyət, habelə məruz qaldıqları soyqırımlar haqqında geniş məlumat verilib. O qeyd etdi ki, ABŞ-ın yaranması və onun inkişaf tarixini öyrənərkən hundularla bağlı bir sıra faktların aşkara çıxarılmamasının şahidi oluruq. “ABŞ dövlətinin qurulduğu torpaqlar qırmızıdərililərin vətənidir, torpağıdır, gəlmələr yerli xalqı amansızcasına qıraraq o torpaqları ələ keçirdilər, başda ingilislər olmaqla, başqa Avropa xalqlarını da ora köçürməklə dövlət yaratdılar. Bu dövlət də indi bütün dünyaya demokratiya dəri keçir, halbuki, onların babaları hinduları qətlə yetiriblər, onlara qarşı genosid törədiblər. İngilislər hindulara qarşı soyqırım törətməklə həm onların özlərini qətlə yetirdilər, həm də qədim mayya və digər mədəniyyətləri məhvə doğru apardılar. Mayya mədəniyyəti dünyanın qədim mədəniyyətlərindən biridir. Müəyyən mənada mayya mədəniyyətinin izləri saxlanılırsa, digər tərəfdən, mayya mədəniyyətini yaradan xalqların tarixi təhrif olunur, yer üzündən silməyə doğru aparılır. Amma bunları gizlətmək mümkün deyil. ABŞ dünyaya “demokratiyanın keşiyində” duran bir dövlət kimi təqdim edilsə də, əslində, belə deyil, müasir amerikalıların babaları hindulara qarşı böyük soyqırım törədib və bunu ABŞ heç zaman unutmamalıdır. Bu gün ABŞ Senatının qondarma “erməni soyqırımı”nı rəsmən tanıması hinduların ingilislər tərəfindən genosidə məruz qoyulmasını yenidən gündəmə gətirib. Türkiyə beynəlxalq qurumlar qarşısında hinduların ingilislər tərəfindən genosidə məruz qalması məsələsini qaldıra və beynəlxalq aləmdən bu soyqırıma hüquqi, siyasi qiymət verilməsini tələb edə bilər” - deyə Q.Hacıyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
