Türkiyənin Suriyada başlatdığı hərbi əməliyyatlar Qərb dünyasında, xüsusən də ABŞ-da getdikcə daha böyük narahatlığa yol açır. Bu fonda onlar Ankaradan hərbi əməliyyatların dayandırılmasını tələb edir, əks təqdirdə Türkiyəyə qarşı sərt addımlar atacaqlarını bildirir. Amma Türkiyə də geri çəkilmək niyyətində deyil.
Ölkə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Azərbaycandan qayıdan zaman təyyarədə jurnalistlərə açıqlamasında bildirib ki, Türkyə hədəfinə çatmaqda israrlıdır. Onun sözlərinə görə, PKK sürətlə mövqelərini itirir: "Hədəfimiz terrorçuların 32 kilometrlik ərazidən kənara çıxarılmasıdır". Ərdoğan ABŞ prezidenti Donald Trampın Türkiyəyə etdiyi atəşkəs təklifini qəbul edə bilməyəcəklərini bildirib. Belə vəziyyətdə ABŞ-ın əl atdığı əsas vasitə sanksiyalar yolu ilə Türkiyəni dayandırmaqdır. Artıq məlum olduğu kimi, Donald Tramp Türkiyəyə qarşı sanksiyalar tətbiq edib. Dövlət katibi Mayk Pompeo bildirib ki, Tramp Türkiyə ilə bağlı icraçı fərman imzalayıb. İcraçı fərman Maliyyə Nazirliyinə və Dövlət Departamentinə Türkiyə hökumətinin ayrı-ayrı şəxslərinə, təşkilatlara qarşı sanksiyalar tətbiq etmək səlahiyyəti verir. ABŞ prezidentinin özü isə poladın idxalına tətbiq olunan gömrük vergisinin 50 faizə qaldırılacağını açıqlayıb. Türkiyə ilə 100 milyard dollarlıq ticarət razılaşmasını ehtiva edən müzakirələr dərhal dayandırılacaq. Ağ Evdən bu xüsusda bildirilib: "Prezident Tramp, xüsusilə Türkiyə hökumətinin son dövrdə Suriyanın şimalında keçirdiyi hərbi müdaxilə olmaqla, Suriya ilə əlaqədar vəziyyətin İŞİD-i məğlubetmə kampaniyasını baltaladığını, vətəndaşları təhlükəyə atdığını və bölgədə sülh, təhlükəsizlik və sabitliyi təhdid etdiyini düşünür. Tramp artıq bu mövzuda bəzi addımlar atıb. Maliyyə Nazirliyi Dövlət Departamenti ilə birlikdə Suriyada sülh, təhlükəsizlik, sabitlik və ya ərazi bütövlüyünü təhdid edən Türkiyə hökumətinin indiki və keçmiş rəsmilərini müəyyən edərək onların ABŞ-dakı aktivlərini müsadirə edə bilər. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin müəyyən etdiyi maliyyə qurumlarına da məhdudyyətlər tətbiq ediləcək". Maliyyə Nazirliyi isə "Sülh çeşməsi" hərəkatı çərçivəsində tətbiq edilən sanksiyaları açıqlayıb. Nazirlik Türkiyənin müdafiə naziri Hulusi Akar, daxili işlər naziri Süleyman Soylu və enerji və təbii sərvətlər naziri Fatih Dönmezin sanksiya siyahısına daxil edildiyini bildirib. Bundan başqa, Müdafiə Nazirliyi ilə Enerji və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə qarşı da sanksiyalar tətbiq edilib. Sanksiya siyahısına daxil edilən şəxs və qurumların ABŞ-dakı aktivləri dondurulacaq, onların ABŞ-da maliyyə əməliyaytları həyata keçirməsi qadağan ediləcək. Birləşmiş Ştatların maliyyə naziri Stiven Mnuçin bildirib ki, Donald Tramp ABŞ rəsmilərinə Suriyanın şimalında hərbi əməliyyatlara başlayan Türkiyəyə qarşı çox ciddi digər sanksiyalara göstəriş verib. Bundan əvvəl isə respublikaçı senator Lindsi Qrem və onun demokrat həmkarı Krin Ban Hollen Türkiyəyə qarşı ölçüləri açıqlayıb. Onlar, prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan da daxil edilməklə, Türkiyənin yüksək səlahiyyətli rəsmilərinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməklə yanaşı, Rusiyadan S-400 raketlərdən müdafiə sistemi alan Türkiyənin cəzalandırılması və Türkiyə rəsmilərinə viza məhdudiyyətlərinin qoyulmasını təklif edib.
Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu isə bildirir ki, ölkəsi sanksiyalardan qorxmur: “Əgər biz sanksiyalardan qorxsaydıq, bu əməliyyatları başlatmazdıq. Bu bizim milli təhlükəsizliyimiz üçün həyati əhəmiyyət daşıyır”. Nazir qeyd edib ki, heç bir ölkə Türkiyə iqtisadiyyatını çökdürməyə qadir deyil. Türkiyə prezidentinin köməkçisi Fuat Oktay da sanksiya təhdidlərinin sərhədin diğər tərəfindən gələn terror təhdidindən daha böyük təhdid olmadığını bildirib: "Kim nə söyləyirsə söyləsin, Türkiyə olaraq, bölgənin terrordan təmizlənməsi mövzusunda çox əzmli və qərarlıyıq". Beləliklə, bütün bunlar ABŞ və Türkiyə arasında artıq iqtisadi müstəvidə sanksiyalar savaşının başlandığını göstərir. Bunun qardaş ölkəyə, onunla sıx işbirliyi quran Azərbaycana real təsirləri də olduqca maraq doğurur. Məsələ ilə bağlı türkiyəli iqtisadçı Kərəm Karabulut bildirir ki, sanksiyalar Türkiyə iqtisadiyyatına təsir edə bilməz: "Çünki Türkiyə iqtisadiyyatı ABŞ iqtisadiyyatından asılı deyil. Türkiyə ümumi xarici ticarətinin təxminən 21 milyard dollarını ABŞ-la həyata keçirir. Bunun 8,5 milyard dolları ixracın, 12,5 milyard dolları isə idxalın payına düşür. Yəni Türkiyə bu ölkəyə daha az satıb, daha çox mal və xidmət alır. Bu səbəbdən zərər görəcək ölkə Türkiyə deyil, ABŞ olar. Türkiyənin xarici ticarəti təxminən 400 milyard dollardır. Yəni Türkiyə ümumi ticarətinin 5 faizini ABŞ-la həyata keçirir". O bildirib ki, bundan başqa, Türkiyə silah baxımından da ABŞ-dan asılı deyil: "Alternativ ölkələrdən silahlar ala bilir və ya istifadə etdiyi silahların böyük bir hissəsini özü istehsal edir. Bu səbəbdən Türkiyəyə heç bir ölkənin təzyiqi təsir etməz. Türkiyə əhali, ərazi və gəlirin çoxluğu baxımından dünyanın öndə gələn güclü ölkələrindən biridir. Türkiyənin əhalisi səkkiz Avropa Birliyi ölkəsinin ümumi əhalisinin sayından daha çox, ərazisi isə beş Avropa Birliyi ölkəsinin ümumi məkanından daha böyükdür. Ölkə daxilində də birlik və bərabərlik halında olan Türkiyə iqtisadiyyatına xaricdən gələcək sanksiyalarla zərər verilməsi çox çətindir". ABŞ-ın Türkiyəyə sanksiya tətbiq etməsinin Azərbaycan iqtisadiyyatına təsiri ilə bağlı isə ekspert qeyd edib: "Türkiyəyə tətbiq edilən sanksiyaların Azərbaycan iqtisadiyyatına heç bir təsiri olmaz. Tam əksinə, Azərbaycanla Türkiyə arasındakı ticarəti və qardaşlıq əlaqələrini artırır. Bizim ölkələrimiz çox möhkəm tellərlə bir-birinə bağlıdır. Ümummilli lider Heydər Əliyev "Biz iki dövlət, bir millətik" deyərək, Türkiyənin qurucusu Mustafa Kamal Atatürk də "Azərbaycanın kədəri kədərimiz, sevinci sevincimizdir" deyərək bu bağları göstərmişdirlər. Onsuz da Türkiyə ilə Azərbaycanın birgə hərəkət etməsi hər iki ölkənin beynəlxalq arenada ən mühüm təminatı və sığortasıdır. Türkiyə iqtisadiyyatı təsirlənmədikcə Azərbaycan iqtisadiyyatı da təsirlənməz. Azərbaycan da Türkiyə kimi həm yerləşdiyi region, həm də dünyada önəmli yerə malik və güclü rəhbərliyi olan ölkədir. Belə güclü iki ölkənin xarici sanksiyalardan əziyyət çəkməsi mümkün deyil".
Hazırda sanksiyalar məsələsi Türkiyə iqtisadiyyatına hansısa formada ciddi təsir göstərmir. Yalnız lirənin məzənənsində cüzi ucuzlaşma var və hökumət müdaxildəsi ilə bunun da aradan qalxması gözlənilir. İqtisadçı Vüqar Bayramov da qeyd edir ki, Ağ Ev sanksiyaları gücləndirəcəyi halda, Türkiyə iqtisadiyyatına yönəldilən birbaşa xarici investisiyaların həcmində azalmalar ola bilər: “Türkiyə Azərbaycan üçün yalnız strateji baxımdan deyil, həmçinin iqtisadi aspektdən də vacib tərəfdaşdır. Azərbaycan son illər Türkiyə iqtisadiyyatına 15 milyard dollardan çox sərmayə yönəldib. Türkiyə Azərbaycanın qeyri-neft ixracatında ikinci əsas tərəfdaşdır. Qeyri-neft məhsullarımızın üçdə biri Türkiyənin payına düşür”. Bunlar fonunda hesab edilir ki, ABŞ sanksiyaları gücləndirdiyi təqdirdə Türkiyə digər ölkələr, o cümlədən Azərbaycanla daha çox yaxınlaşacaq. Xüsusən də Türk Şurasının Bakı görüşündən sonra hadisələrin məhz bu istiqamətdə inkişaf edəcəyi daha aydın görünür.
Nahid SALAYEV
