İşğal altındakı Azərbaycan ərazilərinə kənar yerlərdən ermənilərin köçürülməsi İrəvanın həmişə xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Bu fonda işğalçı ölkə üçün əsas mənbə qismində son illərdə Suriyanın çıxış etməsi də heç kimə sirr deyil. Məlumdur ki, Ermənistan Suriyadakı humanitar vəziyyətdən istifadə edərək öz məqsədləri naminə hələ də Suriya ermənilərini işğal edilmiş ərazilərə köçürür və orada demoqrafik vəziyyəti dəyişdirməyə çalışır.
Suriya ermənilərnin bir hissəsi, Ermənistanla yanaşı, Dağlıq Qarabağ ərazisinə də yerləşdirilib. Azərbaycan tərəfi bundan əvvəl dəfələrlə Qarabağa süni şəkildə Suriya ermənilərinin köçürülməsi məsələsini beynəlxalq platformalarda qaldırıb. Amma Ermənistan hələ də beynəlxalq hüquq normalarına zidd olan bu siyasətindən geri çəkilmir.
Bu arada Türkiyə ordusunun Suriyada yeni əməliyyatları fonunda Suriyadan Ermənistana və işğal altındakı Azərbaycan ərazilərinə yeni köçün başlanması istisna olunmur. Xatırladaq ki, Türkiyə Silahlı Qüvvələri və Suriya Milli Ordusunun Suriyanın şimalında həyata keçirdiyi “Sülh çeşməsi” əməliyyatı uğurla davam edir. Əməliyyat çərçivəsində 600-dən çox PKK terrorçusu zərərsizləşdirilib. Tel Abyad və Rəsulaynda şəhər mərkəzlərinə nəzarətin tam təmin edilməsindən sonra nəzərlər Fəratın qərbində yerləşən Münbiçə çevrilib. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın “Qərar verdik, icra mərhələsinə keçdik” sözləri ilə Münbiç əməliyyatının anonsunu verməsindən sonra Münbiçin şimalındakı Cerablusda Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin hərəkətliliyi artıb. Çox sayda komanda ilə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi Təyinatlı Birlikləri sayılan “Bordo bereliler” Münbiç ətrafına göndərilib. Bölgədə tanklar və zirehli texnikanın hərəkətliliyi də diqqəti cəlb etməyə başlayıb. Bu texnika arasında hərbi birliklərin çayı keçməsi üçün nəzərdə tutulan səyyar körpülər də var. Suriya Milli Ordusuna bağlı qüvvələrin də Münbiç sərhədində yerləşdirilməsinə başlanıb.
Əməliyyatların genişlənməsi fonunda burada yaşayan ermənilərin bir qisminin ölkəni tərk etməsi gözlənir və İrəvan özü dü bu istifqamətdə çalışır. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Anna Naqdalyan “Sülh çeşməsi” hərbi əməliyyatı ilə bağlı danışarkən bu xüsusda bildirib ki, lazım gələrsə, Ermənistan Suriyadakı erməniləri təxliyə edəcək: “Etnik ermənilər Qamışlı və ətraf ərazilərində yaşayır. Dəməşqdəki səfirliyimizlə Hələbdəki baş konsulluğumuz Suriyanın şimal-şərqindəki erməni qurumlarla daimi əlaqədədir”. Ermənistan parlamentinin Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Mitar Ayrapetyan artıq Tel Abyaddakı erməni ailələrini təxliyə etməyi planlaşdırdılqarını bildirib. Aydındır ki, həmin ermənilərin bir qisminin məhz Qarabağa gətirilməsi də Ermənistan üçün xüsusi diqqət mərkəzində yer alır.
Bununla yanaşı, Suryiada türk qüvvələrinə qarşı hərbi əməliyyatlarda da ermənilərin fəal iştirak etməsi müşahidə olunur. Məlumatlara görə, artıq Nubar Ozanyan adına Suriya-Erməni Könüllüləri Batalyonu Türkiyə ordusuna qarşı mübarizədə kürdlərə qoşulmaq üçün Tel Temirdən Resulayn şəhərinə yollanıb. Xatırladaq ki, hərbi bölmənin adını daşıdığı Nubar Ozanyan fəal kommunist olub və bir sıra silahlı qarşıdurmalarda iştirak edib. 2017-ci ilin avqustunda öldürülüb. Suriyanın şimalındakı Haseki bölgəsində qurulan və Ermənistanın birbaşa dəstəklədiyi Nubar Ozanyan adını daşıyan erməni yaraqlı qruplaşması son illərdə Türkiyəyə qarşı aktiv fəaliyyəti ilə seçilir. “Ozanyan qrupu” əvvəlcə suriyalı ermənilərdən ibarət olmaqla 90 nəfərlik batalyon kimi formalaşıb. Lakin hazırda qrupun tərkibində 500-dən çox yaraqlı var və briqada şəklində formalaşdırılıb. Qruplaşmanın Türkiyə ilə sərhəd Qamışlı, Rəsulayn, Amude, Tel Abyad, Aynularab bölgələrində mövqe tutduğu bildirilir. Həmin qruplaşma erməni terror təşkilatı ASALA-nın davamçısı hesab edilir. Suriya müharibəsi zamanı uzun illərdir bu bölgədə yerləşdiirlmiş ermənilər qruplaşmaya daxil olub. Minlərlə suriyalı erməni isə Ermənistana köçüb, onlardan bir hissəsi Azərbaycanın işğal altındakı ərazilərində yerləşdirilib. Suriyada yaradılan erməni qruplaşmasına Ermənistandan hərbi və maddi dəstək verilir. Ermənistan öz hərbi təlimatçılarını qruplaşmaya təlim keçmək üçün müxtəlif vaxtlarda bölgəyə göndərib. İndi həmin qruplaşmadan yenidən Türkiyəyə qarşı istfiadə olunur. Amma qruplaşmanın Türkiyə ordusu qarşısında tab gətirməyərək Ermənistana və Qarabağa qaçacağı da əsas gözləntilər sırasındadır.
Burada onu da bildirək ki, Ermənistan suriyalı erməniləri Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində yerləşdirməklə beynəlxalq hüquq normalarını kobud şəkildə pozur. Bu məsələdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın isə xüsusi marağı var. O da sələfləri kimi Suriyada döyüşən ermənilərin Qarabağda məskunlaşmasını planlaşdırır. Eyni zamanda, burada əsas məqsədlərdən biri Suriyadakı ermənilərin dəstəyini almaqdır. Xüsusilə də Hələb erməniləri Yaxın Şərq erməni diasporları içərisində əhəmiyyətli mövqe tutur. Hətta çox ədəbiyyatda “Suriya erməni diasporu” yerinə “Hələb erməni diasporu” ifadəsi işlədilir. Paşinyan bu erməni diasporlunun dəstəyini qazanmaq üçün Suriya ermənilərinin bir qismini Erəmnistana və Qarabağa köçürməyə hazırdır.
Xatırladaq ki, bundan əvvəl də ATƏT-in Minsk Qrupu Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində qanunsuz məskunlaşma faktlarını araşdırmaq üçün dəfələrlə monitorinq keçirib. Monitorinqlər zamanı Dağlıq Qarabağ və işğal olunmuş digər Azərbaycan torpaqlarında ermənilər tərəfindən qanunsuz məskunlaşma siyasəti aparıldığı müəyyənləşib. Amma hazırda Ermənistan belə monitorinqlərin aparlımasına imkan vermir. Bununla belə, görünən odur ki, zəbt edilmiş Azərbaycan ərazilərinə Suriyadan ermənilərin yeni köçünə start verilir.
Tahir TAĞIYEV
