Qeyri-neft sektoru üzrə xaricdən Azərbaycana pul daxil olmasında şimal qonşumuz hələ də mühüm rol oynamaqda davam edir. Bunu statistik göstəricilər də təsdiq edir. Məsələn, 2019-cu ilin ilk altı ayında Rusiyadan Azərbaycana fiziki şəxslər tərəfindən 417 milyon dollar göndərilib. Rusiyanın Mərkəzi Bankının məlumatlarında qeyd olunur ki, Azərbaycana hər göndərişdə orta hesabla, təxminən, 300 dollar göndərilir. İlin sonuna kimi Rusiyadan Azərbaycana köçürmələrin 1 milyard dollara yaxınlaşması istisna olunmur.
Ümumiyyətlə, real vəziyyət bir daha təsdiq edir ki, ölkə xaricində soydaşlarımızın çalışdığı əsas dövlət qismində hələ də Rusiya çıxış edir. Həmçinin, proseslər göstərir ki, Rusiyanın özünün də əməkçi miqrantlara ehtiyacı böyükdür. Hətta iş o yerə çatıb ki, Rusiya belə şəxslər üçün vətəndaşlıq məsələsini də asanlaşdırmağa hazırlaşır. Məsələ burasındadır ki, Rusiya vətəndaşlığı alınması qaydalarına dəyişikliklər nəzərdə tutulur. Bu fonda Rusiya vətəndaşlığını almaq istəyən əcnəbilər əvvəlki vətəndaşlıqlarını da saxlaya bilər. Bu təklif artıq Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin 2020-2022-ci illər üçün federal dövlət büdcəsinə əlavə etdiyi sənədlərdə əksini tapıb. Nazirliyin məlumatına görə, gələcəkdə Rusiya ikinci vətəndaşlıqdan imtina tələbini ləğv edə bilər. Bundan əlavə, Rusiya ali məktəblərində, eləcə də MDB və Baltikyanı dövlətlərin aparıcı universitetlərində təhsil almış əcnəbilərin ölkədə müvəqqəti qalmaq və yaşamaq, vətəndaşlıq almaq qaydaları asanlaşdırılacaq.
Ekspertlər hesab edir ki, bu durumda Rusiyada daha asan və rahat fəaliyyət göstərmək üçün miqrantalrın bu ölkənin vətənaşlığıın alması halları genişlənəcək. Bura müəyyən sayda azərbaycanlıların da daxil olması istsina edilmir. Miqrasiya məsələləri üzrə ekspert Azər Allahverənov da vurğulayır ki, Rusiya ikinci vətəndaşlıqdan imtina tələbini ləğv etsə, əcnəbi şəxs əvvəlki vətəndaşlığını da saxlamaqla rahat şəkildə Rusiya vətəndaşlığı əldə edə bilər: "Məsələn, Azərbaycan vətəndaşı olan şəxs Rusiya vətəndaşı olsa, deməli, Azərbaycan vətəndaşlığından imtina etməyə bilər. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, biz birmənalı şəkildə onun Azərbaycan vətəndaşlığından çıxması məsələsini qoya bilmərik. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, bir şəxs başqa ölkənin vətəndaşlığını əldə edirsə, o yalnız 1 ay ərzində bizim diplomatik qurumları məlumatlandırmalıdır ki, digər ölkənin vətəndaşlığını əldə edib. Və bu zaman həmin şəxsin qarşısında Azərbaycan vətəndaşlığından çıxmaq tələbi irəli sürülmür. Əgər bir ay ərzində diplomatik qurumlara məlumat verməsə, buna görə məsuliyyət daşıyır. Cinayət Məcəlləsində bununla bağlı xüsusi bir müddəa var və bu 2014-cü ildən qüvvədədir. Digər məsuliyyət nəzərdə tutulmur". O qeyd edib ki, 2013-cü ildən etibarən Rusiya ikinci vətəndaşlıqdan imtina tələbini qoyub və bu, həm də Azərbaycan vətəndaşlarına şamil olunub: "Və eynilə Azərbaycan vətəndaşı olmaq istəyən Rusiya vətəndaşlarının qarşısında da bu tələb irəli sürülüb, yəni şəxs yalnız Rusiya vətəndaşlığından imtina etdikdən sonra Azərbaycan vətəndaşlığına qəbul edilə bilər. Rusiya ikinci vətəndaşlıqdan imtina tələbini ləğv etsə, Rusiya vətəndaşlığını əldə etmək istəyən şəxslərin, o cümlədən də Azərbaycan vətəndaşlarının sayında müəyyən artım hiss edə bilərik. Təklif qəbul edilsə, məsələn, şəxs Azərbaycan vətəndaşlığında qalmaq şərtilə Rusiya vətəndaşlığını əldə edib oradakı güzəşt, sosial paket və digər imkanlardan yararlanmaq imkanı əldə edə bilər. Düşünürəm ki, belə insanların sayı çox ola bilər". Xatırladaq ki, Rusiya MDB məkanında ən yüksək səviyyədə müavinətlər verən ölkələrdən biri sayılır. Bu isə miqrantları həmin ölkənin vətəndaşlığını almağa stimullaşdıran daha bir addım sayılır. Ekspertlər hesab edir ki, belə vəziyyətdə Azərbaycandan müəyyən sayda insan Rusiya vətəndaşlığı ala bilər. Amma bu, ölkəmiz üçün ciddi problem olmayacaq. Ən böyük zərbənin isə daha çox Ermənistan, Özbəkistan, Taciksitan, Qırğızıstan kimi ölkələrə dəyməsi gözlənilir. Xüsusən belə vəziyyətdə Ermənistanda onsuz da azalan əhalinin sayının daha sürətlə azalması və ölkə vətəndaşlarının böyük əksəriyyətinin Rusiya vətəndaşı olması gözlənilir. Bu isə Ermənistan üçün əlavə demoqrafik problemlərin yaranması deməkdir.
Azərbaycanın bu məsələdən daha az əziyyət çəkməsini şərtləndirən səbəb ölkədə iqtisadi durumun yüksək olması, Rusiyaya iş dalınca gedən soydaşlarımızın sayının azalması, ölkənin özünün miqrantlar üçün cəlbedici məkana çevrilməsidir. Xatırladaq ki, hər il əməkçi miqrantların sayı ilə bağlı ölkəmizdə xüsusi komissiya tərəfindən kvota müəyyən edilir. Bu il Azərbaycan üçün müəyyən edilən kvota 6815 nəfərdir. Bu il artıq 4500 nəfər əməkçi miqrant icazə üçün müraciət edib və rəsmi iş icazəsi alıb. Amma iş icazəsi tələb olunmadan işləyən kateqoriya da var. Məsələn, Azərbaycan vətəndaşı ilə nigahda olan əcnəbi, 5 illik daimi yaşama icazəsi olan şəxslər də iş icazəsi olmadan işləyə bilər. Bir illik iş icazəsinin dövlət rüsumu 1000 manatdır. Xatırladaq ki, kvotalara uyğun olaraq da Azərbaycanda işləmək istəyən şəxs Dövlət Miqrasiya Xidmətinə müraciət edir. Miqrasiya Xidməti aidiyyəti olaraq Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, digər dövlət qurumlarının rəylərini almaqla onlara iş icazələri verir. Eyni zamanda, konkret olaraq iş yerləri ilə bağlı Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin vahid vakansiya bazası mövcuddur. Hazırda həmin vakansiya bazasının elektronlaşdırılması üzərində işlər yekunlaşmaq üzrədir. Tezliklə həmin sistem Azərbaycanda fəaliyyət göstərən əcnəbilərin istifadəsinə veriləcək. Azərbaycanda xaricilərin ən çox işlədiyi sahələr neft-qaz sənayesi, tikinti və xidmət sektorudur. Eləcə də Azərbaycanda təhsil sahəsində çalışan əcnəbi ekspertlər də var. Ölkəmizdə çalışan əcnəbilərin sayının illər üzrə artması bundan sonra da prosesin eyni qaydada davam edəcəyini istisna etmir.
Nahid SALAYEV
