Ermənistanda mövcud hakimiyyətin xarici siyasətdə yol verdiyi çoxsaylı nöqsanlar bu gün İrəvanın bir çox dövlətlərlə münasibətlərində ciddi problemlərin yaranması ilə müşayiət olunur. Məsələn, artıq faktdır ki, Ermənistanın Rusiya, ABŞ, İran, Avropa Birliyi ilə münasibətləri il yarım əvvəl olduğundan əsaslı surətdə fərqlənir və İrəvan üçün ciddi dərəcədə pisləşməyə doğru gedir. Bütün bunların Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə hansı formada təsir göstərəcəyi isə indi ekspert mərkəzlərinin xüsusi diqqətində yer alan məsələyə çevrilib.
Hazırda müşahidə edilən məqamlardan biri də budur ki, Ermənistanın, xüsusən də baş nazir Nikol Paşinyanın siyasətdə yol verdiyi naşılıqlar, xətalar işğalçı ölkəni əsas himayədarlarından, o cümlədən Rusiyadan məhrum edib. Rusiyanın Ermənistan münasibətlərində getdikcə daha çox korrektələr etməsi də elə bundan qaynaqlanır. Qeyd edilənlərin real təzahürü Rusiya prezidenti Vladimir Putinin üç illik fasilədən sonra Ermənistana səfəri zamanı özünü qabarıq şəkildə büruzə verdi. Türkiyənin “Haber Global” portalı qeyd edir ki, Putinin Avrasiya İqtisadi Birliyinin iclasında iştirak etmək üçün getdiyi Ermənistana səfəri başdan sona qədər gərgin ab-havada keçib. Bildirilir ik, prezidentin təyyarəsi iclasa sadəcə üç dəqiqə qalmış İrəvana enib, bütün ziyarət müddəti isə sadəcə bir neçə saatdan ibarət olub. Səfərdən əvvəl Paşinyan hökuməti tərəfindən həbs edilən Ermənistanın eks-prezidenti Robert Köçəryanın sərbəst buraxılması tələbi yerinə yetirilməyən Putinin buna rəğmən eks-prezidentin arvadı ilə Rusiya səfirliyində görüşməsi də diqqətçəkən məqamlardan biri olub. O da vurğulanır ki, iki ölkə arasındakı gərginliyin səbəblərindən biri də təbii qazla əlaqəlidir. Belə ki, Rusiya Ermənistana satdığı qazın qiymətini ötən il artırsa da, yerli mətbuata görə, növbəti 30%-lik artım da “yoldadır”. Rusiya və Ermənistan arasında son bir neçə ildir davam edən gərginliyi şərh edən beynəlxalq politoloqlar son səfərdə bu gərginliyin çox hiss edildiyini və Putinin məsafəli davranışlarının da bunu bir daha sübut etdiyini bildirib. Portal yazır ki, Putin bir neçə saat davam edən İrəvan ziyarətinin ardından Paşinyan tərəfindən təyyarəyə qədər ötürülüb. Ayrılarkən Paşinyanın onu qucaqlamasına baxmayaraq, Rusiya prezidentinin soyuq davranışları da diqqətlərdən yayınmayıb.
Ekspertlər bütün bu qeyd edilənləri təsadüfi saymır. Belə ki, Nikol Paşinyan bir yandan hakimiyyətdə olduğu dövrdə heç zaman ölkəsinə rəsmi səfərə gəlməyən Vladimir Putinlə sıx münasibətlərinin olduğu təəssüratını yaratmaq istəyir. Digər tərəfdən isə, öz komandasına anti-Rusiya siyasətçilərini toplayıb. Onun komandasında nazirlərin mütləq əksəriyyəti “Sorosun uşaqları” adlandırılan siyasətçilərdir ki, onlar da birbaşa Amerika ilə bağlı şəxslərdir. Eyni zamanda, Paşinyan ABŞ və Qərblə əməkdaşlığı Rusiyanın maraqlarına zidd müstəvidə inkişaf etdirməkdə də maraqlıdır və belə vəziyyət Moskva tərəfindən heç də xoş qarşılanmır. Elə bu səbəbdən Putin Paşinyana onun istədiyi diqqəti göstərmədi. Avrasiya İqtisadi Birliyinin İrəvanda baş tutan növbəti sessiyası fonunda bu xüsusda fikirlərini bölüşən politoloq, sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli də bildirir ki, Nikol Paşinyanın baş nazir seçilməsindən bəri ilk dəfə Ermənistana rəsmi səfər edən Vladimir Putinin ona münasibəti çox saymazyana oldu: “Ayaqüstü görüşün keçirilməsi də buna bariz sübutdur. Ayaqüstü görüş zamanı hər hansı fundamental məsələnin müzakirəsini edib, müəyyən nəticələrə gəlmək mümkünsüzdür. Belə görüşlər, ən yaxşı halda, nəzakət xatirinə keçirilir. Çünki ev sahibliyini Ermənistan edirdi və bu ölkənin baş naziri kimi Paşinyan Avrasiya İqtisadi Birliyinin aparıcı gücü olan Rusiyanın prezidentindən, heç olmasa, iltifat xatirinə salam-əleyk almalı idi”. Bundan artıq Paşinyan Putindən heç nə ala bilmədi. Görünən budur ki, Paşinyanın Rusiyaya qarşı yol verdiyi xətaları Putin ona bağışlamaq niyyətində deyil. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Putinin narazılığını şərtləndirən səbəblərdən biri elə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlıdır. Çünki istənilən halda, Rusiya prezidenti onun fərqindədir ki, Paşinyanın hərəkətləri münaqişənin həlli imkanlarını çətinləşdirir. Belə ki, Paşinyan “Dağlıq Qarabağ Ermənistandır” deməklə bütün danışıqlar prosesinin üzərindən xətt çəkmiş olur. Nəzərə alsaq ki, Rusiya Minsk Qrupu həmsədr ölkələrindən biridir, belə olan vəziyyətdə Paşinyanın davranışı Rusiyanın vasitəçilik missiyasına daban-dabana ziddir. Bunu isə Putin və ümumilikdə Rusiya siyasi hakimiyyəti qəbul etmir. Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun son açıqlamaları da qeyd edilənləri təsdiq edir. Qeyd edək ki, Soçidə “Valday” diskussiya klubunun iclasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafındakı vəziyyət barədə danışarkən Sergey Lavrov Ermənistanın baş nazirini möhkəm pərt edə biləcək bəyanat verib. O, Nikol Paşinyanın avqustun 5-də Xankəndidə səsləndirdiyi “Qarabağ Ermənistandır, vəssalam” bəyanatının danışıqlar prosesini əngəllədiyini bildirib. Buna qədər isə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Mariya Zaxarova eyni mövqe sərgiləmişdi. O, Paşinyana xitabən bildirmişdi ki, bəyanatlar səsləndirilərkən çox diqqətli olmaq lazımdır: “Azərbaycan və Ermənistan arasında münaqişə çox çətin bir prosesdir. Bu baxımdan bəyanatlara diqqət edilməlidir. Bu, başlanğıc nöqtəyə qayıtmamağımız və prosesin sıfıra düşməməsi üçün vacibdir. Əlbəttə ki, biz tərəflərin bəyanatlarının sülh yolu ilə münaqişənin həllinə yönəlmiş ümumi səylər kontekstinə uyğun gəlməli olduğu qənaətindəyik. Çox istərdik ki, daxili siyasi proseslərə hörmətlə yanaşaq. Lakin bununla yanaşı, bütün tərəflərin eyni prinsipdən - sürətli sülh yolu ilə həll etmə prinsipindən çıxış etməsini də istərdik”.
Göründüyü kimi, Moskva Paşinyanın fikirlərini çox ağrı ilə qəbul edib. Rusiya artıq Lavrov səviyyəsində bu məsələyə reaksiya verir. O da aydındır ki, Lavrov burada həm də Putinin mövqeyini əks etdirir. Beləliklə, baş verənlərin təhlili göstərir ki, Moskva İrəvanın mövqeyindən əsaslı surətdə narazıdır. Erməni ekspert Armen Kareyan isə bildirir ki, Ermənistan daxilində artan narazılıq fonunda Rusiyanın da İrəvandan məmnun qalmaması Paşinyan hakimiyyətinə baha başa gələ bilər: “Ermənistan daxilində vəziyyət gərginləşir. İqtisadi, sosial sahələrdən tutmuş siyasi sferaya qədər hakimiyyətin siyasəti üzündən heç də xoşagələn vəziyyət yaranmayıb. Burada hakimiyyətin qüsurları da az rol oynamır. Məsələn, kim deyə bilər ki, bu hökumətin ideoloji əsası nədir, Paşinyanın komanda yoldaşlarının “sementləndiyi” ətrafında hansı fikri var? “Serji inkar et” və “Qürurlu erməni” ideologiyası var. “Serji inkar et” - ölkəni çaxnaşmalardan uzaq saxlamaq üçün prezident Sarkisyanın istefa verdiyi anda özü-özünü təhdid edib. Qürura gəldikdə isə, yenə də bu məsələdə Paşinyanı məyus etməliyik. Çünki meydanlarda, platformalarda verilən vədlərin heç biri həyata keçirilməyib. Ermənistanın sosial-iqtisadi vəziyyəti getdikcə pisləşir. Beynəlxalq təşkilatlarda Ermənistanın reytinqi sıfıra düşüb, amma bütün dövlət sistemi Paşinyan hakimiyyətinin və nüfuzunun qorunub saxlanmasına xidmət edir. Belə bir vəziyyətdə Paşinyan daxili düşmən axtarışlarını davam etdirir. Bunu xüsusi canfəşanlıqla yerinə yetirir. O, erməni cəmiyyətini bezdirici həbs şouları ilə qidalandırmağa davam edir, əvvəlki hakimiyyəti hədəfləməklə şəxsi uğursuzluqlarını gizlətməyə, əvvəlki hakimiyyətin üstünə atmağa çalışır. Şəhər çirkab, zibil içində itib-batır, bunda məgər əvvəlki hakimiyyət günahkardır? Vəd edilən sərmayələr yoxdur, korrupsiya iqtidardaxili dövrə vurur, bunda yenə də keçmiş hakimiyyət günahkardır? Ermənistanın beynəlxalq platformalarda bir tamaşa səhnəsinə çevrildiyi qeyd edilir. Bütün bunlarda yalnız Sarkisyan və Köçəryanın günahkar olması axtarışındadırlar. Qısa desək, bütün bu tamaşalarda maraqlı tərəf yalnız bir nəfər, o da Paşinyandır. Dövlətin bir nəfərin qurbanına çevrilməyəcəyinə kim zəmanət verə bilər? Hətta humanitar koridor zəmanəti olduğu halda belə tezliklə buna ehtiyac duyan Paşinyan yumşaq kreslosundan imtina etməli olacaq. Ümidlərini güc strukturlarına bağlasa da, gələcək həyat Paşinyana yaxşı heç nə vəd etmir. Xalq arasında mövcud olan məyusluq getdikcə yalnız dərinləşməkdədir. Təbii qazın qiymət artımı, artıq mətbuatın bu artımın 30% təşkil edəcəyindən xəbər verməsi bu mürəkkəbliyin sadəcə bir səbəbidir. Belə vəziyyət həm də Rusiyanın Paşinyandan narazlığının bir ifadəsidir. Amma Moskva təkcə qazın qiymətini qaldırmaqla kifayətlənməyəcək. O, digər təsir vasitələrini də işə salacaq və bu hal ölkədə sosial-iqtisadi vəziyyəti gərginləşdirəcək, cəmiyyəti oyadacaq və “inqilab” deyilən vəziyyətə yenidən baxılmasına məcbur edəcək. Bu barədə Paşinyan düşünübmü, bu halda nə cavab verəcək? Bəs Moskva Qarabağ məsələsində Azərbaycanın yanında yer alsa nə olacaq? Bu gedişlə görünür ki, Kreml Bakının tərəfini tutacaq. Bunlar Paşinyanın daxildə və xaricdə siyasi gedişlər zamanı yol verdiyi səhvlərdən qaynaqlanır”.
Qeyd edilənlərdən bir daha bəlli olur ki, Paşinyanın naşı siyasəti Ermənistana baha başa gələcək və proseslərin gedişi Qarabağ münaqişəsinə də öz təsirini göstərəcək. Yəni proseslərin inkişaf axarı Moskva-İrəvan münasibətlərinin Qarabağ məsələsində də öz əksini göstərəcəyini deməyə əsas verir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
