Bütün dünyanın faşizmdən imtina etdiyi və faşizmə qarşı mübarizə apardığı dönəmdə ermənilərin faşistlərə və onların əlaltılarına rəğbət bəsləməsi açıq şəkildə özünü göstərir. Faşistlərə heykəl ucaltmaqla yanaşı, ermənilər türklərin qatili olan canilərə də heykəllər ucaldırlar.
Məlum olduğu kimi, Ermənistanın Şirak şəhərinin Miralik qəsəbəsində türk generalı, Osmanlı İmperiyasının daxili işlər naziri Tələt Paşanın qatili, daşnak Soqomon Teyliryanın heykəli ucaldılıb. Daşnaka qoyulan heykəl ciddi müzakirələrə və narazılıqlara səbəb olub. Müzakirələrə və narazılıqlara səbəb isə Teyliryanın ayağının altında Tələt Paşanın kəsilmiş başının əks olunmasıdır.
Heç şübhəsiz ki, bu mənzərə insanlığa sığmayan bir haldır və vəhşiliyin göstəricisidir.
Sözügedən heykəldə əks olunanlar bu gün Türkiyədə ciddi etirazlara, narazılıqlara səbəb olub.
Onu da vurğulayaq ki, bu heykəl yeni deyil, bir neçə il bundan öncə, qondarma “erməni soyqırımı”nın 100-cü ildönümü ərəfəsində, daha dəqiq desək, 2015-ci ilin 23 aprelində ucaldılıb.
Türkiyə rəsmiləri, tarixçiləri və sadə vətəndaşları daşnak sui-qəsdçinin qəhrəmanlıq simvolu kimi dünyaya tanıtdırılmasını pisləyiblər.
Sosial elmlər üzrə tədqiqatçı, professor Metin Yıldırım Azərbaycan mətbuatına açıqlamasında deyib ki, son günlərdə insanların etirazına səbəb olan heykəldə Tələt Paşanın kəsilmiş başı təsvir edilib: "Təəssüf ki, bu addım kin və nifrət dolu mesaj verməkdədir. Tələt Paşanın qatilinin heykəlini bu şəkildə hazırlayan Ermənistan heç bir şey qazana bilməz. Ermənilər bu addımı atmaqla nə qədər qəddar olduqlarını və bəsit təfəkkürlə qərarlar qəbul etdiklərini ortaya qoyurlar. Onlar hesab edirlər ki, Tələt Paşa, Ənvər Paşa və Camal Paşa “İttihad və Tərəqqi" hərəkatını quraraq o zamanlar Anadolu torpaqlarında yaşayan ermənilərin Suriyaya göndərilməsini əmr edən insanlardır. Ermənilər bu qərarı sürgün olaraq qiymətləndirsələr də, əslində, belə deyil. Həmin vaxtlar ermənilərin xəyanətkar hərəkətlərini görən “İttihad və Tərəqqi" hərəkatının rəhbərliyi onları öz əsgərləri ilə birlikdə Suriyaya göndərir. Çünki ermənilər səhərlər özlərini dost mövqeyində göstərdikləri halda, axşamlar düşmən cəbhəsinə keçir və xəyanət edirdilər. Anadoludan kənarda yerləşdiyindən, ermənilərin Suriyaya göndərilməsi əmri verilir. Azərbaycana gedən ermənilərin əksəriyyəti Anadoluda yaşayan ermənilər olub".
Onun sözlərinə görə, “Daşnaksütyun” köç sırasında ölən ermənilərin intiqamını almaq üçün "Nemesis" (yunan mifologiyasında intiqam mələyi deməkdir) əməliyyatı keçirir: "Nəticədə muzdlu qatil Soqomon Teyliryan Almaniyanın Berlin şəhərində Tələt Paşanı evindən çıxarkən güllə ilə qətlə yetirir. Polislər qatili həbs edir və Teyliryan "sürgün"də çox acılar çəkdiyini, hətta bacılarının da köç sırasında öldüyünü deyir. Ancaq sonradan onun söylədiklərinin tamamilə yalan olduğu ortaya çıxır. Belə ki, S.Teyliryanın oğlu 2015-ci ildə Almaniyada verdiyi müsahibə zamanı atasının "sürgün" zamanı Serbiyada olduğunu və bibisinin isə olmadığını açıqlayır”.
Professor bildirib ki, bu heykəlin qoyulması Xocalıda ermənilərin törətdikləri soyqırımla eynidir: “Biz ermənilərin Xocalıda insanları nə qədər qəddarlıqla qətlə yetirdiklərini gördük. Fikrimcə, onlar öz uşaqlarına türklərə hiss etdikləri kin və nifrəti aşılamaq üçün belə bir yolu seçiblər. Bunu qismən də olsa həyata keçirə biliblər. Bizim istək və tələbimiz bu heykəlin tezliklə götürülməsidir. XXl əsrdə belə nifrət dolu heykəllərin yeri yoxdur. Ermənistan hökuməti səhvini anlayıb heykəli bir an öncə qaldırmalıdır”.
İstanbul Universitetinin tarix müəllimi, professor Halil Bal isə bildirib ki, bu, türkləri təhqir etmək üçün hazırlanmış bir abidədir və ən qısa zamanda götürülməsi zəruridir: “Dövlətimiz bu işə müdaxilə etməli və insanlığa sığmayan abidənin çox böyük səhv olduğunu görən hər kəs buna qarşı çıxmalıdır. Tələt Paşa Osmanlının ən müdrik dövlət xadimlərindən biri olub. O, Türkiyəni I Dünya Müharibəsində və ən çətin zamanlarında mükəmməl şəkildə idarə edərək qoruyub saxlayıb. Bir qatilə abidə ucaltmaq, əslində, Ermənistan hökumətinin ən böyük səhvidir. Bu əməl onların gənclərinə də yaxşı örnək deyil. Başqa sözlə desək, bu, cinayətə haqq qazandırmaq və terrorizmi alqışlamaqdır. Onlar anlamalıdırlar ki, bu cür addımlar çıxış yolu deyil. Ermənilər qonşuluq münasibətlərinə və başqa ölkələrin tarixinə böyük hörmətsizlik edirlər. Ona görə də bu əməllərindən əl çəkmələri lazımdır. Türk dövlətləri əl-ələ verib bu heykəlin götürülməsi üçün birlik nümayiş etdirməlidirlər. Yaxın keçmişdə ASALA terror təşkilatı 40-dan çox diplomatımızı qətlə yetirib. Dünya ədalətsizliyə göz yummamalı, terroru və kini yayan dövlətin layiqli cəzası verilməlidir”.
Etirazların günü-gündən gücləndirilməsi səbəbindən Tələt Paşanın qatilinə ucaldılan abidənin götürülməsinə nail olmaq mümkündürmü?
“Bütün Türk dünyası həmrəylik göstərib beynəlxalq qurumlardan tələb etməlidir ki, Ermənistan daşnak Soqomon Teyliryanın heykəlini götürsün”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix elmləri doktoru Vaqif Abışov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, daşnaka ucaldılan heykəllə bağlı etirazlar yalnız Türkiyə və Azərbaycan tərəfindən deyil, bütövlükdə, Türk dünyası tərəfindən edilməlidir. O hesab edir ki, Ermənistan hökumətinin daşnak S.Teyliryana heykəl ucaltması Türk dünyasına vurulan zərbədir. Onun sözlərinə görə, TÜRKSOY bu abidənin götürülməsi istiqamətində ciddi tədbirlər görməli, beynəlxalq aləmə müraciətlər ünvanlamalıdır. “Doğrudan da bu, olduqca ciddi məsələdir və son illər ən çox müzakirə edilən mövzudur. Bu heykəlin qoyulması ermənilərin türklərə qarşı ənənəvi patoloji nifrətindən irəli gəlir. Ermənistan tərəfindən türklərə qarşı bu nifrət sönməyəcək. Baxmayaraq ki, bu gün 70 min Ermənistan vətəndaşı Türkiyədə işləyir, evinə çörək aparır, Türkiyənin bu humanist əməli heç zaman Ermənistan tərəfindən təqdir edilmir. Əksinə, Türkiyəyə qarşı daha çox nifrət yayır və beynəlxalq aləmdə nüfuzdan salmaq üçün addımlar atılır. Ermənistanda daşnak S.Teyliryanın heykəlinin ucaldılması da bu nifrətdən qaynaqlanır. Hesab edirəm ki, daşnakın heykəli ilə bağlı Türkiyə tərəfindən edilən etirazlar fayda verər. Beynəlxalq ictimaiyyət də açıq şəkildə görür ki, bu heykəllə bağlı Türkiyədə ciddi narazılıqlar var. Beynəlxalq ictimaiyyət bilməlidir ki, Türkiyə belə məsələlərdə həssasdır və onun mübarizə ruhu, əzmi, nüfuzu var, Türkiyənin iradları haqlıdır. Dünya birliyi bu məsələni gündəmə gətirsə və bununla bağlı Ermənistana təzyiqlər göstərsə, heykəlin götürülməsinə müvəffəq olmaq olar. Nəinki Türkiyədə, Azərbaycanda, hətta Türk dünyasında da daşnak S.Teyliryanın heykəlinə qarşı etirazlar olmalıdır. Çox təəssüf ki, başqa türk dövlətləri bu məsələ ilə bağlı səslərini qaldırmır. Baxmayaraq ki, TÜRKSOY kimi təşkilat var və bu qurum türk dövlətlərini birləşdirir. Hesab edirəm ki, TÜRKSOY bu məsələdə aktiv olmalıdır. Çünki bu onun işidir. Bu heykəllə bağlı etirazını dünya birliyinə çatdırmalıdır ki, ortada real nəticə olsun. Bütün Türk dünyası həmrəylik göstərib beynəlxalq qurumlardan tələb etməlidir ki, Ermənistan daşnak S.Teyliryanın heykəlini götürsün. Bu reaksiya kəskin olmalıdır ki, nəticəsi də olsun. Çünki etirazlar güclənməsə, ermənilər yenə də öz əməllərini davam etdirəcəklər” - deyə V.Abışov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
