ABŞ və İran arasında getdikcə gərginləşən münasibətlərin perspektivdə Cənubi Qafqaza hansı təsir göstərəcəyi xüsusi diqqət mərkəzində yer almağa başlayır. İndilikdə görünən budur ki, ABŞ İrana qarşı təzyiqləri artırmağı düşünür, hadisələrin bu səpkidə inkişafından narahat olan əsas tərəflərdən biri isə işğalçı Ermənistandır.
Belə görünür ki, bu gedişlə Ermənistanın İrandlan aldığı iqtisadi dəstək əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq. Elə bu da İrəvan üçün çox ciddi problemlər deməkdir. Yaranmış durumdan narahat olan İrəvan, belə demək mümkünsə, indi Vaşinqtonun əl-ayağına düşüb. ABŞ-a İrəvan rəsmilərinin artan səfərləri də əsas etibarı ilə İrəvan ətrafında baş verən olaylarla bağlıdır. Qeyd edək ki, Ermənistan xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyan iyulun 18-də ABŞ-a səfər edəcək. Bu, son bir həftə ərzində ABŞ-a səfər edən 3-cü dövlət rəsmisidir. Bundan öncə Vaşinqtona baş nazirin müavini Tiqran Avinyan və spiker Ararat Mirzoyanın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti səfər edib. Onların keçirdiyi görüşlərin də əsas mövzusu məhz İranla bağlı olub. Məsələn, Ermənistan parlamentinin spikeri Ararat Mirzoyan Vaşinqtonda bildirib ki, ABŞ İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyalara görə Ermənistana təzyiq göstərməməlidir: “Biz istəmirik ki, ABŞ İrana qarşı tətbiq edilmiş sanksiyalara görə Ermənistana təzyiq göstərsin. Ermənistan bunun altından qalxa bilməz”. Mirzoyan qeyd edib ki, ABŞ-la İran arasında gərginliyin artması Ermənistan iqtisadiyyatına mənfi təsir edir. Çünki iki qonşusu ilə sərhədi bağlı olan Ermənistan İranla münasibətlərdən çox asılıdır. Zöhrab Mnatsakanyanın da görüşlərinin əsasən bu istiqamətdə olması gözlənilir. Amma erməni mütəxəssis Suren Sarkisyan bildirir ki, İrəvanın bu cəhdləri fayda verməyəcək. Çünki ABŞ Ermənistana görə İran planlarından vaz keçməyəcək, əksinə, İrəvandan dəstək görməsə, Vaşinqton Ermənistana qarşı da sərt addımlar atacaq. Onun sözlərinə görə, hazırda Ermənistanın hər hansı dövlət qurumunun İrana qarşı əlavə sanksiyalar tətbiq edildiyi halda strateji addımlar ardıcıllığı və ya strategiyası, yaxud İran-ABŞ qarşıdurması baş verdiyi halda Ermənistanın nə edəcəyinə dair bir planı yoxdur. Erməni ekspert vurğulayır ki, bu məsələdə bir məqam var və buna heç kim toxunmur: “Bu günlərdə İran Hava Hücumundan Müdafiə Sistemləri bir neçə uçan obyekti qeydə aldığını və bunlardan birinin PUA olduğunu bəyan edib. Belə çıxır ki, İran bütün növ insan itkilərindən yayınaraq, məhz PUA-nı məhv edib. Bu məqam çox vacibdir, çünki faktiki olaraq Vaşinqton buna cavab verib. Əməliyyat planlarına uyğun olaraq ABŞ-a aid olan aparat məhv edilirsə, bu halda, qaydalara uyğun olaraq, Birləşmiş Ştatlar atəş açılan obyektlərə cavab zərbəsi endirməlidir. Buna isə prezidentin əmri zəruridir. İndi nə baş verdi? ABŞ mətbuatı bəyan edərək bildirdi ki, Tramp peşman olub, əvvəlcə əmr verdi, daha sonra bu əmri ləğv edib”. Lakin Sarkisyan qeyd edir ki, əslində belə olmayıb: “ABŞ-ın müvafiq Hərbi Hava Qüvvələri havaya qalxaraq, onlara aid PUA-nı məhv edən hədəflərə zərbə endirməyə hazırlaşıb. Lakin bunun üçün prezidentin icazəsinə zərurət var. Buna görə də, Pentaqonun generalları Ağ Evə gedərək, prezidentdən belə bir icazə verməsini xahiş ediblər. Nə qədər insan itkisinin olacağı sualına cavab olaraq, Pentaqon generalları 130-200 olacağını bildirib. Maraqlıdır ki, Tramp insan itkilərindən yayınmağın zəruri olduğuna qərar verib. Tramp iranlıların təyyarəyə atəş açsa da, lakin pilotsuzu vurduğunu və nəticədə ABŞ tərəfinin hərbçi itkisi vermədiyini nəzərə alıb. Məhz buna görə Tramp İrana zərbə endirilməsi planını ləğv edib. O, İrana zərbə endirilməsinə icazə verməyərək, əvəzində İranın yüksək vəzifəli məmurlarına qarşı sanksiyalar tətbiq edib. Yaranmış vəziyyət onu göstərir ki, tərəflər gərginlikdən, birbaşa silahlı qarşıdurmadan yayınmağa çalışır və bu, bölgədə silkələnmələr olmaması baxımından çox vacibdir. Hamı bilir ki, bu toqquşmalar İran və ya ABŞ ərazisində baş verməyəcək”. Belə olan halda Ermənistanın mövqeyinin nədən ibarət olacağı, necə siyasət aparmalı olduğuna dair suala o, “Ermənistan vəziyyətin istənilən inkişaf ssenarisinə hazır olmalıdır” deyə cavab verib: “Hətta ssenarinin inkişaf ehtimalı 1% olduğu halda belə Ermənistan buna hazır olmalıdır. Hazırda Ermənistanın hər hansı dövlət qurumunun İrana qarşı əlavə sanksiyalar tətbiq edildiyi halda strateji addımlar ardıcıllığı və ya strategiyası, yaxud İran-ABŞ qarşıdurması baş verdiyi halda Ermənistanın nə edəcəyinə dair bir planı yoxdur. Bunu Ermənistanın ən başlıca təhlükəsizlik təhdidlərindən biri hesab edirəm. Heç bir işlə məşğul olmayan, hətta təhlükəsizlik strategiyasını hazırlamamış Təhlükəsizlik Şurası ilk növbədə bu məsələ ilə məşğul olmalı, Ermənistanın yüksək vəzifəli komandanlıq heyətinə strateji addımlar ardıcıllığı yazmalı və təqdim etməli idi. Bu çox ciddi çağırışdır və Ermənistan hakimiyyətinin ilk növbədə məşğul olacağı sahədir. Gürcüstanda baş verənlər Ermənistan üçün eyni qaydada vacibdir. Gürcüstanda, yaxud İranda istənilən silkələnmə Ermənistanda hiss ediləcək. Çünki İran və Gürcüstan Ermənistanın dünyaya doğru açılan iki qonşu ölkələridir. Hər iki ölkədə baş verən hər hansı silkələnmə Ermənistanın həm siyasi, həm iqtisadi həyatına mənfi təsir göstərir”.
“168.am” saytı isə yazır ki, İran erməni rəsmilərin ABŞ-a intensivləşən səfərindən narahatdır və Tehran İrəvanın ona xəyanət edə biləcəyini düşünür. Sayt, İrəvanın israrlı dəvətlərinə baxmayaraq, Tehranın Ermənistanda keçiriləcək Avrasiya İqtisadi Birliyinin iclasına qatılmaqdan imtina etməsini də elə bununla əsaslandırır. Qeyd olunur ki, bu fonda İran Ermənistanla iqtisadi əlaqələrini dayandırsa, İrəvanı daha böyük problemlər gözləyir. "Jamanak" qəzeti isə yazır ki, belə bir vaxtda Ermənistana ağır zərbə Gürcüstandan gələ bilər. Belə ki, Gürcüstan hökuməti Rusiyadan Ermənistana öz ərazisindən keçməklə buğda ixracına yenidən qadağa tətbiq etmək istəyir. Məlumata görə, bu qadağa artıq oktyabrın 1-dən tətbiq oluna bilər: "Bu baş verərsə, un bazarının mərkəzləşməsinə, çörək və çörək məhsullarının qiymətinin artmasına səbəb ola bilər. Donuz və quşçuluq üçün taxılın çox hissəsi də Rusiyadan idxal olunur ".
Xatırladaq ki, Gürcüstan Ermənistan üçün taxılın idxalı cəhətdən yeganə tranzit ölkədir. Erməni idxalatçıları buğdanı əsasən Rusiyadan alır və onu ölkəyə Gürcüstan ərazisi vasitəsilə yerüstü nəqliyyatla gətirirlər. Hər ay Rusiyadan gələn, təxminən 3000 yüklə dolu avtomobil Gürcüstan ərazisindən keçməklə Ermənistana gedir. Bunların dayanması həqiqətən də Ermənistan üçün ciddi fəlakət deməkdir.
Nahid SALAYEV
