Aparılan hesablamalar göstərir ki, cari ilin ilk yarısında Azərbaycan 3 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. İxrac olunan təbii qazın dəyəri 570 milyon dollar təşkil edib. Bu ilin altı ayında ixrac olunan təbii qazın miqdarı ötən ilin müvafiq dövründən 2,5% az, dəyəri isə 8% çoxdur. Hesabat dövründə təbii qaz Azərbaycanın ümumi ixracının 6,58%-ni təşkil edib. Amma bu günlərdə TANAP boru kəmərinin işə düşməsi ilə elə il ərzində Azərbaycanın təbii qaz satışından böyük həcmdə gəlir əldə etməsi gözlənir.
TANAP-dan sonra işə düşəcək TAP isə ümumiyyətlə, bu sahədə ölkəmizə aparıcı mövqe qazandıracaq. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, hazırda Qərb ölkələri, xüsusən də ABŞ Azərbaycan qazının mümkün qədər tez Avropaya çatdırılmasını istəyir. Bu fonda da “Cənub Qaz Dəhlizi”nin icrası sürətlə davam etdirilir.
Qeyd edək ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” təkcə maliyyə deyil, həm də texniki cəhətdən çox mürəkkəb layihə olmaqla Avropada ən iri infrastruktur və enerji layihələrindən biridir. O, enerji təhlükəsizliyi layihəsi olmaqla, uzun illər ərzində hasilatçılara, tranzit ölkələrə və istehlakçılara böyük fayda verəcək. “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi Qərb üçün nəinki marşrutların, o cümlədən mənbələrin şaxələndirilməsi baxımından da böyük önəm kəsb edir. Ekspertlər qeyd edir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfənin yeni səhifəsini açıb. Bu kəmər tam işə düşdükdən sonra Avropa bazarına Azərbaycan qazının daşınması üçün kifayət qədər potensiala malik olacaq. Eyni zamanda Avropada mürəkkəb qaz kəmərləri infrastrukturu yaratmağa imkan verəcək. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Qərb ABŞ başda olmaqla, “Cənub Qaz Dəhlizi”nə böyük önəm verir. Yenidən bu məsələyə toxunan ABŞ Dövlət Departamentinin energetika üzrə bürosunun nümayəndəsi Vinsent Kampos RİA "Novosti"yə bildirib ki, ölkəsi Avropaya qaz tədarükündə Rusiya qazına ciddi rəqib ola biləcək “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsini qətiyyətlə dəstəkləyir: "Birləşmiş Ştatlar nəzərdə tutulan "Şimal axını-2" layihəsinin əleyhinə çıxış edir". Onun sözlərinə görə, bu layihə Avropada ümumi enerji təhlükəsizliyini və sabitliyi pozacaq, xüsusilə bu, Ukraynaya toxunacaq: "Alternativ enerji mənbələrinə gəldikdə, biz yanacağın növləri, marşrutları və tədarükçü ölkələr üzrə yanacaq tədarükünün diversifikasiyasına yardım göstərməklə enerji təhlükəsizliyini artırmaq məqsədilə avropalı tərəfdaşlarımızla sıx əməkdaşlıq edirik. Məsələn, Birləşmiş Ştatlar artıq 2019-2020-ci illərdə Xəzər dənizindən iri qaz həcmlərinin nəqli vasitəsilə Avropada qaz idxalını diversifikasiya edəcək “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsini qətiyyətlə dəstəkləyir". Bir daha xatırladaq ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” Xəzər dənizi şelfində hasil edilən qazı Avropaya tədarük etməyə imkan verəcək. Cənub Qafqaz boru kəməri, TANAP və TAP “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissələridir.
Bu arada məsələyə ABŞ prezidenti Donald Tramp da münasibətini açıqlayıb. O da “Cənub Qaz Dəhlizi” kimi layihələrə üstünlük verilməsinin vaciblyini qeyd edərək "Şimal axını - 2" qaz kəmərinin tikintisinə razılıq verən NATO ölkələrini tənqid edib. ABŞ prezidenti, xüsusilə Almaniyanı kəskin tənqid edərək Rusiyanın girovu adlandırıb: "Almaniya Rusiyanın tam nəzarəti altındadır. Yeni boru kəmərinin inşasından sonra təbii qazın 70% -i Rusiyadan daxil olacaq". O əlavə edib ki, "Şimal axını – 2" layihəsinin həyata keçirilməsi ABŞ üçün qəbuledilməzdir: “Rusiyadan özlərini qorumaq istəyirlər, bununla belə, Rusiyaya gedib milyardlarla dollarlıq ödəniş edirlər. Üstəlik, NATO-ya üzvlük pulunu da vermirsən. Dedim ki, Angela, təminat verə bilmərəm, ancaq sizi qoruyuruq. Ancaq bu, sizin bizim üçün etdiklərinizdən daha böyük məna daşıyır. Zira, sizi qorumaqla özümüzün nə qədər müdafiə edildiyimiz isə məlum deyil. Avropanın müdafiəsinin bütün xərclərini ABŞ bundan sonra təkbaşına ödəməyəcək. Biz bütün xərcləri təkbaşına ödəyən axmaqlar olmuşuq. NATO-da dedim ki, artıq bütün qaimələri ödəməyiniz lazımdır. Hər şeyin hesabını ABŞ ödəyə bilməz”. İndilikdə isə görünən odur ki, Azərbaycan layihəsinə ABŞ böyük dəstək göstərir. Eyni zamanda o da aydın müşahidə olunur ki, Avropanın enerji təminatında Azərbaycanın xüsusi çəkisi və strateji əhəmiyyəti getdikcə artır. “Şahdəniz” yatağının işlənməsinin ikinci mərhələsi çərçivəsində hasil olunan qaz “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi və Avropa, Türkiyə üçün əsas mənbə kimi qəbul edilir. Bu isə regionun və Avropa İttifaqı ölkələrinin enerji təhlükəsizliyinin qorunmasında Azərbaycanın rolunun daha da artacağını göstərir. 2020-ci ilədək Avropanın enerji istehlakının 70 faizinin, 2030-cu ilədək isə 85 faizədək hissəsinin idxal hesabına təmin ediləcəyi barədə ekspert rəyləri fonunda Azərbaycanın təbii qazının bu bazarlara nəqli xüsusilə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Avropa öz enerji təhlükəsizliyinin şaxələndirilməsi üçün Bakıya xüsusi önəm verir.
Nahid SALAYEV
