Reallaşmasında Azərbaycanın da xüsusi maraqlı olduğu daha bir layihənin bu gedişlə yaxın tezlikdə həyata keçməsi gözlənir. Söhbət “Transxəzər” boru kəmərindən gedir və onun işə düşməsi Azərbaycanın həm tranzit dövlət kimi mövqelərini gücləndirəcək, həm də ölkəmiz üzərindən Avropaya daha çox qaz nəql olunacaq.
Son məlumatlardan belə bəlli olur ki, kəmərin çəkilişi ilə bağlı proseslər yenidən aktiv fazaya keçib. Bunu Avropa Komissiyasının Enerji Birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç də təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, hazırda Türkmənistanın “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulması imkanları müzakirə edilir: “Biz Türkmənistan hökumətinin nümayəndələri ilə dövri olaraq görüşlər keçirir və təmaslar saxlayırıq. Bir neçə il öncə “Transxəzər” boru kəmərinin çəkilməsi ilə əlaqədar Türkmənistan tərəfi ilə danışıqların aparılması üçün Avropa İttifaqı və Avropa Komissiyası bizim nümayəndələrə mandat həvalə edib”.
O qeyd edib ki, bu gün türkmən qazının Avropa bazarına çatdırılmasında danışıqlara maraq var: "Şadıq ki, Azərbaycan tərəfi bu danışıqların davam etdirilməsində bizə dəstək verir. Araşdırıcı danışıqların aparılması və davam etdirilməsi ilə bağlı bu gün Türkmənistanı toplantıda təmsil edən prezidentin müşaviri Yaxşıgəldi Kakayevlə də müzakirə aparılıb və razılığa gəlinib".
Digər tərəfdən o da məlumdur ki, artıq Avropa Komissiyası Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan layihələrə maliyyə vəsaiti ayıracaq. Amma burada diqqətin həm də məhz “Transxəzər” kəmərinə yönələcəyi artıq yayılan məlumatlar sırasındadır. Qeyd olunur ki, Avropa Komissiyası Azərbaycan və Türkmənistan təbii qazının Gürcüstan və Türkiyədən keçməklə Avropa İttifaqı ölkələrinə nəqlini nəzərdə tutan Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi (CQBKG), TANAP və “Transxəzər” qaz kəməri layihələrinin həyata keçirilməsi məqsədilə ilk mərhələdə ümumilikdə 1 milyon 871 min avro maliyyə vəsaiti ayıracaq.
Qeyd edək ki, Avropa Komissiyası Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya çatdıracaq “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsi olan layihələri yenidən Avropa İttifaqının ümumi maraq layihələri siyahısına daxil etmişdi. Həmin layihələr Azərbaycan təbii qazını Gürcüstan-Türkiyə sərhədinə qədər daşıyacaq genişləndirilən Cənub Qafqaz Boru Kəməri, qardaş ölkədən keçərək Yunanıstanadək uzanacaq TANAP və Yunanıstan, Albaniya, Adriatik dənizindən keçməklə İtaliya sahillərinə çıxacaq “Transadriatik” (TAP) boru kəməridir. “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazının nəqli nəzərdə tutulur. Amma indi görünən odur ki, Avropa türkmən qazının da “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Qərbə axınının təmin edilməsində xüsusi maraqlı tərəf qismində çıxış edir. Bu vaxta qədər türkmən qazının Azərbaycandan keçməklə Avropaya nəqlini əngəlləyən başlıca məqam Xəzərin hüquqi statusu olub. Amma artıq cari il ərzində bu məsələnin də həllini tapması gözlənir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, statusla bağlı Xəzəryanı ölkələrin dövlət başçılarının sammiti bu ilin ikinci yarısında keçiriləcək. Qazaxıstan xarici işlər naziri Kayrat Abdraxmanov məsələ ilə bağlı bildirib: "Xəzəryanı dövlətlərin sammitinə gəlincə, söhbət Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın qəbul edilməsindən gedir. Bu, Qazaxıstan, Azərbaycan, Rusiya, Türkmənistan və İran arasında beştərəfli sənəddir. Ötən ilin dekabr ayında Moskvada Xəzəryanı ölkələrin xarici işlər nazirlərinin iclasında bu Konvensiyanın mətnini ilkin qaydada razılaşdırmışıq, indi texniki işlərdən söhbət gedir". Onun sözlərinə görə, hazırda bütün tərəflərdən dövlətdaxili prosedurların tamamlanması gözlənir və bundan sonra sammitin keçiriləcəyi dəqiq tarix müəyyən ediləcək: "Amma çox güman, bu prosedurlar olduqca uzun zaman alacaq, bir neçə ay davam edəcək. Buna görə də yəqin ki, sammit bu ilin ikinci yarısında keçiriləcək". Statusla bağlı mövqelərin razılaşdırılması “Transxəzər”in yolunda əsas maneənin aradan qalxması deməkdir. Amma həmin kəmər olmasa belə, artıq məlumdur ki, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizlyində böyük rol oynayacaq. Qaz İxrac edən Ölkələr Forumunun “Global Gas Outlook” adlı son hesabatında da bu məqam xüsusi vurğulanır. Bildirilir ki, Azərbaycanda təbii qaz ixracının artım tempi ildə 9,1 faiz təşkil edəcək. 2040-cı ilədək ölkənin qaz ixracı illik 48 milyard kubmetrə çatacaq. O da bildirilir ki, Azərbaycanda təbii qazın istehsal gücü 5,5 faiz artacaq: “Qlobal təbii qaz hasilatının yarıdan bir qədər az hissəsi – 49,3 faizi hazırda MDB ölkələri və Şimali Amerikada, konkret olaraq ABŞ və Rusiyada, eləcə də kiçik həcmdə Kanada, Türkmənistan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Azərbaycanda reallaşır”. Forum analitiklərinin fikrincə, ortamüddətli perspektivdə, təxminən dörd il ərzində MDB, Avropa və Asiyada bəzi əhəmiyyətli boru kəməri layihələri fəaliyyət göstərəcək: “Bunlar “Cənub Qaz Dəhlizi”, onun tərkib hissələri olan TANAP və TAP, “Şimal axını 2”, Dördüncü xətt Asiya-Çin qaz kəməri, “Türk axını” və “Sibirin gücü” kəmərləridir”. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Avropa üçün əhəmiyyətinin getdikcə artması da xüsusi vurğulanır.
NAHİD
