Ermənistan hakimiyyətinin, o cümlədən də prezident Serj Sarksiyanın Rusiyanın narazılığı və narahatlığına baxmayaraq Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmasının İrəvanda qarşıdakı dövr ərzində hadisələrin siyasi axarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərməsi gözlənir. Məsələ burasındadır ki, məlum prosesdən sonra Kremldə Ermənistnda hakimiyyət başına Serj Sarksiyanı əvəzləyəcək şəxsin gətirilməsi üzərində daha çox düşünməyə başlayıblar.
Bunun üçün əlverişli məqam qismində gələn ilin aprel ayı müəyyənləşhirilib. Məhz həmin vaxt erməni konstitusiyasında edilən son dəyişikliklərə müvafiq olaraq hakimiyyət baş nazirin əlində cəmləşəcək.
İndiyə qədər erməni iqtidarı tərəfindən aparılan siyasət birbaşa buna yönəlib ki, Serj Sarksiyan baş nazir qismində gələn ilin aprelindən etibarən də ölkənin idarəçiliyini davam etdirsin. Xatırladaq ki, Ermənistan yeni konstitutsiya ilə formal olaraq prezident respublikasından parlament üsul-idarəçiliyinə keçib. 2018-ci ilin aprelindən prezidentlə bərabər hökumət də istefaya getməli və yeni kabinet formlaşdırılmalıdır. Bütün bu prosesləri Serj Sarksiyan özü həyata keçirmək istəyirdi və son günlərə qədər onun istəyinə asanlıqla nail olması da gözlənirdi. Amma Avropa İttifaqı ilə imzalanan saziş vəziyyəti dəyişib. Rusiya Serj Sarksiyana etimadını itirib və onun baş nazir olmasını əngəlləmək, bu posta öz adamını gətirmək niyyətindədir. İndiki halda belə şəxs qismində hazırkı baş nazir Karen Karapetyan çıxış edir. Beləliklə, prooseslər Ermənistanda hakimiyyət dəyişiklyinin olacağını istisna etmir və bu da bir çox sahələrə təsirsiz ötüşməyəcək.
Aydındır ki, Ermənistanda hakimiyyət dəyişiklyinin təsir göstərəcəyi əsas sahələrdən biri məhz Dağlıq Qarabağ münaqişəsi olacaq. Artıq bu xüsusda erməni mediasında da çoxsaylı fikirlərə rast gəlmək mümkündür. Burada hesab edilir ki, Rusiya Sarkisyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaqla həm onu cəzalanıdırmağa, həm Ermənistana istədiyi şərtləri diqtə etməyə, həm də Qarabağ məsələsində istədiyi addımı atmağa nail olmaq istəyir. Bu addım kimi isə zəbt olunmuş ərazilərin bir qisminin Azərbaycana geri qaytarılması nəzərdə tutulur. Hesab olunur ki, Moskva Ermənistanla bağlı bütün bu gedişləri etməkdə israrlıdır, çünki İrəvan Kremlin orbitindən çıxıb Avropaya meyllənməyə cəhd edir. Rusiya İctimai Palatasının üzvü Sergey Markov da bu fonda bildirir ki, Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə imzaladığı müqavilə və layihələr Rusiyaya vurulan zərbədir. Markovun sözlərinə görə, Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə müqavilə bağlaması Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin korlanmasının nəticəsidir: “Mən bu müqaviləni Rusiyaya qarşı hücuma hazırlıq kimi dəyərləndirirəm. Düşünürəm ki, bu müqavilələrin ardı olacaq. Bundan sonra dolayısıyla Azərbaycanla Rusiya Federasiyası arasında olan münasibətlər üçün yaşıl işıq yanacaq. Rəsmi Bakı ilə Moskva münasibətlərinin inkişafı üçün yaranan münbit şəraiti dəyərləndirəcəklər“. O qeyd edib ki, bu müqavilənin əsas məqsədinin Ermənistanı, az da olsa, Rusiyanın təsirindən çıxarmaq olduğunu hamı bilir.
Digər rus politoloq Oleq Barabanov bildirir ki, əslində, Ermənistan Avropaya gərək deyil: “Burada məsələ Avropaya deyil, Ermənistana aiddir. Ermənistan 2013-cü ildə Avrasiya İttifaqı və Avropa İttifaqı arasında seçim edə bilərdi. O vaxt Ermənistan Avrasiya İttifaqını seçdi, indi isə o azad deyil, bu ittifaqın üzvüdür. Bizdə Gömrük İttifaqı çərçivəsində sərhədlər yoxdur və Ermənistan “Troya atı”na çevrilib. Təbii ki, bu da Rusiya-Ermənistan münasibətlərinə öz mənfi təsirini göstərəcək. Ermənistan bilməlidir ki, Rusiyaya qarşı Avropa İttifaqı tərəfindən istifadə olunur”. Ermənistanın bu addımlarının Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə təsiri isə qaçılmaz sayılır. Məsələn, Sergey Markov bildirir ki, yaranmış vəziyyətdə Moskva mərhələli həll variantında konfliktin həllini sürətləndirə bilər: “Buna müvafiq olaraq Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonlar iki dəhliz, blokadanın ləğv edilməsi və bölgənin hərbisizləşdirilməsinə qarşılıq olaraq boşaldılmalıdır. Bundan sonra Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkibinə mərhələli şəkildə iqtisadi, sosial və humanitar inteqrasiyası başlamalıdır. Ermənistan rəhbərliyinin sülh yoluna çıxmaq üçün mərhəhəli həll formulunu qəbul etməsi məntiqli olardı”. Erməni mediası isə yazır ki, əslində, Sarksiyanın iqtidardan uzaqlaşıdırılmasından sonra bu formulun işə düşməsi tamamilə mümkündür.
Məsələ ilə bağlı “Joxovurd” qəzeti yazır ki, indi Rusiyanın fəal yardımı ilə baş nazir Karen Karapetyan 2018-ci ilin aprelindən sonra baş nazir vəzifəsində qalmaq istəyir. Qəzet qeyd edir ki, Karapetyan artıq baş nazirliklə bağlı təbliğat kampaniyasına başlayıb. Halbuki, oktyabrın 16-da Cenevrədə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Qarabağ münaqişəsini müzakirə edib İrəvana qayıdandan sonra Sarkisyan özünün baş nazir olmasını, Karapetyana isə baş nazirin birinci müavini olaraq hökuməti idarə etməyi təklif etmişdi. Məlumata görə, o vaxt Karapetyan bununla razılaşıb. Xüsusilə onu “sən Azərbaycan prezidenti ilə danışıqlar aparmağa qadir deyilsən” qorxusu ilə fikrindən daşındırıblar. Bu məsələdə o vaxt Rusiyanın da razılığının alındığı gələn məlumatlar sırasındadır. Lakin sonradan proseslər başqa məcrada inkişaf etməyə başladı. Sarkisyan Brüsseldə Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq sazişi imzaladı. Bununla onun Kremlin istəyinin əksinə çıxması Moskvanı çox narazı salıb. Düzdür, Rusiya rəsmi şəkildə baş verənlərdən narahatlığını bildirməsə də, Kremlə yaxın media orqanlarında İrəvan sərt tənqid atəşinə tutulur. Məsələn, Rusiyanın NTV telekanalının “Görüş yeri” proqramında bu məsələ müzakirəyə çıxarılıb və İrəvan sərt tənqid olunub. Proqramın aparıcısı Olqa Belova isə bildirib ki, Ermənistan hakimiyyəti gəzəyən gənc qızdır, əri olsa da özünə gənc sevgili tapıb. Bütün bunlar Ermənistana qarşı Rusiyada hansı əhval-ruhiyyənin hökm sürdüyünü aydın şəkildə nümayiş etdirir. Kremldə hesab edilir ki baş verənlərə görə məsuliyyət Sarksiyanın üzərinə düşür və onun hakimiyyətdən uzaqlaşıdırlması artıq zərurətə çevrilib. Elə Moskvanın adamı olan Karapetyanın Sarkisyanla razılaşmanı pozaraq baş nazir olmaq üçün kampaniyaya başlaması da Kremlin İrəvanda yeni dəyişikliklərə getmək niyyətini göstərir. Bu fonda erməniləri ən çox düşündürən məsələ Karapetyanın baş nazir olaraq Azərbaycan tərəfi ilə danışıqlar apara bilib-bilməyəcəyidir. “Joxovurd” qəzeti yazır ki, baş nazir ölkənin xarici siyasət, müdafiə və təhlükəsizlik məsələlərinə görə məsuliyyət daşıyacaq: “Amma Karapetyan indiyə qədər xarici siyasət və güc strukturları haqda heç bir söz deməyib. O heç vaxt Qarabağ münaqişəsi haqda da bir kəlmə söz deməyib. Ən ağrılı məsələ onun İlham Əliyevlə danışıqlar aparmaq gücündə olub-olmamasıdır”. Amma təhlilçilər belə hesab edir ki, əslində, Karapetyan Qarabağ danışıqlarında Rusiyanın istəklərini icra edəcək. Rusiya isə indiki şəraitdə zəbt olunmuş ərazilərin ən azından bir hissəsini, konkret olaraq Dağlıq Qarabağ ətrafındakı 5 rayonun Azərbaycana qaytarılmasını istəyir. Bundan əvvəl də Kremlin ideoloqu kimi tanınan Avrasiyaçılıq Hərəkatının lideri Aleksandr Duqin dəfələrlə bəyan edib ki, Qarabağ münaqişənin həllində irəli hərəkət etmək üçün Ermənistan ilk növbədə işğal olunmuş 5 rayonu Azərbaycana qaytarmalıdır. Ermənistanda gələn ilin aprelindən sonra gözlənilən hakimiyyət dəyişikliyi fonunda məhz bu istiqamətdə real addımlar atılması gözlənir. Ermənistan tərəfindən bu planın icrasını Moskva birmənalı şəkildə Karapetyana həvalə etməyi düşünür. Karapetyanın Moskvadan gələn istənilən göstərişi icra edəcəyini isə erməni ekspert Tiqran Xzmalyan da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, Moskvanın Ermənistanda idarə üsulunu dəyişmək istəyi çoxdan özünü göstərirdi. O, Serj Sarksiyanın Avropa İttifaqı ilə imzaladığı saziş fonunda Kremlin bu xüsusda planlarını daha tez həyata keçirmək niyyətində olduğunu bildirir: “Avropa İttifaqı ilə imzalanan saziş qərbyönümlü və antirusiya mövqeyi kimi qiymətləndirilir. Artıq bu dəqiqdir ki, Karapetyan məhz rusların göstərişi ilə baş nazir postundan əl çəkməyəcək və bu, Kremlin Ermənistanda cavab gedişidir. Əvvəldən Moskva Ermənistanda hakimiyyəti dəyişmək, yaxud ən azından Sarkisyana güclü alternativ yaratmaq niyyətində idi. Karapetyanın gətirilməsi də bununla bağlı idi. Sarkisyan Karapetyanın təyinatında Moskvanın iradəsinin əleyhinə gedə bilməzdi, çünki ona oturduğu kabinetin qapılarını açan da məhz ruslar olub. Lakin bu dəfə Avropa İttifaqı ilə imzalanan saziş Sarkisyanı rusların gözündən salıb. Ona görə də hakimiyyətin idarəçiliyi Karapeytana həvalə olunacaq”. Belə vəziyyətdə Qarabağ məsələsində də müəyyən dəyişikliklərin olması istsinalıq təşkil etmir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu məsələdə Karapetyan Moskvadan gələn sifarişlərin icrasını həyata keçirəcək. Bununla da Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində mərhələli həll variantının işə düşməsi gözlənir. Digər erməni ekspert Aleksandr Arzumanyan isə bildirir ki, cəmiyyət çoxdan Sarksiyan iqtidarının əvəzlənməsini istəyir: “Ölkədə bütün önəmli biznes sahələrinin başında Qarabağ klanının nümayəndələri yer alıb. Biz Qarabağ üçün mübarizə aparmaq istəyirdik, amma ötən müddət ərzində bütün sahələrdə Ermənistanın müstəqilliyini, suverenliyini itirdik. Bunun əsas günahkarı Qarabağ klanı, o cümlədən də indiki prezident oldu. Bu səbəbdən xalq onların çoxdan dəyişilməsini istəyir”. Bütün bunlar isə yaxın tezlikdə Ermənistanda gözlənilən hakimiyyət dəyişikliyi fonunda Qarabağ məsələsində də müəyyən yeniliklərin olmasını istisna etmir. Hər halda, hadisələrin inkişaf axarı məhz bu istiqamətdə cərəyan edir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
