Cari ilin son rübündə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində ciddi diplomatik fəallıq müşahidə olunsa da, bu hələlik istənilən nəticəni vermir. Yəni işğal faktına hələ son qoyulmur və bu kontekstdə problemin həllinin hələ də uzanması müşahidə edilir. Belə vəziyyət Ermənistan üçün məqbul sayılsa da, rəsmi Bakı nəticənin əldə olunmasını tələb edir. Əks təqdirdə problemin hərbi yolla həlli gündəmdə saxlanır və Azərbaycan bu xüsusda Ermənistanı, onun hamilərini ümumiyyətlə beynəlxalq ictimaiyyəti davamlı şəkildə xəbərdar edir.
İndilikdə görünən odur ki, elə regionda maraqlı olan tərəflər də münaqişənin sülh yolu ilə həllini vacib sayır. Regionda mövqelərini gücləndirməyə başlayan Avropa İttifaqı (Aİ) da bu xüsusda aydın mesajlar verir. Məsələn, Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Federika Moqerini Ermənistanla imzalanan razılaşma fonunda bildirir: “Ermənistanla Avropa İttifaqı arasında razılaşma Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesini dəstəkləyir. “Avropa İttifaqı tamamilə əmindir ki, münaqişənin tez bir zamanda beynəlxalq hüquq və prinsiplər əsasında həllinə ehtiyac var. Eyni zamanda bu kontekstdə ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin vasitəçilik səyləri və müvafiq təkliflərini tamamilə dəstəkləyirik”. Eləcə də son dövrlər Rusiya ilə əməkdaşlığını daha da dərinləşdirən qardaş Türkiyə Moskvanın məsələnin çözümü üçün müəyyən addımlar atmasında israrlı mövqe nümayiş etdirir. Rusiyanın da son dövrlərdə bu məsələdə fəallığı müşahidə olunur. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, elə bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan Soçidə rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə görüşəndə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin çözümünü, daha konkret desək, ilkin mərhələdə işğal altındakı 5 rayonun Azərbaycana qaytarılmasını istədi. Ərdoğanla görüşdən sonra Putin Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanı qəbul etdi və məlumatlara görə, görüşdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də müzakirə olunub. Ardınca Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov Bakıya və İrəvana səfər etdi. Bu səfərin əsas məqsədinin Qarabağ münaqişəsi olduğu məlum idi. Lavrovun Bakıdan sonra getdiyi İrəvanda münaqişə haqda dediyi sözlər nə qədər bədbin görünsə də, Rusiyanın baş diplomatının münaqişədə mövcud status-kvonu dəyişdirə biləcək təkliflər irəli sürdüyü də şübhəsizdir. Erməni siyasi şərhçi Vigen Petrosyan öz mənbələrinə istinadən Lavrovun qapalı görüşdə Sarkisyanı Qarabağ ətrafındakı rayonların qaytarılmasına məcbur etdiyini iddia edir. O bildirir ki, Rusiya Ermənistandan Qarabağ ətrafındakı rayonların bir neçəsini azad etməyi istəyir: “Lakin vəziyyət daha mürəkkəb və kədərlidir, təbii ki, Ermənistan üçün. Nazirlər Kabineti və Prezident Aparatındakı mənbələrimiz Lavrovun İrəvan səfərinin bəzi detallarını açdı. Onların dediyinə görə, Lavrov və Sarkisyan arasında bağlı qapılar arxasında keçirilən görüşdə müzakirələr olduqca gərgin olub. Digər tərəfdən, Avrasiya İqtisadi İttifaqına Azərbaycanı cəlb etmək Rusiya üçün indi çox mühümdür. Bakı bunun qarşılığında öz şərtlərini irəli sürür: “Biz işğal edilmiş Qarabağ ətrafındakı rayonlardan ilkin olaraq beşi azad edilməyəcəyi təqdirdə ittifaqa giriş haqda düşünə bilmərik”. Hesab edilir ki, Azərbaycanın şərtlərini Ermənistana qəbul etdirmək üçün Moskva, lazım gəlsə, Qarabağda yeni hərbi əməliyyatların başlamasına da razılıq verə bilər. Bunu rus ekspert Sergey Klimovski də təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, indi yaranmış vəziyyətdə hətta Ukrayna belə hazırda Moskvanı hərbi aspektdə Suriya və Qarabağdan daha az narahat edir. Klimovski qeyd edir ki, Moskvanın Qarabağ məsələsində necə hərəkət edəcəyini heç kim bilmir: “Moskvanın Qarabağda 20 il əvvəl divardan asdığı “tüfəng” Rusiyadakı seçkilərin yekununu gözləmədən elə qışda atəş aça bilər. Azərbaycan ordusu üçün, Ukrayna ordusundan fərqli olaraq, böyük şəhərlərə hücum etmək zərurəti yoxdur - Dağlıq Qarabağın və işğal edilmiş ətraf rayonların əhalisi 150 mindən çox deyil. Bakının böyk istəyi var ki, “aprel müharibəsi”ni təkrarlasın və mövzunu birdəfəlik bağlasın. Və çətin ki, Ermənistan ordusu və Sarkisyan buna böyük müqavimət göstərə bilsin. Noyabrın 27-də belə informasiya meydana çıxdı ki, Bakı Rusiyanın yeni səfiri qismində Georgi Zuyevin namizədliyini qəbul etməkdən imtina edib. Onun açıq-aşkarr ermənipərəst mövqeyinə görə. Bu, diplomatik münasibətlərin kəsilməsi deyil, amma aydın eyhamdır ki, Bakı gözləməkdən bezib”. Klimovskiyə görə, Moskvanın “vaxt uzatmaq” strategiyası hələlik Ukraynada işləsə də, artıq Qarabağda işləmir. Məhz belə vəziyyətdə o, Rusiyanın Bakını məmnun edə biləcək təcili addımlar atmaq zəruriətini yaxşı başa düşdüyünü də xüsusi olaraq qeyd edir. Bütün bunlar fonunda vurğulanır ki, Moskva İrəvanı Qarabağ məsələsində müəyyən addımlar atmağa vadar edə bilər. İrəvan buna etiraz etsə, “aprel müharibəsi” daha geniş miqyasda təkrar olunacaq.
Nahid SALAYEV
