İlham Şaban: “Qazın ötürülməsi Rusiya ilə İran arasında kommersiya sazişinin imzalanmasından, tranzit haqqının və şərtlərinin müəyyənləşdirilməsindən asılıdır”
“Biz keçirdiyimiz üçtərəfli görüşdə təhlükəsizlik, cinayətkarlıq və beynəlxalq terrorçuluqla birgə mübarizə məsələlərini müzakirə etdik. Lakin müzakirə olunan mövzular sırasında iqtisadi əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır”. Bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putin Tehranda Azərbaycan və İran prezidentləri ilə üçtərəfli görüşdən sonra keçirilən birgə mətbuat konfransında deyib.
O, sözügedən məsələ ilə bağlı bir sıra məqamlara toxunub. Putin qeyd edib ki, Rusiya, İran və Azərbaycan dünyanın iri neft-qaz istehsalçılarıdır. Lakin bu o demək deyil ki, biz rəqabət aparmalıyıq. Bu o deməkdir ki, biz səylərimizi koordinasiya edib əməkdaşlıq etməliyik.
Rusiya prezidenti deyib ki, hər üç ölkə iri neft-qaz istehsalçısı olsa da, xammalın daxili logistika baxımından bir-birinə ötürülməsinə maraq var. Məsələn, Rusiyanın Azərbaycanın kəmərlər sistemi ilə İranın şimalına qaz nəql etməyə hazır olduğunu bildirib. Bu da bizim tərəfdaşlarımız üçün iqtisadi baxımdan məqsədəuyğun ola bilər.
Dünya bazarında satılan neftin qiymətinə toxunan V.Putin nəzərə çatdırıb ki, neft hasilatının məhdudlaşdırılmasına dair OPEC ilə qeyri-OPEC ölkələrinin razılaşması artıq bəhrəsini verir.
Rusiyanın Azərbaycanın boru kəmərləri infrastrukturundan istifadə etməklə İrana qaz ötürülməsində maraqlı olması tranzit ölkə kimi Azərbaycanın regionda artan önəmindən xəbər verir. Maraqlıdır, bəs ekspertlər Putinin bu təklifini necə dəyərləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban buna müsbət prizmadan yanaşdı. Onun fikrincə, Azərbaycanın bununla bağlı infrastrukturu müvafiq tələblərə tam cavab verir: “Azərbaycan 5 milyard kubmetr qazı şimaldan cənuba ötürə bilər. Mazdok-Hacıqabul qaz kəməri ilə qazı Rusiyadan alıb İrana ötürmək olar. Hacıqabul-Astara qaz kəməri ilə bunu İran sərhədinə qədər ötürmək mümkündür. Oradan isə ilkin mərhələdə 2 milyard kubmetr qazı biz ötürə bilərik. Çünki bundan əlavə qazın ötürülməsi üçün Azərbaycan ərazilərində qaz kompressor stansiyalarının genişləndirilməsinə, yəni gücünün artırılmasına ehtiyac var. Ümumilikdə, qazın ötürülməsi Rusiya ilə İran arasında kommersiya sazişinin imzalanmasından, tranzit haqqının və şərtlərinin müəyyənləşdirilməsindən asılıdır. Bununla bağlı razılıq əldə olunarsa, təbii ki, Azərbaycan öz imkanlarını Rusiya tərəfinə təqdim edə bilər. Söhbət burada texniki imkanlardan gedir. Çünki bununla bağlı təkcə hansısa istəyin olması yetərli deyil. Gərək müvafiq texniki imkanlar, infrastruktur da olsun. Yəni bunlar da vacib və lazımlı faktorlardan biridir. Texniki imkanlar da var. Yeri gəlmişkən onu da bildirim ki, iki il əvvəl də bununla bağlı fikirlər səslənmişdi. Rusiyanın “Kommersant” qəzeti yazmışdı ki, “Qazprom” Azərbaycan ərazisindən keçməklə İrana təbii qaz nəql edə bilər. Bildirilirdi ki, Tehranda Rusiya və İran nümayəndə heyətləri arasında aparılan danışıqlar zamanı belə bir razılıq əldə olunub. O zaman SOCAR prezidenti Rövnəq Abdullayev bəyan etdi ki, “Qazprom” şirkəti İrana satacağı qazı Azərbaycan kəməri ilə nəql edə bilər. Sadəcə, o vaxt bununla bağlı rəsmi müraciət olmadı. Rəsmi müraciət olsaydı, əlbəttə, bunu o vaxtdan həyata keçirmək olardı”.
Vidadi ORDAHALLI
