Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun ardınca gələn il Azərbaycan və Türkiyə daha bir vacib layihəni istismara verəcək. Söhbət TANAP qaz kəmərindən gedir. İstismara verildikdən sonra bu kəmər həm qardaş Türkiyənin, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliynin təmin edilməsində vacib rol oynayacaq. Elə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da TANAP-ın böyük əhəmiyyətə malik olduğunu vurğulayır.
Onun sözlərinə görə, TANAP Türkiyə və Azərbaycanın birlikdə işləyib hazırladığı, həmçinin Avropanın enerji təhlükəsizliyi baxımından da böyük əhəmiyyətə malik strateji layihədir: “İnşaat işləri planlı şəkildə davam edir. İnşallah, yaxın vaxtlarda bu layihəmizi də istifadəyə verməyin sevincini yaşayacağıq. Enerjiyə olan tələbatın artmasında İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (İƏİT) ölkələri arasında Çindən sonra ikinci sıradayıq. Buna görə TANAP Türkiyənin hər il sürətlə artan təbii qaz ehtiyacının ödənilməsi baxımından həlledici əhəmiyyətə malikdir. Eyni zamanda, “Şahdəniz” sahəsindəki qazı Avropaya nəql etməklə Avropanın enerji şaxələndirməsinə də töhfə verəcəyi birmənalıdır. Türkmən qazının da bu layihənin bir hissəsi olması üçün ciddi səylər göstəririk. TANAP-ın birinci fazasından aldığımız qazın həcmi Türkiyənin qarşıdakı dövr üzrə qaz ehtiyacı hesabatında öz əksini tapıb”.
Ekspertlər hesab edir ki, TANAP-ın istifadəyə verilməsi ilə Azərbaycan Türkiyənin qaz bazarında mövqelərini daha güclü hala gətirə biləcək. Ümumiyyətlə, gözlənir ki, Azərbaycan bu gedişlə Rusiyadan sonra Türikyədə enerji bazarında ikinci əsas təhcizatçı olsun. Artıq o da məlumdur ki, TANAP kəmərinin dəniz hissəsinin tikintisi gələn ilin əvvəlində tam başa çatacaq. TANAP-ın baş direktoru qeyd edib ki, kəmərin Dardanel boğazından keçən 18 kilometr uzunluğundakı qoşa boru xətti artıq dənizə endirilib. Hazırda boru kəmərində son mexaniki işlər görülür və boruların qaynağının qarşıdakı 10 gündə tamamlanması planlaşdırılır. Dəniz hissəsində ümumilikdə işlərin 60 faizi görülüb. Qoşa borunun tikintisi sınaq işləri də daxil olmaqla, gələn ilin yanvar-fevral aylarında inşaat tam yekunlaşacaq. Saltuk Düzyol bu xüsusda bildirib: "TANAP-ın dəniz hissəsində ümumilikdə 4 fiber optik kabel çəkiləcək. Bunlardan ikisi TANAP-ın özünə, digər ikisi isə "SOCAR Fiber" şirkətinə məxsus olacaq. Boru kəməri ilə Azərbaycan təbii qazının Türkiyəyə çatdırılması üçün ümumi işlərin 93 faizi görülüb. TANAP-a sınaq məqsədilə ilk təbii qaz isə gələn il yanvarın əvvəlində vurulacaq. Hazırda bu məqsədlə işlər görülür. Bu ilin sonunadək mexaniki işlərin tamamlanması nəzərdə tutulur”. Qeyd edək ki, Xəzərin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından çıxarılan qazı Türkiyəyə və bu ölkədən Avropaya nəql edəcək TANAP “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsi olan layihədir. TANAP Türkiyə-Gürcüstan sərhədində Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinə, Türkiyə-Yunanıstan sərhədində isə TAP qaz boru kəmərinə birləşəcək. Uzunluğu 1850 kilometr olan TANAP-ın Əskişəhərə qədər olan hissəsinin 2018-ci ilin ortasında istismara verilməsi nəzərdə tutulur. Layihənin dəyəri hazırda 7,99 milyard ABŞ dollarıdır.
Yuxarıda qeyd olunduuğ kimi, kəmər Türkiyənin enerji bazarında Azərbaycanın rolunu artıracaq. İlkin mərhələdə TANAP-la Türkiyəyə ildə 2 milyard kubmetr qaz veriləcək. Daha sonrakı 3 il ərzində isə bu həcm 6 milyard kubmetrə çatdırılacaq. Bu həcm Türkiyənin artan qaz tələbinin ödənilməsi baxımından çox vacib sayılır. Eyni zamanda, Türkiyənin hazırda ən ucuz qazı məhz Azərbaycandan aldığı da məlumdur. Ümumiyyətlə, qarışdakı dövrdə Türkiyə Azərbaycandan daha böyük həcmdə qaz almaqda maraqlı olduğunu açıq bəyan edir. Belə vəziyyət qardaş ölkəyə bahalı İran qazından xilas olmaq üçün də çox vacibdir. Digər tərəfdən, İran qazının alışında tez-tez yaranan fasilələr də Türkiyənin narazılığına yol açır. Amma Azərbaycanla bağlı məsələdə tam sabitlik müşahidə olunur. Elə bu səbəbdən Ankara enerji sahəsində Bakı ilə əməkdaşlığıın daha da dərinləşməsinə xüsusi maraq göstərir.
Digər tərəfdən, bu layihə Avropa üçün də vacib əhəmiyyət kəsb edir. Elə bu səbəbdəndir ki, onun mümkün qədər tez başa çatması üçün aparıcı beynəlxalq maliyyə qurumları da istənilən həcmdə vəsait ayırır. Elə bu günlərdə "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı arasında TANAP-ın dəstəklənməsi məqsədilə kredit ayrılmasına dair növbəti müqavilə imzalanıb. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı layihənin maliyyələşdirilməsi üçün dövlət zəmanəti əsasında 18 il müddətinə 500 milyon dollar məbləğində kreditin ayrılmasına dair qərar qəbul edib. Onu da bildirək ki, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə yanaşı, bu vaxta qədər Azərbaycanın liderliyi və təşəbbüskarlığı ilə reallaşdırılan "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı və digər aparıcı beynəlxalq maliyyə qurumları tərəfindən də lazımi maliyyə dəstəyi verilib. Qeyd olunan bu layihə təkcə Azərbaycan üçün deyil, Avropa və regionun enerji təhlükəsizliyi üçün xüsusi önəm daşıdığından, onun reallaşmasında, ümumiyyətlə, hansısa problem gözlənilmir.
Tahir TAĞIYEV
