Ələsgər Ələsgərli: "Demokratikləşməni bərqərar etmək üçün hansı idarə üsulunun olması vacib deyil"
Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının sədr müavini Hayati Yazıçı prezident üsul-idarəsi ilə bağlı təklifin gələn ilin yanvar ayında Böyük Millət Məclisində baxılması mümkünlüyündən danışaraq, "aprel ayında referenduma gedilə bilər",- deyib.
H.Yazıçının sözlərinə görə, 12-15 maddəlik bir təkliflə Türkiyədə prezident üsul-idarəsi sistemi həyata keçirilə bilər. Sözügedən məsələ ölkənin siyasi gündəmində ciddi müzakirələrə səbəb olub. Belə ki, Türkiyənin Cumhuriyyət Xalq Partiyasının sədri Kamal Kılıçdaroğlu hesab edir ki, bu sistem ölkəni bölə bilər: "Türkiyəni alova atmaq istəyirlərsə, siyasi cəhətdən parçalama nöqtəsinə sürükləmək istəyirlərsə "bəli" səsini verə bilərlər. Türkiyənin parçalanması ola bilər. Siyasi quruluş tamamilə dəyişəcək. Problem Türkiyənin gələcəyinin problemidir".
Hakim AKP isə məsələyə fərqli yanaşır. Onların fikrincə, bu, parçalanmaya yox, ölkənin daha da güclənməsinə gətirib çıxaracaq.
Qeyd edək ki, hazırda Türkiyə parlament respublikasıdır. Konstitusiyaya görə, əsas səlahiyyətlər baş nazirdədir. Prezident üsul-idarəsinə keçid üçün ölkə konstitusiyası dəyişməlidir. Bundan ötrü isə Türkiyə parlamentində qanun layihəsi ən azı 330 səs qazanmalıdır. 330 səs toplanarsa, o zaman layihənin referenduma çıxarılmasının yolu açılacaq. Gözlənir ki, 316 millət vəkili olan AKP-yə lazım olacaq səsi MHP-lilər verəcək.
Maraqlıdır, bəs siyasilər məsələyə necə yanaşır?
Məsələyə münasibət bildirən AMİP-in baş katibi Arzuxan Əlizadənin sözlərinə görə, Türkiyə üçün parlament üsul-idarəsi daha məqsədəuyğundur: "Türkiyə uzun illərdir Atatürk dövründən qalan Kamalizm ideyaları əsasında həyata keçirilən parlamentar idarəetmə sistemindən istifadə edir. Bu üsul isə kifayət qədər səmərəli olduğunu göstərir. Türkiyədə demokratiyanın tədricən inkişaf etməsi, Türkiyənin Avropa standartlarına yaxın bir idarəçiliyə malik olması daha çox parlamentar üsul-idarə sistemi ilə əlaqədardır. Prezident üsul-idarəsinə keçid Türkiyədə avtoritarizm meyllərini daha da gücləndirə bilər. Ona görə də hesab edirəm ki, parlament üsul-idarəsi bu ölkə üçün daha məqbul variantdır".
Ekspert Ələsgər Ələsgərlinin fikrincə, demokratikləşməni bərqərar etmək üçün hansı idarə üsulunun olması vacib deyil: "Müqayisəli hüquq araşdırmalarının ortaya qoyduğu göstəricilər prezident idarə üsulunun daha demokratik olduğu iddiasını təkzib edir. Hər bir dövlətin meydana gəlməsinin müəyyən tarixi, siyasi və sosial şərtləri var. Türkiyə parlamentar sistem kimi ortaya çıxıb və təxminən bir əsrdir öz varlığını davam etdirir. Bu müddətin yarısı çoxpartiyalı parlamentar rejimlə keçib. Sistemi dəyişmək ölkədəki demokratikləşmə problemlərini aradan qaldırmaq üçün şərt deyil. Əksinə, idarəetmə formasının dəyişdirilməsi özü ilə bir çox problemləri də gətirəcək. Buna görə də Türkiyədəki siyasi elita gücünü idarəetmə formasının dəyişməsinə deyil, ölkənin demokratikləşməsinə yönəltməlidir".
Vidadi ORDAHALLI
