Yaxın Şərq uğrunda daha sərt formada rəqabət aparmağa başlayan ABŞ və Rusiya üçün hazırkı məqamda qardaş Türkiyənin rolu getdikcə artır. Elə bu səbəbdəndir ki, hər iki tərəf Türkiyəni öz yanında görmək üçün fəaliyyətlərini genişləndirir.
Xatırladaq ki, bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla ABŞ prezidenti Barak Obama arasında telefon danışığı olub. Tərəflər arasında 1 saat 25 dəqiqə davam edən telefon söhbəti Amerika tərəfinin təşəbbüsü ilə baş tutub. Telefon danışığı zamanı tərəflər, başda Suriya və İraq olmaqla, bölgədə İŞİD-ə qarşı mübarizə məsələsində qətiyyətli olduqlarını təsdiq edərək, Şimali İraqda PKK-nın məskunlaşmasının qarşısının alınmasında ortaq mövqe sərgiləyib, İraqın suverenliyi və ərazi bütövlüyünü tanıdıqlarını deyib. İŞİD terror qruplaşması ilə mübarizədə səylərin əlaqələndirilməsinin vacibliyini vurğulayan Obama Türkiyənin İŞİD-ə qarşı İraqda iştirakını müvafiq səviyyədə müəyyənləşdirmək üçün rəsmi Ankara və Bağdad arasında davam edən dialoqu alqışlayıb. Prezident Obama, həmçinin, Suriya müxalifətinə göstərdiyi dəstəyə görə Türkiyəyə minnətdarlığını bildirib, Suriyanın şimal-qərbində İŞİD-ə qarşı birgə əməkdaşlığın önəmliyini vurğulayıb. Öz növbəsində Ərdoğan, İŞİD və PKK daxil olmaqla, bölgənin bütün terror qruplaşmalarından təmizlənməsinin vaciliyini diqqətə çatdırıb. Amma söhbətin əsas məzmunu tərflərin Yaxın Şərq əməliyyatlarında eyni mövqedən çıxış etməsi ilə bağlı olub. ABŞ dövlət katibi Con Kerri bu xüsusda vurğulayır ki, ABŞ Suriyadakı vətəndaş müharibəsi və qaçqın problemi kimi mühüm məsələlərin həlli üçün Ankara ilə işləməyə hazırdır: "ABŞ ədalət, təhlükəsizlik və sabitlik naminə Türkiyə və digər tərəfdaş ölkələrlə bu problemləri həll etməyə hazırdır".
Maraqlıdır ki, eyni mövqeni Rusiya da ifadə edir. Prezident Vladimir Putin türk həmkarı ilə telefon danışığında Yaxın Şərqdə birgə fəaliyyət təklifi irəli sürüb. Türkiyənin "Haber7" saytının yazarı Mehmet Acet isə yazır ki, Rusiya Ankaraya "Əl-Bab şəhərini siz alın, Hələbi bizə verin" şəklində təklif edib. Yazar Ankara ilə Moskva arasında Hələblə bağlı müzakirələrin davam etdiyini bildirib və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sözlərini sitat gətirib: "Bunu hörmətli Putinlə də danışdım. Hələbdə terrorçu qruplara qarşı birgə mübarizənin aparılmasını təklif etdim. Hələb hələblilərindir. Bizim Hələblə qohumluq bağlarımız var. Hələb işğal edilsə, bu insanların gələcəyi yer Qaziantepdir, Kilisdir".
Mehmet Acet Ərdoğanın rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə görüşündə əsas mövzulardan birinin Hələb olduğunu bildirib: "Müzakirələrdə Rusiya tərəfi Ankaraya "Əl-Bab şəhərini siz alın, Hələbi bizə verin" anlamına gələcək bir təklif verib. Ancaq Ankara bu təklifi qəbul etməyib". Onun sözlərinə görə, Türkiyə yalnız "Ən-Nüsra" Cəbhəsinin Hələbi tərk etməsini istəyir. Suriya ilə bağlı son Lozanna toplantısına qatılan Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu da "Ən-Nüsra" Cəbhəsinin dərhal Hələbdən ayrılmalı olduğunu deyib. Mehmet Acet yazır: "Bəziləri bu açıqlamanı Türkiyənin Hələblə bağlı mövqeyindən çəkildiyi, şəhərin Dəməşq rejimi və ruslara təslim edilməsinə yaşıl işıq yandırdığı şəklində şərh etdi. Ancaq görünən odur ki, Türkiyə Hələbdən imtina etməyib. "Ən-Nüsra" Cəbhəsinə "Hələbi tərk et!" çağırışı edilsə də, müxalifətin Hələbdəki müqavimətinə dəstək davam edir". Mehmet Acet qeyd edir ki, Ankara və Moskva arasında aparılan müzakirələrin nəticəsində Rusiya Türkiyənin Şərqi Hələblə bağlı mövqeyini qəbul edib: "Amma Türkiyə Əl-Bab şəhərinin Azad Suriya Ordusu tərəfindən ələ keçirilməsində qərarlıdır. Ərdoğan Əl-Babı alacaqlarını bildirib. Bundan başqa, Münbiç və Rakka ilə əlaqədar yeni hədəfləri ortaya qoyub". Beləliklə, görünən odur ki, Türkiyənin də bölgədə öz marağı var. Amma həm Rusiya, həm də ABŞ onu öz yanına çəkməyə də böyük maraq göstərir. Ankara isə yaranmış durumda daha müstəqil şəkildə manevr etmək niyyətindədir.
Hazırda Rusiya və ABŞ niyyətlərinə nail olmaq üçün kürd kartı ilə də Ankaraya təzyiq göstərmək istəyir. Belə bir vaxtda bəlli olub ki, keçən ay Rusiyanın təşkilatçılığı və vasitəçiliyi ilə Suriyada hakimiyyətdə olan Bəşər Əsədlə ölkənin bir hissəsinə nəzarət edən kürdlərin PYD qruplaşması arasında görüş olub. Türkiyənin "Cumhuriyyət" qəzeti yazır ki, gizli keçirilən görüşdə kürd tərəfi Suriyanın federasiyaya çevrilməsini, kürdlərin hərbi qüvvəsi sayılan YPG-nin isə bu quruluş çərçivəsində asayişi təmin edən güc olmasını təklif edib. "El Humeyim" bölgəsinin rus hərbi bazasında baş tutan görüşdə, hökumət və kürd təmsilçiləri ilə yanaşı, Rusiyanı təmsil edən şəxslər də iştirak edib. Bəşər Əsəddən ən yüksək siyasi muxtariyyət tələb edən kürdlər onun adamlarına 9 maddəlik təkliflər toplusu da təqdim edib. Bu sənəddə kürdlərə və digər etniklərə sosial və siyasi sərbəstliyin verilməsi, özünüidarə hüququnun tanınması, asayişin təmin edilməsi kimi məqamlar yer alıb. Görüşün nəticəsi olaraq birgə komissiyanın yaradılacağı qərarının verildiyi bildirilir. Əsədin kürdlərlə bu sazişi pozması Rusiyanın istəyindən asılıdır. Rusiyanın isə Türkiyə onun istəklərini qəbul edəcəyi təqdirdə belə addım atacağı gözləniləndir. ABŞ isə kürdlərə silah yardımını dayandırmaq təklifilə Ankaranı yanına çəkmək istəyir.
Nahid SALAYEV
