Böyük güclərin maraqlarının toqquşduğu İraqın Mosul şəhəri ətrafında baş verənlər Yaxın Şərqdə yeni vəziyyət yaradır. Burada diqqət çəkən əsas məqam isə Türkiyənin burada baş verənlərdən kənarda qoyulması yönündə atılan addımlardır. Ankara isə bu vəziyyətlə barışmaq niyyətində deyil və bu durum Yaxın Şərqdə yeni təhlükəli vəziyyətin yaranmasına gətirib çıxarmaq iqtidarındadır.
Qeyd edək ki, İraqda Mosul şəhərinin terrorçulardan azad edilməsi üzrə əməliyyat başlanıb. İraqın baş naziri Heydər əl-Abadi bu xüsusda bəyan edib: "İki illik mübarizəmiz sona çatır. Qələbə yaxındadır! Bu, ölkəmizin, İraq xalqının böyük qələbəsi olacaq". İraqın sayca ikinci ən iri şəhəri olan Mosul 2014-cü ilin iyunundan etibarən İŞİD silahlılarının nəzarəti altındadır. Şəhərin azad edilməsi üçün ilk olaraq İraq və ABŞ hərbi qüvvələri Mosul şəhərinə artilleriya zərbələri endirməyə başlayıb. Əraziyə beynəlxalq koalisiyaya məxsus aviasiya cəlb olunub. İraq Hərbi Hava Qüvvələri Mosula hücumla bağlı sakinləri xəbərdar etmək üçün şəhərə minlərlə vərəqə atıb. Vərəqələrdə Mosul sakinlərinə evlərini tərk etməmək, İŞİD terror təşkilatının mövqelərinə yaxınlaşmamaq tövsiyə edilib. "Sky News Arabia" telekanalının məlumatına görə, İŞİD-ə qarşı quru əməliyyatda 60 min hərbçinin iştirakı nəzərdə tutulub. Amma Türkiyə bu əməliyyatlardan kənarda qoyulub. Buna paralel olaraq İraq ordusu Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Şırnakın Silopil məntəqəsinə tank, top, "Əqrəb" adlı zirehli texnika və qoşun toplayıb. İraq hökuməti Türkiyə ilə sərhədə hərbi texnika və qoşunların toplanmasını sərhəddə gözlənilən təhlükələrin qarşısını almaq məqsədi daşıdığını bildirib. Amma maraqlıdır ki, daha əvvəl Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Silahlı Qüvvələrin İŞİD-ə qarşı döyüşmək üçün İraqa girəcəyini bəyan edib. İraqın baş naziri isə buna görə Türkiyəyə qarşı sərt bəyanatla çıxış edib. Ardınca da İraq ordusu sərhədə yeridilib və bu durum İraqla Türkiyə arasında hərbi qarşıdurmanı istisna etmir. Maraqlı məqam odur ki, ABŞ da Türkiyənin əməliyyatlarda iştirakına qarşı çıxır. Elə İraq hökumətinin də ABŞ-ın diqtəsi ilə hərəkət etdiyi sirr deyil. Türkiyə isə hazırkı vəziyyətlə razılaşmaq fikrində deyil. Məlumatlara görə, Ankaranın üç planı var. Birinci plana görə, Türkiyə Mosul əməliyyatına koalisiya gücləri ilə qatılmağı təklif edəcək və havadan dəstək verəcək. 2005-ci ildən başlayaraq, İŞİD-in Mosulu zəbt etdiyi 2014-cü ilə qədər bölgədə yeganə diplomatik təmsilçiliyi olan Türkiyənin burada güclü kəşfiyyat şəbəkəsi var. Bu, Mosulda Türkiyənin daha əhəmiyyətli olduğunu sübut edir. Ankara birinci planda yer alarsa, kəşfiyyat məlumatlarını koalisiya gücləri ilə paylaşacaq. Həmçinin, Mosul yaxınlığındakı Başika bazasından istifadə etməyə icazə verəcək, bazada təlim keçdiyi sünni ərəblər, kürdlər və türkmənlərdən ibarət 600 əsgərlə əməliyyata kömək edəcək.
Mosul İraqda ABŞ kəşfiyyatının ən zəif olduğu yerdir. Halbuki, əməliyyat zamanı İŞİD-lə yerli xalqı ayırmaq üçün yerli mənbələrin məlumatı əsasdır. Türkiyənin əməliyyatda iştirakına icazə verilməsə, ikinci plan dövriyyəyə girəcək. Belə ki, Ankara Şimali İraq Kürd Muxtariyyəti və Mosulun keçmiş valisi Esil Nuceyfinin rəhbərliyi altındakı Mosul Vilayət Məclisinin üzvlərinin dəvətilə əməliyyata daxil olacaq. Türkiyə 2014-cü ildən bəri Başika, Dohuk, Süleymaniyyə və Ərbildə təlim keçdiyi peşmərgə, türkmən və sünnilərdən ibarət qrupları dövriyyəyə salacaq. Bu plan Rusiya ilə təmas şəklində həyata keçiriləcək. Ankaranın ABŞ-ın sünni ərəblər və Şimali İraq Kürd Muxtariyyətinə təzyiq etməsi ehtimalına qarşı da planı var. Vaşinqton və Bağdad ərəb və kürdləri Türkiyəyə qarşı qaldırarsa, o zaman üçüncü plan dövriyyəyə girəcək. Belə ki, Türkiyə "Fərat qalxanı" əməliyyatındakı kimi hərəkət edərək, bölgədə türkmən şəhəri olan Telaferdəki soydaşlarını qorumaq məqsədilə bölgəyə müdaxilə edəcək. Beləliklə, Telaferdə yerləşən Türkiyə lazım olan anda Mosula müdaxilə edəcək.
Göründüyü kimi, Mosul əməliyyatı sadəcə şəhəri İŞİD-dən təmizləmək yox, bölgədə güc sahibi olmaq uğrunda aparılan müharibədir. Böyük güclər iki cəbhəyə bölünüb. ABŞ, İran və İraq bir cəbhədə, Türkiyə başqa cəbhədə yer alır. Rusiyanın da gizli şəkildə Türkiyəyə dəstək verəcəyi gözləniləndir. Bütün bunlar bölgədəki savaşın sərhədlərinin kifayət qədər genişlənə biləcəyini göstərir. Özü də bu savaş miqyasına görə daha geniş olaraq, Yaxın Şərqi sözün əsl mənasında daha dəhşətli şəkildə qana boyaya bilər.
Nahid SALAYEV
