Abutalıb Səmədov: “Tramp seçkiləri uddu və onun fəaliyyətə başlamasının ilk dövründən Azərbaycanla münasibətlər müsbətə doğru dəyişməyə başladı”
Bu gün Azərbaycan-ABŞ əlaqələri özünün yeni mərhələsini yaşayır. İkitərəfli münasibətlər qarşılıqlı strateji maraqlar, yüksək səviyyəli səfərlər, habelə regional təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində keyfiyyətcə fərqli müstəviyə qədəm qoyub. Əvvəlcə onu vurğulayaq ki, Donald Trampın ABŞ prezident seçilməzdən əvvəl Azərbaycan Prezident İlham Əliyevlə əlaqələrinin inkişafına xüsusi maraq göstərib və onlar arasında məktublaşmalar olub. Donald Trampın ilk prezidentlik dövründə (2017-2021) o və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev arasında münasibətlər qarşılıqlı maraq doğuran sahələr, xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, terrorçuluqla mübarizə və regional əməkdaşlıq ətrafında inkişaf edib. Bu dövrdə rəsmi məktublaşmalar ikitərəfli əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edib. Birinci prezidentlik dövründə Donald Tramp Prezident İlham Əliyevə Respublika Günü və Novruz bayramı kimi əlamətdar tarixlərdə təbrik məktubları ünvanlayıb. Məktublarda Cənub Qaz Dəhlizinin işə düşməsi və Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfələr yüksək qiymətləndirilib. ABŞ-Azərbaycan tərəfdaşlığı çərçivəsində terrorçuluqla mübarizə və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli istiqamətində səylər müzakirə olunub. ABŞ tərəfi Azərbaycanın regiondakı strateji roluna və təhlükəsizlik təşəbbüslərinə önəm verib. Liderlər arasında birbaşa təmaslar və məktub mübadilələri iki ölkə arasında siyasi və iqtisadi dialoqun qorunub saxlanmasında əsas vasitə olub. Azərbaycan və ABŞ hökumətləri ikitərəfli münasibətləri dərinləşdirmək üçün 2025-ci ilin avqust ayında Strateji İşçi Qrupunun yaradılması barədə memorandum imzalayıblar. Bu hazırlıq prosesi başa çatdıqdan sonra, 2026-cı il fevralın 10-da Bakıda Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası rəsmi olaraq imzalanıb. 2025-ci il avqustun 29-da Xartiyanın altı ay ərzində hazırlanması məqsədilə Strateji İşçi Qrupunun təsis olunması haqqında sənəd imzalanıb. 2026-cı il fevralın 10-da Bakı şəhərində iki ölkə arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası qəbul olundu. İmzalayan Tərəflər: Sənədi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və ABŞ nümayəndələri imzaladılar. Əsas İstiqamətlər regional sabitlik, sülh quruculuğu və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq, Yaşıl enerji layihələri, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və sərmayələrin teşviqi, Cənubi Qafqazda sabitliyin dəstəklənməsi və ortaq iqtisadi maraqlar olub. 8 avqust 2025-ci il tarixində Vaşinqtonda ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin görüşü zamanı “Azadlığı Müdafiə Aktı”na 907-ci düzəlişin tətbiqinin növbəti dəfə dondurulması (icrasının dayandırılması) qərara alındı. Hüquqi baxımdan bu addım düzəlişin tam ləğvi deyil, onun icrasının növbəti müddətə müvəqqəti dayandırılmasıdır. 1992-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən qəbul edilib və Azərbaycana birbaşa dövlət yardımını qadağan edib. 2001-ci ildən etibarən ABŞ prezidentlərinə bu düzəlişin icrasını hər il dondurmaq səlahiyyəti verilib. Qanunun tamamilə ləğv edilməsi səlahiyyəti yalnız ABŞ Konqresinə məxsusdur, prezidentin qərarı isə icranın müvəqqəti dayandırılmasını əhatə edir. TRİPP (“Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu”) layihəsi Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirən Zəngəzur dəhlizinin beynəlxalq və diplomatik müstəvidə, xüsusilə ABŞ-ın iştirakı ilə razılaşdırılmış praktiki adıdır. Bu çərçivə sazişi dəhlizin reallaşmasını və Orta Dəhlizə inteqrasiyasını təmin edərək onun həyata keçməsinə güclü siyasi və maliyyə təkân verir. ABŞ və Ermənistan arasında TRİPP layihəsi üzrə strateji əməkdaşlığa dair çərçivə sazişi imzalanıb. Sənədin Ermənistan konstitusiyasına uyğunluğunun yoxlanılması və daxili prosedurların tamamlanması istiqamətində addımlar atılır. ABŞ administrasiyası layihəyə və infrastrukturun qurulmasına yönələn maliyyə vəsaitini artırıb, əraziyə qiymətləndirmə missiyaları göndərilib. Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası və Türkiyə arasında birbaşa quru və dəmir yolu əlaqəsi yaranır. TRİPP-in Orta Dəhlizə inteqrasiyası nəticəsində Azərbaycan ərazisindən ildə təxminən 35 milyon ton yükün daşınması gözlənilir. Marşrut bölgədə iqtisadi əməkdaşlığı gücləndirir, ticarət yollarının şaxələnməsinə və dayanıqlı sülhün qərarlaşmasına xidmət edir. 26 may 2026-cı ildə ABŞ Prezidenti Donald Tramp Azərbaycanın Müstəqillik Günü münasibətilə Prezident İlham Əliyevə məktub ünvanlayaraq ikitərəfli münasibətlərin canlanmasını və xartiyanın əhəmiyyətini qeyd edib. 15 iyun 2026-cı il tarixində Prezident İlham Əliyev Donald Trampa 80 illik yubileyi ilə əlaqədar təbrik məktubu göndərib, regional sabitliyi və nəqliyyat layihələrini qeyd edib. 4 iyul 2026-cı il tarixində İlham Əliyev ABŞ-nin Müstəqillik Günü münasibətilə Donald Trampa təbrik məktubu ünvanlayaraq enerji və təhlükəsizlik sahəsindəki əməkdaşlığı xatırladıb. ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens 10 fevral 2026-cı il tarixində Bakıya rəsmi səfər etmişdir. Səfər çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və vitse-prezident Cey Di Vens tərəfindən “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası” imzalanmışdır. 10 fevral 2026-cı ildə Bakıda İlham Əliyev ilə Cey Di Vens arasında əvvəlcə məhdud, daha sonra geniş tərkibdə görüşlər keçirilmişdir. İki ölkə arasında münasibətləri keyfiyyətcə yeni və institusional mərhələyə qaldıran Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası rəsmən təsdiqlənmişdir. Səfər həm də Vensin Ermənistana səfərindən dərhal sonra baş tutmuşdur ki, bu da Cənubi Qafqazda gedən sülh prosesləri və ikitərəfli əməkdaşlıq fonunda mühüm hadisə kimi qiymətləndirilmişdir. “Alyans”SAM-ın sədri Abutalıb Səmədov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Baydenin prezident olduğu dövrdə Azərbaycanla ABŞ arasında münasibətlər kifayət qədər soyuq idi. “Xüsusilə Bayden hakimiyyətinin son illərində bütün demək olar ki, bütün məsələlərdə ABŞ anti-Azərbaycan mövqeyindən çıxış edirdi və açıq-aşkar Ermənistana dəstək verirdi. Prezident seçkilərə ərəfəsində Azərbaycan Prezidenti bu seçkilərdə Trampın qalib gələcəyini və bunun dünya üçün daha böyük əhəmiyyətə malik olacağını dedi. Bu əlbəttə, çox cəsarətli bəyanat idi və Demokratların qalib gəlib gələcəyi təqdirdə bu Azərbaycana ciddi problemlər yarada bilərdi. Ancaq burada ciddi bir siyasi uzaqgörənlik vardı və Tramp seçkiləri uddu və onun fəaliyyətə başlamasının ilk dövründən Azərbaycanla münasibətlər müsbətə doğru dəyişməyə başladı. Uzun müddət çox ciddi problemə çevrilmiş Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 8 avqust 2025-ci ildə sülh sazişinin mətni xarici işlər nazirləri tərəfindən paraflandı. Bu təbiidir ki, çox mühüm hadisə idi. Çünki o dövrə qədər həm Avropa, həm də Rusiya o istiqamətdə addım atmağa ciddi şəkildə mane olurdular. Bayden hakimiyyətinin son günlərində ABŞ ilə Ermənista arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında sənəd imzalanmışdı. Bu da təbiidir ki, Azərbaycanla Ermənistanı ABŞ-a münasibətdə fərqli yerlərə qoyurdu. Açıq şəkildə Ermənistanın ABŞ-a daha yaxın olduğunu nümayiş etdirirdi. Bu istiqamətdə də çox mühüm addım atıldı və Strateji Tərəfdaşlıq haqqında sənədin imzalanması barədə razılıq əldə olundu, İşçi Qrupları bu istiqamətdə çalışırlar”. A.Səmədov qeyd etdi ki, Zəngəzur dəhlizi məsələsi istiqamətində çox ciddi addımlar atıldı və artıq bu yöndə əməli iş başlayıb və bu dəhlizin açılması istiqamətində işlərin görülməsi üçün ABŞ 400 milyon dollardan çox vəsait ayırıb. “ABŞ-la münasibətlərdə çox mühüm addımlardan biri Dünya Sülh Şurasının yaranmasında Azərbaycanın təsisçi kimi iştirak etməsi hadisəsi oldu. Elə həmin təsis toplantısında və ondan əvvəl Ağ Evdə keçirilən görüşdə Prezident Tramp Azərbaycan Prezidenti haqqında xoş sözlər söylədi. Azərbaycanla ABŞ arasında münasibətlərin inkişaf etməsi üçün ciddi addımların atılmasının zəruriliyini qeyd etdi. Sonra ABŞ-ın vitse-prezidentinin Bakıya səfəri oldu. Bu proses davam etməkdədir. Son illər Azərbaycanla ABŞ-nın münasibəti heç vaxt indiki kimi yüksək səviyyədə olmayıb, əlaqələrimiz günü-gündən inkişaf edir, Azərbayanın rolu dünyada artıb. ABŞ Prezidenti bunu dəfələrlə qeyd edib. Şübhə yoxdur ki, bu istiqamətdə bundan sonra da mühüm addımlar atılacaq və ilk növbədə yaxın zamanlarda Strateji Tərəfdaşlıq haqqında sənəd imzalanacaq. Bu da münasibətlərimizin daha yüksək səviyyəyə qalxmasına şərait yaradacaq”-deyə A.Səmədov qeyd etdi. İradə SARIYEVA
