Rəşad Bayramov: “Bu, müqavimət göstərmə imkanlarını artırır, lakin cəbhədə dərhal dönüş yaratmaq gücündə deyil”
Avropa İttifaqı (Aİ) səfirləri Ukraynaya bu və gələn il üçün 90 milyard avro (106 milyard dollar) məbləğində kredit ayrılmasını təsdiqləyib. Ukrayna üzərindən "Drujba" kəməri ilə Mərkəzi Avropaya Rusiya neftinin nəqli bərpa olunduqdan sonra Macarıstan və Slovakiya vetolarını geri götürüblər.
Aİ aprelin 22-də bildirib ki, regiona neft axını başlayan kimi qərar rəsmən qüvvəyə minəcək. İclasda Ukrayna müharibəsi ilə bağlı Rusiyaya qarşı 20-ci sanksiya paketi də qəbul edilib.
Bütün bu qərarların fonunda, Ukraynanın müqavimət imkanları nə qədər artacaq və Rusiyanın təcavüzü qarşısında duruş gətirə bilərmi?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov Aİ-nin məlum qərarına bir neçə prizmadan yanaşdı: “Avropa İttifaqının Ukraynaya 90 milyard avroluq kredit paketini təsdiqləməsi və paralel olaraq Rusiyaya qarşı 20-ci sanksiya paketinin qəbul edilməsi iqtisadi və siyasi müstəvidə Ukrayna üçün ciddi dəstək olsa da, onların real hərbi nəticələrini qiymətləndirmək üçün bir neçə mühüm amili nəzərə almaq lazımdır. Əvvəla, bu maliyyə paketinin mahiyyəti birbaşa hərbi yardım deyil, əsasən kredit formasındadır. Bu isə o deməkdir ki, vəsait Ukraynanın dövlət büdcəsinin sabitləşdirilməsi, sosial öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və iqtisadi çöküşün qarşısının alınması üçün həyati rol oynayacaq. Müharibə şəraitində iqtisadi dayanıqlılıq hərbi müqavimətin əsas sütunlarından biridir. Çünki ordunun təminatı, infrastrukturun bərpası və cəmiyyətin dözümlülüyü birbaşa maliyyə axınlarından asılıdır. Bu baxımdan qərar təbii ki, Ukraynanın müqavimət göstərmə, ayaqda qala bilmə imkanlarını artırır, lakin cəbhədə dərhal dönüş yaratmaq gücündə deyil”.
R. Bayramovun fikrincə, digər mühüm məqam enerji və siyasi balansdır: “Macarıstan və Slovakiya kimi ölkələrin vetolarını geri götürməsi təsadüfi deyil. Bu, Rusiya neftinin “Drujba” kəməri ilə nəqlinin bərpası ilə birbaşa bağlıdır. Yəni Aİ daxilində Ukraynaya dəstək qərarları belə enerji reallıqları ilə kompromis üzərində qurulur. Düzdür, Macarıstanın mayın əvvəlindən etibarən fəaliyyətə başlayacağı yeni hökuməti onsuz da Orbandan fərqli mövqe ortaya qoyaraq neft nəqlinin bərpası olmasa belə, maliyyə yardımının ayrılmasına və yeni sanksiya paketinə veto qoymayacaqdı. Amma istənilən halda bu onu göstərir ki, Aİ-nin siyasi birliyi tam deyil və bu parçalanma uzunmüddətli perspektivdə Ukraynaya dəstəyin davamlılığı üçün risk yaradır. Yəni ən azından Slovakiyanın və artıq Bolqarıstanda seçkiləri udan qüvvələrin bundan sonrakı mərhələdə Aİ-nin bu kimi təşəbbüslərini bloklamaq imkanı qalmaqda davam edir. Daha bir vacib aspekt sanksiyaların effektivliyi ilə bağlıdır. Artıq 20-ci paketə çatmış məhdudiyyətlər Rusiya iqtisadiyyatına təbii ki, müvafiq təzyiq göstərir, lakin onların təsiri əsasən orta və uzunmüddətlidir. Rusiya alternativ bazarlar, xüsusilə də Asiya istiqamətində enerji ixracını qismən də olsa kompensasiya edə bilir. Bu isə o deməkdir ki, sanksiyalar Ukraynanın dərhal hərbi üstünlük qazanmasına deyil, daha çox Rusiyanın resurslarının tədricən zəiflədilməsinə xidmət edir. Ukraynanın müqavimət imkanlarına gəlincə, bu qərarlar onun tükənməmə strategiyasını gücləndirir. Belə ki, müasir müharibələrdə qalibiyyət çox vaxt sürətli hücumdan deyil, resursların daha uzun müddət saxlanılmasından asılı olur. Bu kontekstdə Aİ-nin maliyyə dəstəyi Ukraynanın dövlət kimi fəaliyyətini davam etdirməsinə, sosial sahədə etirazların olmamasına və ordunun logistik təminatının qorunmasına imkan verir. Lakin müharibənin taleyini yalnız iqtisadi yardım deyil, hərbi texnologiya, canlı qüvvə, taktiki üstünlük və beynəlxalq siyasi iradə müəyyən edir. Odur ki, bu qərarlar Ukraynanın müqavimətini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirsə də onu Rusiya üzərində qələbəyə yaxınlaşdırır deyə bilmərik. Ukrayna bu dəstək sayəsində daha uzun müddət davam gətirə bilər və bu, Rusiyanın strateji məqsədlərini çətinləşdirir. Amma müharibənin gedişində dönüş nöqtəsi üçün təkcə maliyyə deyil, Qərb tərəfindən daha dərin və koordinasiyalı hərbi-siyasi dəstək tələb olunur.”
Vidadi ORDAHALLI
