Elşən Manafov: “Bu, gerçəkdən bölgə ətrafında geosiyasi reallıqları nəzərə alan çevik diplomatiya kursudur”
Prezident İlham Əliyev ölkəmizdə rəsmi səfərdə olan Latviya Prezidenti Edqars Rinkeviçslə mətbuata bəyanatında bildirib ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında olan sülh prosesi, nümunəsi hələ də müharibədə olan ölkələr üçün vacib ola bilər:
“Əslində, ötən ilin avqust ayından etibarən hər iki ölkə Prezident Tramp tərəfindən Ağ Evə dəvət olunandan və Birgə Bəyanat imzalanandan sonra və xarici işlər nazirlərinin sülh sazişinin mətnini parafladıqdan sonra bizdə de-fakto sülh var. Həmin vaxtdan etibarən sülh prosesində xeyli müsbət dinamika yaşandı, o cümlədən ticarət başlandı, xüsusən də Azərbaycandan Ermənistana yanacaq məhsulları təchiz olundu, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında görüşlər keçirildi və bütün bunlar uzun illər müharibə şəraitində olan ölkələr arasında, həmçinin normal mühitin yaradılmasına töhfə verir. Bir sözlə, bu nümunə göstərir ki, məhz siyasi iradə və siyasi müdriklik, o cümlədən gələcəyə strateji baxışlar hadisələri təyin edir: Siz ya sonsuz müharibəni və ya müharibələri davam etdirirsiniz, yaxud beynəlxalq hüquq əsasında istədiyinizə nail olduqda birdəfəlik dayanırsınız və sülhə hazır olduğunuzu nümayiş etdirirsiniz. Düşünürəm ki, həmin nümunə hələ də müharibədə olan ölkələr üçün vacib ola bilər”.
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən politoloq Elşən Manafov hesab edir ki, Azərbaycanın Ermənistanla müharibədə qələbə çalması region ətrafında geosiyasi qarşıdurmanın yeni mərhələyə keçməsinə səbəb olmaqla yanaşı, rəsmi İrəvanın da Bakı ilə münasibətlərə fərqli ampluadan yanaşmasına təsirsiz ötüşmədi: “Müharibədəki məğlubiyyət Paşinyan iqtidarına geosiyasi güc mərkəzləri tərəfindən təzyiqin güclənməsinə, Ermənistanda isə müharibədəki məğlubiyyətdən şok yaşamış erməni cəmiyyətində növbəti məğlubiyyətin doğura biləcəyi problemlərdən sığortalanmaq üçün barışdırıcı xəttə meyllənməyə səbəb oldu. Məhz növbəti məğlubiyyət qorxusu Ermənistanda sülh tərəfdarlarının, müharibə tərəfdarları partiyalarından uzaqlaşmasına və növbəti dəfə Paşinyana etimad göstərməsinə təsir göstərdi. Cəmiyyətin sosial sifarişini yerinə yetirən Paşinyan məhz buna görə 2022-ci ilin oktyabrında Praqada Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması barədə bəyanatla çıxış etdi. İlk dəfə rəsmi İrəvan ən yüksək səviyyədə Qarabağa olan iddialarından imtina etdi. Bu andan etibarən Azərbaycanla mübahisəli ərazi məsələləri tərəflər arasında danışıqların əsas müzakirə obyekti oldu. Azərbaycanın vasitəçilər və vasitəçilərsiz Ermənistanla apardığı danışıqlarda sülh mövzusu gündəmin əsas mövzusu olmasına baxmayaraq, tərəflər arasında kompromis variant yalnız ABŞ prezidenti Trampın iştirakı ilə keçirilən Vaşinqton görüşündə əldə edildi. Buna qədər aparılan danışıqlar mərhələsində Azərbaycan Prezidenti Əliyev qalib dövlətin lideri olaraq dəfələrlə bəyan etmişdi ki, sülh müqaviləsinin əldə olunmasında daha çox erməni tərəfi maraqlı olmalıdır. Biz qalib tərəfik və zaman bizim xeyrimizə işləyir”.
Politoloqun fikrincə, Vaşinqton razılaşmalarına qədər rəsmi Bakı Ermənistandan təcavüz nəticəsində və işğal dövründə Azərbaycan dövləti, xalqına dəymiş ziyana görə təzminatın alınacağını dəfələrlə bəyan edib: “Qalib dövlət olaraq bu bizim beynəlxalq hüquqla təsdiq olunmuş hüququmuzdur. Digər tərəfdən tarixin qalibləri mühakimə etmədiyini də, nəzərə almaq lazımdır. Tərəflər arasında Vaşinqton razılaşması regionun təhlükəsizlik arxitekturasına ABŞ-ın "töhfəsi" olmaqla yanaşı, münaqişə tərəfləri arasında dayanıqlı sülhün əldə edilməsinə hesablanmış danışıqlarda yeni münasibət və baxışları ortalığa qoydu. Tərəflər arasında qarşılıqlı etimad və etibara hesablanmış diplomatiya "hücum diplomatiyası" (ifadə prezident Əliyevə məxsusdur) mərhələsindən maraqların gözlənildiyi mərhələsinə adladı. Ermənistanla dayanıqlı sülhün əldə olunması münaqişənin bütün tarixi boyunca sülhpərvər siyasəti ilə seçilən rəsmi Bakının və Ankaranın maraq dairəsindədir. Bölgədə gərginliyin qalmasında maraqlı olan digər geosiyasi güc mərkəzlərinin, Azərbaycanla münasibətlərdə təhdid diplomatiyası göstərir ki, sabitliyin və sülhün qorunmasında maraqlı olan tərəflər vəziyyəti ağırlaşdıra biləcək addımlardan çəkinməlidir. Ermənistanda seçkilər ərəfəsində geosiyasi sifarişi yerinə yetirməyə can atan "müharibə tərəfdarları" partiyalarının çağırışları, onların kilsə ilə koordinasiya edilmiş hərəkətləri Paşinyanın vəziyyətini ağırlaşdırmaq məqsədi güdür. Bütün bunlar rəsmi Bakı və Ankaranın münasibətlərdə perspektiv sülhə hesablamış mövqe sərgiləməsini zəruri edir. Bu gerçəkdən bölgə ətrafında geosiyasi reallıqları nəzərə alan çevik diplomatiya kursudur və münaqişə tərəfləri olan dövlətlər üçün dərslik konteksində çıxış edə bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
