Mərkəzi Seçki Komissiyasının mövcud tərkibinin səlahiyyət müddəti aprelin 27-də başa çatır. 2021-ci ildə formalaşan hazırkı tərkib 5 illik mandatını tamamlayır və həmin gün yeni tərkib seçilməlidir.
Qanunvericiliyə görə, MSK-nın 18 üzvündən 6-sı YAP-dan, 6-sı azlıq partiyalarından, 6-sı isə müstəqil deputatlardan formalaşır. Namizədlər siyahısı Milli Məclisin plenar iclasında təsdiqlənməlidir.
Ən çox müzakirə olunan məsələ MSK sədrinin kim olacağıdır. 2000-ci ildən bu vəzifəni icra edən 75 yaşlı Məzahir Pənahovun növbəti dövrə namizəd göstərilib-göstərilməyəcəyi açıqlanmayıb. Qanuna əsasən, sədr mütləq YAP üzvü olmalıdır. Bir şey dəqiqdir ki, MSK-nın yeni tərkibində dəyişikliklər qaçılmazdır.
Aprelin 27-ə dək yeni tərkib müəyyən edilə də bilər, edilməyə də bilər. Amma vaxt darlığina girə belə bir sual yaranır ki, MSK-nın səlahiyyət müddəti uzadıla bilərmi? Qanunvericilik buna imkan verirmi?
Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, Mərkəzi Seçki Komissiyasının səlahiyyət müddətinin uzadılması ilə bağlı birbaşa müddəa Seçki Məcəlləsində nəzərdə tutulmayıb. Məcəllənin 18-ci maddəsi MSK üzvlərinin 5 illik müddətə seçildiyini açıq şəkildə müəyyən edir. Lakin bu müddətin başa çatmasından sonra nə baş verəcəyini tənzimləyən xüsusi keçid norması mövcud deyil.
Dünya təcrübəsində belə hallarda adətən iki yanaşmadan istifadə olunur. Birincisi, "öhdəliklərin davam etdirilməsi" prinsipidi, yəni yeni tərkib formalaşana qədər köhnə tərkibin öz funksiyalarının icrazına davam etməsi. Bu, qanunvericilikdə birbaşa yazılmasa da, hüquqi boşluğun aradan qaldırılması baxımından praktiki həll yolu kimi qəbul edilə bilər. İkincisi isə parlamentin müvafiq qərar qəbul etməsi yolu ilə müvəqqəti uzatma mexanizminin tətbiq edilməsidir.
Azərbaycan kontekstinə baxdıqda isə bir neçə məqam nəzərə alınmalıdır. Seçki Məcəlləsi MSK-nın daimi fəaliyyət göstərən orqan olduğunu nəzərdə tutur və onun fəaliyyətinin kəsilməsinə dair heç bir mexanizm müəyyən edilməyib. Bu o deməkdir ki, MSK-nın yeni tərkibi seçilmədən köhnə tərkibin səlahiyyət müddəti bitsə, qanunda boşluq yaranarsa, MSK-nın mövcud üzvləri yeni tərkib seçilənədək vəzifələrini faktiki olaraq davam etdirə bilərlər. Buna bənzər presedent Azərbaycan dövlət idarəçiliyində nadir deyil, müxtəlif dövlət orqanlarının rəhbərləri yenidən təyin olunana qədər "icraçı" statusunda fəaliyyət göstərilib.
Lakin bu məsələnin hüquqi cəhətdən problem yaratma ehtimalı da istisna deyil. Əgər aprelin 27-dən sonra MSK-nın mövcud üzvləri hər hansı qərar qəbul edərsə, həmin qərarların legitimliyi mübahisə predmetinə çevrilə bilər. Xüsusilə seçki prosesləri ilə bağlı qərarlarda bu risk daha böyükdür, çünki hər hansı maraqlı tərəf MSK-nın səlahiyyətsiz fəaliyyət göstərdiyini əsas gətirərək qərarları mübahisələndirə bilər.
Praktiki baxımdan isə Azərbaycanda belə situasiyaların siyasi iradə ilə həll olunduğu görünür. YAP parlamentdə mütləq çoxluğa malik olduğundan yeni MSK üzvlərinin seçilməsi texniki cəhətdən sürətli şəkildə həyata keçirilə bilər. Ona görə də aprelin 27-ə qədər məsələnin həll olunması istisna deyil. Əgər bu tarixə qədər yeni tərkib formalaşdırılmazsa, daha çox ehtimal olan ssenari köhnə tərkibin "texniki uzatma" rejimində fəaliyyətini davam etdirməsidir ki, bu da qanunvericilikdə açıq müəyyən edilməsə belə, faktiki olaraq tətbiq oluna bilər.
Akif NƏSİRLİ
