ABŞ-da Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı imzalanmış son çərçivə sənədinə Rusiyadan rəsmi reaksiya verilmədi. Halbuki, 8 avqust tarixli sənəd imzalanarkən Moskva açıq mövqe bildirmişdi. Bu dəfə Rusiyanın susqun qalmasının səbəbi nədir və bu mövqe dəyişikliyimi, yoxsa taktiki pauza kimi qiymətləndirilməlidir?
Rusiyanın ABŞ-da Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı imzalanmış son çərçivə sənədinə açıq reaksiya verməməsi Moskvanın mövqeyinin dəyişdiyini yox, daha çox mövcud geosiyasi şərtlərə uyğun taktiki davranış sərgilədiyini göstərir. 8 avqust tarixli sənəd imzalananda Rusiya Cənubi Qafqazda əsas təhlükəsizlik və vasitəçilik aktoru statusunu hələ də açıq şəkildə qorumağa çalışırdı və istənilən alternativ platformaya qarşı dərhal mövqe bildirirdi. Həmin dövrdə Moskva üçün əsas risk Qərbin regionda institusional şəkildə möhkəmlənməsi idi və bu riskə qarşı ifadə edilən reaksiya onun maraqlarına uyğun sayılırdı.
Hazırkı vəziyyət isə fərqlidir. Birincisi, Rusiya Ukrayna müharibəsi fonunda həm diplomatik, həm də hərbi baxımdan resurslarını maksimal dərəcədə başqa istiqamətlərə yönəldib və Cənubi Qafqaz prioritetlər siyahısında əvvəlki yerini itirib. Bu şəraitdə Moskva hər yeni təşəbbüsə dərhal reaksiya verməklə öz təsir imkanlarının zəiflədiyini nümayiş etdirmək istəmir. Susqunluq burada zəiflik yox, diqqətli gözləmə mövqeyi kimi oxunmalıdır.
İkincisi, ABŞ-da imzalanan sənədin “çərçivə” xarakteri daşıması Rusiyaya manevr imkanı verir. Moskva açıq reaksiya vermədən prosesin real icra mərhələsinə keçib-keçməyəcəyini, tərəflərin öhdəliklərinin konkret mexanizmlərə çevrilib-çevrilməyəcəyini izləməyə üstünlük verir. Kreml üçün əsas məsələ sənəddə Rusiyanın regional maraqlarını birbaşa zərbə altına alan hüquqi və ya hərbi komponentlərin olub-olmamasıdır. Bu mərhələdə belə elementlər açıq görünmədiyi üçün reaksiya verməmək daha rasional hesab olunur.
Üçüncüsü, Rusiya artıq Zəngəzur dəhlizi mövzusunda əvvəlki kimi təkbaşına veto gücünə malik olmadığını anlayır. Türkiyənin artan regional rolu, Azərbaycanın mövqeyinin möhkəmlənməsi və Qərbin prosesə marağının davam etməsi Moskvanı daha ehtiyatlı ritorikaya sövq edir. Açıq etiraz indiki mərhələdə Rusiyanı prosesdən tam kənarlaşdırmaq riskini artıra bilərdi. Susmaqla isə Moskva gələcəkdə danışıqlara yenidən daxil olmaq üçün diplomatik qapıları açıq saxlayır.
Bu baxımdan Rusiyanın mövqeyini prinsipial dəyişiklik kimi yox, taktiki pauza kimi qiymətləndirmək daha doğru olar. Kreml hələlik prosesin istiqamətini, regional güclər balansına real təsirini və ABŞ-ın təşəbbüsünün davamlı olub-olmayacağını ölçür. Zərurət yaranarsa, Moskvanın mövqeyini daha sərt formada ifadə etməsi üçün hələ kifayət qədər imkanları qalır. Susqunluq bu mərhələdə razılıq deyil, zaman qazanmaq və riskləri minimuma endirmək cəhdidir.
Akif NƏSİRLİ
