Haqqında bəhs edilən məqam müasir siyasətə son onilliklərdə iqtisadiyyat elmindən daxil olub. İqtisadiyyatda “marketinq” adlanan çoxşaxəli bir sahə var və bu sahənin “şəxsi marketinq” istiqaməti zamanla imicmeykerlik anlayışına çevrilərək bir çox sənət adamlarının və siyasətçilərin əsas maraq dairəsinə daxil olub. Məhsulun bazarda təqdim edilməsi ilə siyasətçinin cəmiyyətə təqdim olunması arasında oxşarlıq aşkar edildikcə, liderin davranışı, görünüşü, danışıq tərzi və hətta hansı məkanda çıxış etməsi belə planlı kommunikasiya alətinə çevrilib.
Bu kontekstdə Donald Trampın jurnalistlərlə çox vaxt təyyarənin girişində, Ağ Evin və ya kabinetinin qapısında, bəzən də hərəkət halında danışması sadəcə vərdiş deyil, siyasi ünsiyyətin məqsədli şəkildə qurulmuş formasıdır. Bu davranış tərzi daha geniş suallar doğurur: liderlər niyə məhz belə məkanları seçir, bunun auditoriyaya verdiyi gizli mesaj nədir və bu jestlər siyasi strategiyanın hansı hissəsini təşkil edir?
Belə məkanlar lideri rəsmi masa arxasında oturan klassik bürokratdan çox, daim qərar verən və hərəkətdə olan fiqur kimi göstərir. Tramp üçün bu xüsusilə önəmli idi, çünki o, özünü ənənəvi siyasi elitadan kənarda duran, sistemi sarsıdan lider kimi təqdim edirdi. Qapıda və ya təyyarə pilləkənində danışmaqla, o həm tələsən və işgüzar görüntü yaradır, həm də müsahibənin nə vaxt başlayıb nə vaxt bitəcəyinə özü qərar verir. Bu isə medianın gündəmi müəyyən etmə imkanlarını məhdudlaşdırır və lideri kommunikasiya prosesində dominant mövqeyə çıxarır.
Bu davranışın güclü simvolik tərəfi də mövcuddur. Qapı həmişə qərarların verildiyi, lakin hər kəs üçün açıq olmayan məkanın sərhədini ifadə edir. Təyyarə isə qlobal güc, hərəkət azadlığı və beynəlxalq təsir rəmzidir. Bu vizual fonda səsləndirilən fikirlər adi mətbuat konfransında deyilən sözlərdən daha böyük və daha təsirli görünür. Müasir mediada kamera qarşısında yaradılan görüntü bəzən deyilən sözlərin özündən az əhəmiyyət daşımır.
Oxşar imic və məkan strategiyalarını başqa liderlərin davranışlarında da müşahidə etmək mümkündür. Vladimir Putin jurnalistlərlə çox vaxt uzun masalar arxasında əyləşərək danışır, bu da psixoloji məsafə və mərkəzləşmiş hakimiyyət hissi yaradır. Emmanuel Makron bəzən Yelisey sarayının dəhlizlərində və ya açıq havada hərəkət edərək açıqlama verir, bununla özünü dinamik və müasir Avropa lideri kimi təqdim edir. Boris Conson baş nazir olduğu dövrdə küçədə, tikinti meydançalarında və ya qeyri-rəsmi mühitlərdə görünməklə “xalqın içindən çıxmış” siyasətçi obrazını gücləndirməyə çalışırdı. Volodimir Zelenski isə müharibə şəraitində kabinetdən kənar, sadə mühitdə videomüraciətlər etməklə liderlə xalq arasında emosional yaxınlıq qururdu.
Bütün bunlar göstərir ki, müasir siyasətdə jest, məkan və vizual dil artıq sözlər qədər vacib kommunikasiya alətinə çevrilib. Marketinq məntiqi ilə formalaşan bu yanaşmada siyasətçi bir ideyanın deyil, bir imicin daşıyıcısı kimi təqdim olunur. Trampın müsahibə vermə tərzi də bu ümumi tendensiyanın parlaq nümunəsidir. Burada sual təkcə “niyə Tramp belə danışır?” deyil, daha geniş mənada “niyə müasir liderlər siyasəti səhnə, jest və simvolika üzərindən qurmağa üstünlük verirlər” sualıdır.
Akif NƏSİRLİ
