İranda baş verən proseslərə dünyada müxtəlif yanaşmalar sərgilənir. Hakimiyyət dəyişikliyindən danışılır, 1979-cu ildə devrilmiş qəsbkar Pəhləvi rejimini diriltməyə çalışanlar da var. Bu arada bəzi Qərb ölkələrində İran bayrağı endirib onun yerinə üzərində "Aslan və Günəş" simvolu olan bayraq asanlar da, Şiri Xurşid adlanan simvolla süslənmiş bayrağı Pəhləvilərə bağlayanlar da tapılır. Bəziləri iddia edirlər ki, Şiri Xurşid (“Aslan və Günəş”) guya Pəhləvilərin simvolu olub, bu, guya pəhləvilərlə bağlıdır.
Halbuki, bu simvolun Pəhləvi rejimi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur, ümumiyyətlə, bu fars ideologiyasına, mədəniyyətinə aid simvol deyil, sadəcə pəhləvilər əllərinə keçən fürsətdən istifadə edib bu simvolu da mənimsəyiblər. Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bu simvol türk xalqları ilə bağlıdır.
Tədqiqatçılara görə, "Aslan və Günəş" rəmzi Səlcuqlu, Ağqoyunlu, Teymuri, Səfəvi, Əfşar və Qacar xanədanları, eləcə də Azərbaycan xanlıqlarının ən ali rəmzlərindən sayılan və dövlət bayraqlarında öz əksini tapıb.
Tədqiqatçı Müzadil Zauroğlu yazır: “Özbəöz türk rəmzi olan, şanlı babalarımızın əsrlər ərzində altında və uğrunda möhtəşəm fəthlərə və zəfərlərə imza atdığı, qanlı savaşlardan keçirərək, bizə çatdırdığı bu gözəl mirası niyə fars millətçilərinə “yem” edirik?!
Tarixi mənbələri araşdırdıqda məlum olur ki, bu rəmz ilk dəfə dövlət rəmzi səviyyəsində Səlcuqlular dönəmində qeydə alınıb.
Belə ki, Aslan və Günəş təsvirləri Səlcuq sultanı Qiyasəddin Keyxosrovun (1236-1246) zərb etdirdiyi gümüş sikkələr üzərində öz əksini tapıb.
Əksər araşdırmaçılar rəmzin Səlcuqlular dövründən (XII əsr) başlayaraq rəsmləşdiyi və populyarlıq qazandığı bildirilir.
Aslan və Günəşin simvolu ilk dəfə Səlcuqlu sikkələrində müşahidə olunduqdan sonra Əmir Teymur və Moğollar tərəfindən də istifadə edilir.
Ağqoyunlular, Səfəvilər, Nadir şah və Qacarlar dövründə Aslan və Günəşin simvolu daha da populyarlaşır.
Azərbaycan xanlıqlarının əksəriyyətinin bayraqlarında Aslan və Günəş rəmzi yer almışdır. Belə ki, Gəncə və İrəvan, Naxçıvan, Bakı və Qarabağ xanlıqlarında bu rəmz olan bayraqların olması dəqiqdir.
Babalarımızın idarə etdiyi geniş coğrafiyada, 1925-ci ildə xarici çevriliş nəticəsində Qacar şahları devrildi və min illik türk hakimiyyətindən sonra, ilk dəfə hakimiyyətə fars kökənli Pəhləvilər gətirildi...
Pəhləvilər də Qacarlardan "Aslan və Günəş" emblemini götürdü və sadəcə Qacar tacını Pəhləvi tacı ilə əvəz etmişdirlər.
Pəhləvilər bu rəmzi gerbə daxil etdilər, lakin fars millətçiləri tərəfindən buna ciddi etirazlar başladılır.
Gerbin ləğvi üçün vacib kampaniyalardan biri 1929-cu ildə məşhur fars tarixçisi və ədəbiyyatşünası Müctəba Minovi tərəfindən başladılmışdır.
O, araşdırmalar əsasında hazırladığı hesabatda "Aslan və Günəş” rəmzinin türk mənşəli olduğunu əsas gətirərək, Pəhləvi hökumətinə onun geçək sasani-fars rəmzi olan Derəfş Kavyani simvolu ilə əvəz etməyi tövsiyyə edirdi:"Aslan və Günəşin İranın İslamdan əvvəl tarixinə aidiyyatı olmadığından onları milli tarixi əfsanəyə əlaqələndirmək olmaz, iranlıların onu hazırlayıb qurmaqları haqqında heç bir sübut yoxdur… Biz həm də türklərin bu mirasından qurtula bilərik, məsələn, bizim əfsanəvi əzəmətimizi ən yaxşı təmsil edən “Derəfş-i Kavyani”-ni (“hökmdarlar bayrağı”) qəbul edərək".
Onun təklifi Pəhləvilər tərəfindən qəbul edilmədi.
İranəsilli ABŞ tarixçisi, Harvard Universitetinin professoru Afsaneh Najmabadinin məlumatına əsasən, İranda Pəhləvi rejimi dövründə, bu simvol ətrafında ciddi narazılığın və qızğın diskussiyaların getməsini və ən azı iki dəfə bu rəmzin ümumiyyətlə mövcudluğuna son qoymaq üçün “təmizləyici” disputlar irəli sürülməsini qeyd etmişdir.
“Aslan və Günəş” rəmzi türk mənşəlidir, bizim şanlı babalarımızın tarixi mirasıdır və biz Azərbaycan türkləri bu rəmzə sahib çixmalıyıq!!!”
"Aslan və Günəş" rəmzi, simvolu birbaşa türk dövlətçilik tarixi ilə bağlıdır və onu Pəhləvilərin adına bağlamaq böyük yanlışlıqdır...Əlbəttə, bu gün bəzi qüvvələr tarixi gerçəkliyi təhrif etməyə cəhdlər edir, kimin nə etməsindən aslı olmayaraq gerçəklik heç zaman dəyişmir...
İradə SARIYEVA
