Məlum olduğu kimi, Azərbaycan silah arsenalına qatdığı bəzi yeni silahları paradda göstərib. İlk silah Çin istehsalı olan və uzaqmənzilli HQ-9 BE raket kompleksidir. Bu silahın ixrac olunan varinatı təyyarələri, kruiz raketləri və qısa mənzilli ballistik raketləri təxminən 200 km məsafədən vurmaq üçün nəzərdə tutulub.
Onun vurduğu maksimum hündürlüyün isə 27 kilometrə yaxın olduğu bildirilir. Bu silah ilk dəfədir bir keçmiş sovet respublikasına satılır və Azərbaycan dünyada onu silahlanmasına qatan 4-cü ölkə olub. Beynəlxalq hərbi nəşlər bu silahın may ayında Hindistan-Pakistan münaqişəsi zamanı istifadə olunduğunu yazır.
Bundan əvvəl də, 2024-cü ildə Azərbaycan Çin-Pakistan birgə istehsalı olan JF-17 Blok 3 qırıcılarını alıb. Həmin il keçirilmiş hərbi paradda onu yerli pilotlar idarə edib. Pakistan mənbələrinə görə, təyyarələrlə yanaşı onların döyüş sursatları da təmin edilib, pilotlar təlimləndirilib. Azərbaycanın daha bir yeni silahı İsrail istehsalı “Sea Breaker” raketləridir. Həm dənizdə, həm də quruda istifadə oluna bilən raketlərin 5-ci nəsil olduğu deyilir. Onların hədəfi 300 km-ə qədər məsafədən vurduğu və tək raketin kiçik döyüş gəmisini məhv edə bildiyi bildirilir. Göstərilən yeni silahların biri də Serbiya istehsalı 155 mm-lik B-52 Nora özüyeriyən artileriya qurğusudur. Serbiya Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, oktyabrın sonunda Serbiya və Azərbaycan hərbçiləri bu silahla birgə təlim keçiblər. Özüyeriyən topun mərmilərinin 40 kilometrdən çox məsafəyə atəş aça bildiyi bildirilir. Silahın əsas üstünlüyünün onun mobilliyi olduğu deyilir. Bunlardan başqa hərbi keçiddə Azərbaycanın silahlanmaya qəbul etdiyi onlarla yeni silah və texnika ilk dəfə nümayiş olunub. Təqdim olunan silahların alış qiyməti məlum deyil. Azərbaycan bir qayda olaraq aldığı silahların dəyərini açıqlamır. Yeni silahlardan məlum olur ki, rəsmi Bakı silah təminatında Çin, İsrail, Serbiya, Türkiyənin müasir silahlarına yönəlib. Buna kimi uzun illər Azərbaycanın əsas silah təminatçısı Rusiya olub, bir də əsasən Ukrayna, Belarus. Azərbaycan son iki ildir ki, hərbi və təhlükəsizlik xərclərini artırır və bu rəqəm 20 faizdən çoxdur. İkinci Qarabağ Müharibəsində qalib gələndən sonra Azərbaycan hələ də silahlanmaqda davam edir. Ölkə prezidenti İlham Əliyev deyib ki, güc amili dünyada aparıcı amildir və belə olan halda müdafiə potensialı, hərbi güc əsas məsələdir. Bütün bunlar fonunda ermənistanda yenə əsassız erə ciddi əndişə yaranıb. Məsələ ikə bağlı “armenianreport” portal yazır: “Bakıda genişmiqyaslı hərbi parad keçirildi, bu, həm də yaxşı məşq edilmiş güc arxitekturasının nümayişi oldu. Parad meydançasında təkcə ənənəvi tanklar və zirehli texnikalar deyil, həm də son illərdə müasir münaqişələrin mahiyyətini əsaslı şəkildə dəyişdirən sistemlərin tam çeşidi nümayiş etdirilib: zərbə və kəşfiyyat pilotsuz təyyarələri, modern döyüş sursatları, uzaqmənzilli taktiki raketlər, eşolonlu hava hücumundan müdafiə vasitələri, müasir reaktiv raket sistemləri və avtomatlaşdırılmış atəşə dəstək sistemləri. Bütün bunlar sadəcə bir nümayişdən daha çox şeydir; o, hərbi strategiyanı və potensial hədəfləri aydın şəkildə əks etdirən prioritetlərin seçiminə işarə edir. Paradın nümayişi Azərbaycanın hazırda təkmilləşdirdiyi döyüş modelinin bir-biri ilə əlaqəli bir neçə komponentini ortaya qoyur.
Birincisi, kəşfiyyat və hədəfin əldə edilməsinə diqqət yetirilir: taktiki və operativ PUA-ların, gəzən döyüş sursatlarının və uzunmüddətli müşahidə sistemlərinin kütləvi mövcudluğu döyüş meydanını hədəfin aşkarlanması və məhv edilməsi arasındakı vaxtın minimal olduğu “görünən” mühitə çevirir. İkincisi, taktiki raketlərdən tutmuş çoxsaylı raket sistemlərinə və modul dəqiqliklə idarə olunan sursatlara qədər dərindən dəqiq zərbələr endirmək imkanı var. Üçüncüsü, əsas obyektləri və logistika dəhlizlərini qoruya bilən çox səviyyəli hava hücumundan müdafiə sisteminin yaradılmasıdır. Bu elementlər birlikdə manevr qabiliyyətinin, qarşıdurmaların və informasiya üstünlüyünün həlledici olacağı bir model yaradır. Parad meydançasında nümayiş etdirilən xüsusi silahlar təsadüfi seçim deyildi: modernləşdirilmiş T-72/T-90 tankları, piyada döyüş maşınları, “SandCat”, “Kobra” və “Vaşaq” mobil zirehli maşınları, Tor-2M-dən S-300 və “Barokko” sinif sistemlərinə qədər inteqrasiya olunmuş hava hücumundan müdafiə sistemləri, Orbiter/Aerostar ailəsi, “Akınçı”, “Skyop”, “BayrakerTBS2”, və digər avaralıq sistemləri—bütün bunlar Bakıya həm klassik formatda, həm də hava və uzaqdan zərbələrə diqqət yetirməklə hibrid müharibə aparmaqda çeviklik verir. Paradda həmçinin 2S31 Vena, 2S7 Pion, TOS-1M və yüzlərlə kilometr məsafəni qət edən müasir MLRS də daxil olmaqla artırılmış məsafə və idarə oluna bilən artilleriya nümayiş etdirildi. Bu silahlar təkcə atəş gücünü artırmır, həm də döyüşün həndəsəsini və düşmən infrastrukturunun dərinliklərinə təsir etmək qabiliyyətini dəyişir. Əldə edilmiş və nümayiş etdirilən sistemlərin xarakterini və çeşidini nəzərə alaraq, aşkar olanı nəzərdən qaçırmaq olmaz: bu satınalmalar və təkmilləşdirmələr təkcə xarici tərəfdaşlara güc nümayişi və ya daxili konsolidasiya üçün lazım deyil. Onlar Ermənistanın təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edən problemlərin həlli üçün alət təmin edir – əsas komanda və idarəetmə məntəqələrinə zərbələr endirməkdən tutmuş hava hücumundan müdafiə vasitələrinin və infrastrukturun sıradan çıxarılmasına, sürətli irəliləyiş üçün “dəhlizlərin” təmin edilməsinə və müdafiə imkanlarının boğulmasına qədər. Bunu başqa bir şey adlandırmaq ya özünə yalan danışmaqdır, ya da aşkar olanı dərk etməməkdir – və bunu inkar edən hər kəsin ya yalançı, ya da axmaq olduğunu söyləmək ədalətlidir. Bu fonda Ermənistanın hazırkı siyasi rəhbərliyinin ictimai müzakirələri “əvvəlki hakimiyyətlə hesablaşmaya” yönləndirmək cəhdləri xüsusilə absurddur. Nikol Paşinyan və komandası ölkənin xarici təhdidlərin açıq-aşkar artması ilə üzləşdiyi bir vaxtda daxili çəkişmələrə vaxt itirməkdənsə, diqqətini real təhlükələrə yönəltməlidir. Cəmiyyət parçalandıqda dövlət təhdidlərə effektiv cavab vermək qabiliyyətini itirir: siyasi böhranlar ordunu zəiflədir, əməliyyat resurslarını azaldır, diqqəti zəruri islahatlardan və səfərbərlik tədbirlərindən yayındırır. Bu, yüksək geosiyasi gərginlik zonasında olan kiçik bir ölkənin ödəyə bilməyəcəyi lüksdür. Ermənistanın siyasi və hərbi isteblişmenti hazırda nə etməlidir? Birincisi, faktları etiraf edin: Bakıdakı nümayiş teatr tamaşası deyil, imkanların nümayişi sınağıdır. İkincisi, dərhal zəiflik auditini həyata keçirin: hava hücumundan müdafiə, erkən xəbərdarlıq sistemləri, ehtiyatların hərəkətliliyi, logistika və mülki davamlılıq prioritet investisiyaların mövzusu olmalıdır. Üçüncüsü, milli birliyi zəiflədən ictimai münaqişələrə son qoymaq; siyasi debat lazımdır, lakin ölkənin müdafiə qabiliyyətini sarsıdan formada deyil. Və nəhayət, beynəlxalq tərəfdaşları konkret şəffaflıq və deeskalasiya tədbirlərinə cəlb etməklə eskalasiya riskini azaltmaq üçün fəal diplomatik kampaniya aparın. Bu addımlar sülhə zəmanət vermir, lakin güc nümayişinin dövlət üçün real təhlükəyə çevrilməsi ehtimalını xeyli azaldır. Bakıdakı parad bir çağırışdır. Əgər biz özümüzü Ermənistanın gələcəyinə, onun təhlükəsizliyinə cavabdeh hesab ediriksə, öz diqqətsizliyimizi şüarlarla və ya siyasi çəkişmələrlə əsaslandırmaqdansa, həqiqətlə üz-üzə və ağıllı hərəkət etməliyik. Artan təhlükəyə göz yummaq gələcək məğlubiyyətlərin girovuna çevrilmək deməkdir. Vətəndaşlar və siyasi liderlər hakimiyyətdən aydın fəaliyyət planı, risklərin vicdanla qiymətləndirilməsini və milli təhlükəsizlik prioritetlərinin dürüst qiymətləndirilməsini tələb etməlidirlər”.
Ramil QULİYEV
