Azərbaycan son illər regional və beynəlxalq müstəvidə çoxvektorlu, lakin milli maraqlara əsaslanan bir xarici siyasət yürüdür. Bu siyasətin ən diqqətçəkən istiqamətlərindən biri üçtərəfli əməkdaşlıq formatlarının yaradılması və inkişafıdır. Azərbaycan-Türkmənistan-Qazaxıstan, Azərbaycan-Rusiya-İran, Azərbaycan-Türkiyə-Qazaxıstan, Azərbaycan-Özbəkistan-Qazaxıstan kimi formatlar regionda iqtisadi, nəqliyyat və enerji sahələrində əməkdaşlıq üçün mühüm platforma rolunu oynayır. Lakin bu formatlar arasında Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan əməkdaşlığı öz strateji və hərbi dərinliyi ilə seçilir. Bu, sadəcə diplomatik və iqtisadi əlaqələrin deyil, həm də təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində qarşılıqlı etimadın təcəssümüdür.
Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan qardaşlığının təməli və siyasi mənası daha diqqətəlayiq məsələdir.
Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan münasibətləri uzun illərdir qarşılıqlı hörmət, mənəvi və ideoloji yaxınlıq üzərində formalaşıb. Pakistan Qarabağ münaqişəsi dövründə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyən ilk ölkələrdən biri olub və bu mövqeyindən heç zaman dönməyib. Rəsmi İslamabad Azərbaycan torpaqlarını işğal etdiyinə görə, bu illər ərzində Ermənistanı bir dövlət kimi tanımayıb. Yalnız son aylar Pakistanla Ermənistan arasında diplomatik münasibətlərin qurulması istiqamətində işlərə başlanılıb.
Türkiyə ilə isə Azərbaycan “Bir millət, iki dövlət” prinsipini siyasi və hərbi müstəviyə daşıyaraq, bu gün faktiki strateji müttəfiqlik modelini reallaşdırır.
Son iki ayda baş tutan iki yüksək səviyyəli görüş – Laçında üç liderin bir araya gəlməsi və 8 noyabrda Bakıda keçirilən Zəfər paradında Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Pakistanın yüksək səviyyəli nümayəndələrinin iştirakı – bu üçtərəfli əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərdi. Hər iki tədbir sadəcə dostluğun nümayişi deyil, həm də gələcəkdə birgə hərbi-siyasi koordinasiyanın təməlini qoyan mesaj idi.
Paradda hər üç ölkənin simvolik iştirakı və liderlərin qarşılıqlı çıxışları bu qardaşlığın siyasi əsaslarını möhkəmləndirdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirdiyi “Zəfər bizim birliyimizin, iradəmizin və gücümüzün nəticəsidir” fikri həm də bu üç ölkənin birgə gələcək vizionunun konturunu cızır.
Bu üçlük faktiki hərbi ittifaqa doğru vektorlanmış strateji əməkdaşlığını genişləndirmək yolunu sürətlə inkişaf etdirir.
Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan formatı sadəcə dostluq münasibətləri deyil, faktiki olaraq hərbi ittifaq xüsusiyyətləri daşıyan əməkdaşlıq çərçivəsidir. Bu, ortaq təlimlər, hərbi sənaye sahəsində bilik mübadiləsi, texnologiya transferi və təhlükəsizlik məsələlərində koordinasiyanın genişlənməsi ilə özünü göstərir.
Laçında keçirilən görüşdə liderlər müdafiə sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, birgə təlimlərin keçirilməsi və müdafiə sənayesində inteqrasiyanın artırılması barədə razılığa gəldilər. Bu, üç ölkənin hərbi strukturlarının bir-birini tamamlayan potensialını formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.
Bakıda keçirilən Zəfər paradı bu hərbi güc birliyinin praktiki nümayişinə çevrildi. Paradda iştirak edən şəxsi heyət əsasən Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr idi. Bu, Azərbaycanın müasir ordu modelinin əsas dayağını təşkil edən elit qüvvələrin potensialını və yüksək hazırlıq səviyyəsini ortaya qoydu.
Bayram paradı yalnız Azərbaycan ordusunun güc nümayişi deyildi, həm də beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasına ünvanlanmış strateji mesaj idi. Tədbirdə Türkiyə və Pakistanın ali hərbi nümayəndə heyətləri ilə yanaşı, bir sıra ölkələrdən yüksək səviyyəli qonaqlar da iştirak etdi:
- Slovakiya - Baş nazirin müavini, müdafiə naziri;
- Səudiyyə Ərəbistanı - müdafiə nazirinin müavini;
- Serbiya - Baş Qərargah rəisi;
- Qırğızıstan - müdafiə naziri;
- Qazaxıstan - müdafiə naziri;
- Özbəkistan - müdafiə nazirinin müavini.
Bu iştirak geniş beynəlxalq dəstəyin və Azərbaycanın artan nüfuzunun göstəricisidir. Region ölkələrinin yüksək səviyyədə təmsil olunması Azərbaycanın təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində yeni bir əməkdaşlıq mərkəzinə çevrildiyini göstərir.
Prezident İlham Əliyevin Zəfər paradındakı çıxışı isə yeni mərhələnin siyasi manifestini yazdı.
Prezident İlham Əliyevin çıxışı Zəfərin yalnız hərbi deyil, həm də siyasi məzmununu əks etdirdi. Dövlət başçısı Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpasını və bölgədə sabitliyin Azərbaycan modelinə əsasən formalaşdığını vurğuladı. Onun “Biz müharibə istəmirik, amma sülhü yalnız güclü ordu təmin edə bilər” fikri regionun gələcək təhlükəsizlik arxitektur dizaynına yönəlmiş strateji mesaj idi.
Cənab Prezident həmçinin Türkiyə və Pakistanla əməkdaşlığın dərinləşməsini, bu əlaqələrin yalnız ikitərəfli deyil, üçtərəfli inteqrasiya modelinə çevrilməsini vacib hesab etdiyini bildirdi.
Bu üçlüyün gələcək perspektivləri regional təhlükəsizliyin yeni dayaqlarını formalaşdırmağı hədəfləyir. Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan üçtərəfli əməkdaşlığının gələcəkdə bir neçə hərbi-siyasi istiqamətdə daha da möhkəmlənəcəyi gözlənilir:
- Birgə müdafiə sənayesi layihələrinin yaradılması (mühüm komponentlər: pilotsuz uçuş aparatları, zirehli texnika, rabitə sistemləri);
- Hərbi təlimlərin və təcrübə mübadiləsinin müntəzəmləşdirilməsi;
- Regional təhlükəsizlik məsələlərində koordinasiya, xüsusilə də terrorizm və qeyri-sabitlik risklərinə qarşı ortaq mövqe;
- Siyasi və diplomatik platformalarda qarşılıqlı dəstək, o cümlədən beynəlxalq təşkilatlarda bir-birinin maraqlarının müdafiəsi.
Bu əməkdaşlıq təkcə regionda deyil, daha geniş coğrafiyada - İslam dünyasında da yeni bir təhlükəsizlik blokunun formalaşmasının başlanğıcı kimi dəyərləndirilə bilər. Azərbaycan bu platformada həm coğrafi mövqeyi, həm də balanslaşdırılmış siyasəti ilə mərkəzi rol oynayır.
Sonda nəticə olaraq qeyd edək ki, Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan üçtərəfli formatı artıq sadəcə diplomatik əlaqələr çərçivəsində deyil, strateji müttəfiqlik səviyyəsində inkişaf edir. Bu formatın əsas məqsədi bölgədə sabitliyin, təhlükəsizliyin və sülhün möhkəmləndirilməsidir. Eyni zamanda, bu birlik Cənubi Qafqazdan Mərkəzi Asiyaya, oradan isə Cənubi Asiyaya qədər uzanan yeni geosiyasi körpünün formalaşmasını təmin edir.
Zəfər paradı bu birliyin gücünü, siyasi iradəsini və gələcək vizionunu nümayiş etdirdi. Azərbaycanın bu istiqamətdə atdığı addımlar təkcə hərbi müstəvidə deyil, həm də diplomatik və strateji səviyyədə regionun güc balansını yenidən müəyyənləşdirir.
Dəniz NƏSİRLİ
