Avropa Komissiyası Ermənistanı Azərbaycandan Rumıniyaya Qara dəniz sualtı elektrik ötürücü xətti olan Qara dəniz enerji kabeli layihəsində iştirak etməyə çağırıb və İrəvana nüvə təhlükəsizliyində yardım vəd edib.
Bu barədə İspaniyanın Qranada şəhərində Avropa sammiti çərçivəsində Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayen və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən görüşün yekunları üzrə imzalanmış birgə bəyanatda deyilib.
Sənəddə vurğulanır: “Avropa Komissiyası Ermənistanın Qara dəniz enerji kabeli layihəsi kimi regional layihələrdə iştirakını dəstəkləyəcək. Avropa Komissiyası Ermənistana hava və nüvə təhlükəsizliyi sahəsində texniki yardımı genişləndirəcək”. Qeyd edək ki, Azərbaycandan elektrik enerjisinin Avropaya ixracını təmin edəcək Qara dəniz sualtı kabel layihəsi qitə ölkələrinin enerji təhlükəsizliyini yüksəltmək məqsədi daşıyır. Bu layihə iştirakçı ölkələrə böyük fayda gətirəcək. Avropa üçün bu layihə həm əlavə “yaşıl enerji” mənbəyi, həm də enerji təhlükəsizliyinin əhəmiyyətli dərəcədə artması demək olacaq. Uzunmüddətli perspektivdə layihə aşkar üstünlüklərə malikdir. Qısamüddətli perspektivdə isə dəyərli nəticələr göz qabağındadır. Avropa İttifaqının öz enerji ehtiyaclarını ödəmək qabiliyyəti artır, onun etibarlı tərəfdaşlarında iqtisadi artım baş verir. Düzdür, Avropanın bərpa olunan enerji mənbələrinin potensialının artırılmasına və özünün ekoloji cəhətdən təmiz istehsal sektorunun inkişafına diqqət yetirildiyi bir vaxtda bu layihəni həyata keçirmək heç də asan deyil. Bundan əlavə, bu, tikinti baxımından da mürəkkəb layihədir. Lakin həyata keçirildikdən sonra o, bərpa olunan enerjidən hər iki istiqamətdə istifadə etməyə imkan verəcək, çünki Rumıniya və Bolqarıstan da dənizdə külək enerjisinin imkanlarını, hətta enerji adasının yaradılmasını nəzərdən keçirir. Beləliklə, Qara dənizin hər iki sahilindəki təbii potensialdan istifadə etmək mümkün olacaq. Bir daha xatırladaq ki, Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya Azərbaycanda bərpa olunan mənbələrdən yaşıl enerji istehsalı və Qara dənizin dibi ilə sualtı kabel vasitəsilə enerjinin Avropaya ixracı layihəsini irəli sürmək barədə razılığa gəliblər. Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdə görüşən dörd ölkənin rəsmiləri fəaliyyətləri koordinasiya etmək və layihəni davam etdirmək üçün öz milli elektrik şəbəkəsi operatorları arasında birgə müəssisə yaratmaq üçün anlaşma memorandumu imzalayıblar. Bolqarıstan və Avropa Komissiyasının nümayəndələri bu təşəbbüsü dəstəkləyib.
Ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycanın Xəzər sahili boyunca quruda və dənizdə külək stansiyalarından enerji istehsal etmək üçün əhəmiyyətli potensialı, eləcə də günəş enerjisi istehsalı potensialı var. İstehsal olunan enerjinin Qara dəniz vasitəsilə hazırda bərpa olunan enerji potensialı aşağı olan, təbii qaz və kömürdən çox asılı olan Şərqi və Mərkəzi Avropa ölkələrinə ötürülməsi xüsusi diqqət mərkəzindədir. Dörd dövlət arasında razılaşdırılan layihə Gürcüstan və Rumıniya arasında Qara dəniz vasitəsilə 1000 meqavatlıq ötürmə gücünə malik 1200 kilometr uzunluğunda kabel xəttinin çəkilməsini, eləcə də iştirak edən dörd ölkədə mövcud ötürücü kabellərin qurudakı imkanlarının genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Bu layihənin Avropanın təhlükəsizliyini gücləndirməsinə kömək edəcəyi və Azərbaycan, Gürcüstan, Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropanın tranzit xətlərinin keçdiyi ölkələrin iqtisadiyyatlarına fayda verəcəyinə dair geniş razılaşma var. Qeyd edək ki, ekoloji cəhətdən təmiz, bərpa olunan mənbələrdən enerji istehsalı inkişaf etmiş ölkələrin enerji siyasətində getdikcə daha çox yer tutur. "Goldman Sachs" İnvestisiya Bankının proqnozlarına görə, 2040-cı ilə qədər yaşıl enerji istehsalına yönəldiləcək investisiyaların həcmi 30 trilyon dollar təşkil edəcək. Digər tərəfdən, Rusiyanın Ukraynada apardığı müharibə Avropanın enerji təminatında çətinliklər yaradıb. Bu gün Avropada ciddi enerji böhranı yaşanır. Ona görə də yaşıl mənbələrə keçid indi daha çox aktuallıq kəsb edir. Bu fonda Azərbaycanın Avropa İttifaqının tərəfdaşı kimi əhəmiyyəti keçdikcə artmaqdadır. Barəsində bəhs edilən 4 ölkə arasında anlaşma Qara dəniz hövzəsində milli və regional enerji təhlükəsizliyinin güclənməsi, təchizat mənbələrinin şaxələndirilməsi, Xəzərdə bərpa olunan enerji istehsalı potensialının kapitallaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbycanın isə bərpa edilən enerji ehtiyatları quruda külək və günəş enerjisi həcmi baxımından 27 qiqavatdan çoxdur, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda isə külək enerjisi potensialı 157 qiqavat təşkil edir. Bu meqa rəqəmlər bərpa edilən və davamlı olan enerjini ifadə etməklə ölkəmizin hansı həcmdə yaşıl enerji istehsal edərək, ixrac edə biləcəyini göstərir. Bu fonda Rumıniya, Gürcüstan və Azərbaycan arasında Qara dənizdən çəkiləcək elektrik xətti olduqca vacibdir və çox iddialı bir layihədir. İndi Ermənistan da bundan istifadə edə bilər. Lakin bunun üçün Azərbaycanla sülh bağlaması da mühümdür.
Ramil QULİYEV
