Məlum olduğu kimi, Cenevrədə Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri arasında ikitərəfli görüş keçirilib. Görüş 2022-ci il avqustun 31-də Brüsseldə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin iştirakı ilə keçirilmiş görüşün nəticəsində xarici işlər nazirlərinə sülh müqaviləsinin mətninin hazırlanması barədə verilmiş tapşırığa uyğun olaraq təşkil edilib.
Nazir Ceyhun Bayramov səylərin postmünaqişə dövründə Azərbaycan və Ermənistan arasında dövlətlərarası münasibətlərin tənzimlənməsinə və sülh müqaviləsinin imzalanmasına yönəldilməsinin əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıb. O, bu xüsusda Azərbaycan tərəfindən təklif olunmuş beş baza prinsipi əsasında müqavilənin elementlərini detallı şəkildə Ermənistan tərəfinin diqqətinə çatdırıb. Görüş zamanı, delimitasiya olunmamış sərhəddə baş vermiş gərginlik nəzərə alınaraq, delimitasiya üzrə ikitərəfli komissiyanın növbəti iclasının əvvəlcədən razılaşdırıldığı kimi cari ilin noyabr ayında deyil, oktyabr ayında keçirilməsi Azərbaycan tərəfindən təklif olunub. Ceyhun Bayramov Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderləri tərəfindən imzalanmış üçtərəfli bəyanatlara və liderlər arasında əldə edilmiş razılıqlara uyğun olaraq Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazisindən tam çıxarılmasının, baş nazirlərin müavinlərinin rəhbərliyi ilə üçtərəfli komissiya çərçivəsində əldə olunmuş ilkin razılaşmalar əsasında nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin qısa müddətdə açılmasının, delimitasiya üzrə işdə irəliləyiş əldə edilməsinin zəruriliyini vurğulayıb. Son sərhəd toqquşmasından sonra sülh üçün atılan addımlar ABŞ-da yerləşən Beynəlxalq Böhran Qrupunun da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Qurum son toqquşmaların sülh perspektivinə kölgə saldığını yazır. Belə ki, tərəflər arasında güc fərqi genişlənir: “Azərbaycan son döyüşlərlə mövqeyini möhkəmləndirdi, döyüş zonasında üstünlüyünü göstərdi. O, həm də geosiyasi baxımdan güclü mövqedədir, Avropa ölkələri Rusiyadan qaz təchizatının kəsildiyi bir dönəmdə Bakıdan enerji ixracına nail olmağa çalışır. Ermənistanın əsas qoruyucusu olan Rusiya isə Ukraynada başlatdığı münaqişədə mövqeyini qorumaq üçün mübarizə aparır. Ermənistanın aparıcı rəsmisi bu xüsusda qeyd edir: “Hansı sənədi imzalamağımızdan asılı olmayaraq, bir saniyədə tualet kağızına dönür və yenə də müharibə aparırıq. Çox pis vəziyyətdəyik, çünki heç bir müharibə bizim üçün yaxşı deyil. Müqavimət göstərə bilmirik”. Bu şəraitdə Beynəlxalq Böhran Qrupu hesab edir ki, sülh müqaviləsinin tezləşdirilməsi Ermənistan üçün çox vacibdir. Əvvəla ona görə ki, Azərbaycan hərb baxımından daha da güclənir. İkincisi, Ermənistan silah alışında da ciddi çətinlik yaşayır. Bunu Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da etiraf edir. O, bu günlərdə bəzi ölkələrin, o cümlədən müttəfiqlərinin, öncədən sifariş olsa da, yüz milyonlarla dollar dəyərində silahı tədarük etməkdən imtina etdiyini deyib: “Yüz milyonla dolların ödənilməsinə baxmayaraq, ölkələrin, o cümlədən müttəfiqlərin silah tədarükü öhdəliyini icra etməməsi halları var. Bu, acı reallıqdır və biz situasiyanı dərindən analiz etməliyik”.
İqtidaryönlü deputat, parlamentin müdafiə və təhlükəsizlik komissiyasının üzvü Armen Xaçatryan silah məsələsində çətinliyin iki səbəbini göstərir: Ermənistana silah satışının qarşısını almaq üçün hər şeyi edən Azərbaycan faktoru, eləcə də son geosiyasi proseslər və Rusiya-Ukrayna müharibəsi: “Təəssüf ki, bu silahların tədarükü ləngiyir, biz bu gün buna dözə bilmərik. Gecikmənin səbəbləri fərqli ola bilər. Təbii ki, Ermənistan Respublikasının silah əldə etməməsi üçün hər şeyi edəcək Azərbaycan amili də istisna edilmir. Amma həm də bugünkü geosiyasi vəziyyətlə bağlı bir sıra reallıqlarımız var və müxtəlif yerlərdə döyüşlər gedir, silah çatışmazlığı da bununla bağlıdır və müqavilə öhdəliklərini yerinə yetirmək və silah vermək əvəzinə Ermənistana satışı həyata keçirməli olan ölkələr özləri bu silahlardan istifadə etməyə çalışırlar. Amma heç bir səbəb əsaslı ola bilməz, çünki silah milli təhlükəsizlik, dövlətçiliyin qorunub saxlanması məsələsidir və silah verməməklə öz öhdəliklərini yerinə yetirməyənlər silah vermədikləri halda Ermənistan Respublikası üçün bunun hansı fəsadlarının olacağını yaxşı bilir”. Azərbaycanın öz müttəfiqlərinə müqavilə öhdəliklərini yerinə yetirməmələri üçün təsir göstərə bilməsi Ermənistanın diplomatik müstəvidə də Bakıya uduzması deməkdir. Armen Xaçatryanın fikrincə, realist olmaq lazımdır, bu gün müttəfiqlər öz geosiyasi maraqlarını rəhbər tuturlar: “Müttəfiqlərimizin də Azərbaycan və Türkiyə ilə ciddi maraqları və əlaqələri var. Sual ondan ibarətdir ki, hansı maraqlara üstünlük verilir və hansı maraqlar daha yüksəkdir. Təbii, bu o demək deyil ki, biz oturub Azərbaycanın bundan sonra nə edəcəyini gözləməliyik. Biz onsuz da başqa dövlətlərlə öz maraqlarımızı fərqli şəkildə təbliğ etməyə və silahlar əldə etməyə çalışırıq. Amma ən böyük və ən acınacaqlı fakt odur ki, bizim tərəfimizdən silah əldə etmə prosesinə əngəl törədən müttəfiq ölkələrdir”. Bu arada müxalifət müttəfiqlərin Ermənistana silah tədarükü ilə bağlı öhdəliklərini yerinə yetirməməkdə baş nazir Nikol Paşinyanın özünü günahlandırır. Ermənistanın üçüncü prezidenti Serj Sarkisyanın başçılıq etdiyi Respublikaçılar Partiyasının üzvü, “Şərəf duyuram” müxalifət parlament fraksiyasının rəhbəri Hayk Mamicanyan bu xüsusda bildirir: “Ermənistanın üç keçmiş prezidenti niyə problemi həll edə bilirdi? Silah idxalı yalnız Paşinyan üçün uğursuz oldu”. Müxalifətçi deputatın sözlərinə görə, səbəb Rusiya-Ukrayna müharibəsi deyil, çünki Paşinyan bu müharibədən xeyli əvvəl baş nazir seçilib: “Yalnız Serj Sarkisyanın prezidentliyi dövründə Ermənistan Respublikasına silah formasında əlli min tonluq dəstək pulsuz verilib. Yəni necə oldu ki, ondan əvvəl ölkənin üç lideri Ermənistana silah gətirə bildi, amma Paşinyan buna nail olmadı? Hesab edirəm ki, hər halda bu, Paşinyanın problemidir. Rusiyanın müharibə vəziyyətində olmasının burada rol oynaması ilə bağlı iddialar da gülüncdür. Rusiya fevral ayından Ukrayna böhranının birbaşa fazasına cəlb olunub. Nikol Paşinyan isə 2018-ci ilin mayından Ermənistanda hakimiyyətdədir”.
Samirə SƏFƏROVA
