Dünyanın ikinci ən güclü ordusuna sahib ölkə adını daşıyan Rusiya Ukraynada ciddi məğlubiyyətlə üzləşməkdə davam edir. Ukraynanın şərqindəki Liman şəhərindən Rusiya qüvvələrinin geri çəkilməsi də bunu açıq şəkildə göstərir.
Ötən həftə sonu Ukrayna qüvvələri ölkənin şərqindəki strateji əhəmiyyətli Liman şəhərini alıblar. Bu, Luqansk və Donetsk bölgələrinə doğru irəliləmək üçün yeni imkanlar açır. Rusiya Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, minlərlə əsgərin mühasirəyə düşməsi təhlükəsindən yayınmaq üçün Limandakı qüvvələr daha sərfəli mövqelərə çəkilib: “Mühasirəyə alınma təhlükəsinə görə müttəfiq qoşunları Qırmızı Liman yaşayış məntəqəsindən daha əlverişli xətlərə çəkilib".
Britaniya hərbi kəşfiyyatı bildirir ki, əməliyyat baxımından Liman vacibdir, çünki ona nəzarət Severski Donetsk çayı üzərindəki əsas keçidə nəzarət deməkdir: “Rusiyanın Limandan çıxması həm də əhəmiyyətli siyasi uğursuzluqdur, çünki o, Rusiyanın guya “azad etmək” istədiyi və qeyri-qanuni ilhaq etməyə cəhd etdiyi Donetsk vilayətində yerləşir". Limanın alınması ardınca Çeçenistan lideri Ramzan Kadırov şəhəri müdafiə edən hərbi komandanlığı tənqid edib. Kadırov baş verənlərdə ilk növbədə ərazidəki hərbi birləşmələrə rəhbərlik edən Mərkəzi Hərbi Dairənin komandiri, general-polkovnik Aleksandr Lapini günahlandırıb: “Əlimdə olsaydı, Lapini sıravi rütbəsinə endirərdim, mükafatlarından məhrum edərdim və əlinə silah verib günahını qanla yumaq üçün cəbhəyə göndərərdim”. Çeçenistan başçısı, həmçinin, artıq kardinal tədbirlər görməyin - sərhədyanı rayonlarda hərbi vəziyyət elan etməyin və az güclü nüvə silahından istifadə etməyin lazım olduğunu da qeyd edib. Liman şəhərindəki uğursuzluğu Putin rejiminə sadiq başqa şəxslər də tənqid edib. Ukrayna lideri Volodimir Zelenski telemüraciətində belə tənqidlərə münasibət bildirib: “Yeri gəlmişkən, onlar artıq bir-birini dişləməyə başlayıblar: günahkarları axtarırlar, uğursuzluqlarda bəzi generalları günahlandırırlar... Bu, Rusiya hakimiyyətinin bütün səviyyələrində eşidilməli olan ilk zəngdir”. ABŞ-dakı Müharibənin Öyrənilməsi İnstitutu yazır ki, hazırda Moskva bu bölgədənsə, ölkənin cənubundakı ərazilərin müdafiəsinə üstünlük verir. Qurumun ekspertlərinə əsasən, Liman ətrafındakı cəbhə xəttinin zəifləməsi, demək olar ki, hərbi komandanlığın deyil, prezident Vladimir Putinin qərarıdır: “Bu onu deməyə əsas verir ki, Putin Luqansk vilayətindən daha çox Xerson və Zaporojye vilayətlərinin saxlanmasına əhəmiyyət verir. Ukrayna və Rusiya mənbələri son vaxtlar Xarkov-İzyum cəbhəsinin dağılmasına, hətta Liman ətrafındakı Rusiya müdafiəsinin çökməsinə baxmayaraq, Rusiya qoşunlarının Xerson və Zaporojye vilayətlərində mövqelərini möhkəmləndirməkdə davam etdiyini bildirir”.
Ukraynada məğlubiyyətə uğrayan Rusiya üçün daha bir ciddi problem səfərbərliklə bağlıdır. Məlumdur ki, prezident Vladimir Putinin sentyabrın 21-də qonşu Ukraynaya qarşı başladığı müharibədə canlı qüvvəsini artırmaq məqsədilə səfərbərlik elanından sonra Rusiyanın bir çox şəhər və kəndlərində etirazlar baş qaldırıb. Onlardan biri olan Dağıstan ən sürətli, ən böyük və qətiyyətli etirazlarla dünya mətbuatının gündəminə gəlib. Babayurt rayonundakı etiraz aksiyasının iştirakçıları bu xüsusda bildirir: “Son nəfəsimizə qədər mübarizə aparacağıq”. Bir neçə gün əvvəl Babayurt rayonunun sakinləri federal magistral yolu bağlayıblar. Eyni ərazidə başqa bir qrup yerli hərbi komissarlıqda hərbi heyətlə dalaşıb. Növbəti günlər ərzində qəzəbli etirazlar yaxınlıqdakı Xasavyurt rayonunun Endirey kəndinə, daha sonra Dağıstanın paytaxtı Mahaçqalaya yayılıb. Babayurt və Xasavyurt rayonlarının əhalisi əsasən türkdilli müsəlman kumıklardan ibarətdir. Sayları 500 minə yaxındır. Ümumiyyətlə, Dağıstanda onlarla etnik qrup yaşayır. “Azad Rusiya” Fondunun Şimali Qafqazda etnik araşdırmalar üzrə mütəxəssisi Denis Sokolov bu xüsusda qeyd edir: “Bu rayonlardan artıq çox sayda əsgər gedib. Çox sayda kumık müharibədə olub. Bəziləri müharibədə ölüb. Döyüşməkdən imtina edən kişilərin də sayı çoxdur. Bəziləri müharibədən yenicə qayıdıb, indi də təzədən səfərbərliyə cəlb olunur. Onlar başa düşürlər ki, geri qayıtsalar, onlar üçün çox çətin olacaq. Anaları, həyat yoldaşları və bacıları bunun necə bitəcəyini çox yaxşı bilirlər. Buna görə də münaqişə qaçılmazdır”. Sokolovun sözlərinə görə, səfərbərlik ətrafındakı həyəcan kumıklarla avarlar arasında gərginliyi artırıb: “Babayurt və Xasavyurtda avarlarla kumıkların sayı demək olar eynidir. Ancaq icra hakimiyyətlərində, hüquq-mühafizə orqanlarında və təhlükəsizlik qurumlarında çoxlu avar var”. Onun sözlərinə görə, ortada artıq siyasi məcraya keçmiş ərazi münaqişəsi var: “Hər kəs başa düşür ki, səfərbərlik insanları müharibəyə göndərmək deməkdir. Hərbi komissarlıq avarlardan ibarətdirsə, səfərbərliyə də kumıklar cəlb olunursa, bu, gərginliyi artırır”. Etirazların davam etdiyi və 8 min nəfər əhalisi olan Endirey Xasavyurt rayonunun ən böyük kəndlərindən biridir. Sosial mediada yayılan videolarda 100-dən çox adamın qəzəbli nümayişlərdə iştirak etdiyini, polisin havaya atəş açdığını görmək olur. Yerli media 110 nəfərədək endireyliyə hərbi çağırış vərəqəsi gəldiyini bildirir. Onların arasında Ukrayna müharibəsindən yenicə gələnlər də var. “Zona Kavkaza” adlı “Telegram” kanalı yazır ki, səfərbərliyə dəstək nümayişlərinin tez-tələsik təşkilində məqsəd Dağıstan rəhbəri Sergey Melikovun “respublikada vəziyyətə nəzarət etdiyini, Putin və partiyanın siyasətini həyata keçirdiyini” göstərmək olub. Eyni zamanda yerli hökumət mediası səfərbərliyə etiraz edənləri islamçı ekstremist və qorxaq kimi qələmə verməyə çalışır. Babayurtdan olan bir etirazçı isə buna cavabda bildirir: “Ancaq bütün normal adamlar bizim niyə küçələrə çıxdığımızı bilir. …Çağrılanların 90%-i kumıklardır. O biri millətlərə nə olub? Onlara dəymirlər”. O əlavə edib ki, hərbi komissarlıq onu çağırsa getməyəcək, çünki gedib vuruşmaq və Putin üçün ölmək fikrində deyil.
Tahir TAĞIYEV
