Sərhəddə baş verən son hərbi insidentdən sonra Ermənistan Azərbaycanı guya onun ərazisinə soxulmaqda ittiham etsə də, beynəlxalq ictimaiyyətdən gözlədiyi reaksiyanı ala bilmədi. Səbəb də odur ki, Ermənistanın iddialarının əsassız olduğunu dünya qəbul edir. Eyni zamanda dünya erməni yalanına da bələd olduğundan, indi onların hər iddiasına da inanmır. Bunu fransız tarixçi, politoloq, Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin tədqiqatçısı Maksim Qauenin açıqlamaları da təsdiq edir.
Qauen ölkəmizin dövlət sərhədində Ermənistanın törətdiyi son hərbi təxribatlara və yaranmış vəziyyətə münasibət bildirib. Politoloq bu təxribatların erməni komandanlığının tərkibində məlum havadarlarının köməyi ilə yeni müharibə arzusunda olan, azərbaycanlıların əvvəllər işğal olunmuş ərazilərə qayıtmasının qarşısını almaq istəyən revanşist zabitlər tərəfindən həyata keçirildiyini hesab edir: “Nikol Paşinyanın onların tərəfində olduğunu düşünmürəm. O, həqiqətən də dövlət çevrilişindən qorxduğu üçün orduda təmizlik aparmadı”. Ekspertin fikrincə, sentyabrda vəziyyətin gərginləşməsi Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlarda əhəmiyyətli irəliləyişin olması və Erməni İnqilab Federasiyası – “Daşnaksütyun”un İrəvanda hakimiyyət dəyişikliyi etmək istəyi ilə bağlıdır. Qauen nəzərə çatdırıb ki, Ermənistanın məlum havadarları Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə əldə olunacaq sülh razılaşmasını istəmir və indiki kontekstdə (İsrail-Türkiyə-Azərbaycan üçbucağının yenidən yaradılması) Zəngəzur dəhlizi layihəsinə şiddətlə qarşı çıxır. Amma Azərbaycan və Ermənistan rəhbərləri arasında Zəngəzur dəhlizinin mahiyyəti ilə bağlı fikir ayrılıqları olsa da, onları danışıqlar yolu ilə həll etmək mümkündür. Təxribat strategiyasının erməni millətçiliyinin 1890-cı ildən əl atdığı çox köhnə ideya olduğunu xatırladan politoloq bildirib ki, məqsəd xarici müdaxiləni təhrik etməkdir. Amma bu dəfə təxribatçıların Azərbaycanın balanssız cavab verəcəyi ümidi puça çıxıb: “Azərbaycan ordusu Ermənistanın döyüş vasitələrini məhv etdi, yüzlərlə hərbçini öldürdü və strateji yüksəklikləri ələ keçirərək sərhədi təkbaşına demarkasiya etdi”. Lakin bu reallığı erməni tərəfi hələ də qəbul etmək istəmir. Qarşı tərəf bildirir ki, Azərbaycan ordusu Cermuk istiqamətində irəlilədikdən sonra indi burada mövqelərini möhkəmləndirir. “Azatutyun” radiosu yazır ki, “iki həftə sonra Azərbaycan bölmələri Cermukdan geri çəkildimi” sualına Ermənistan Müdafiə Nazirliyi birbaşa cavab verməsə də, bildirir ki, vəziyyət dəyişərsə, bu barədə məlumat verəcəklər. Bu arada Cermuk sakinləri bildiriblər ki, azərbaycanlılar nəinki getməyib, əksinə, mövqelərini möhkəmləndirirlər. Onlardan biri olan Şirak Buniatyanın sözlərinə görə, azərbaycanlıları şəhərdən adi gözlə görmək olur: “Cermukun bir az yuxarısında dayandığınız zaman onları görə bilərsiniz, onlar mühəndis işləri ilə fəal məşğul olurlar. Hətta işləyən traktorları da gördük. Hərbi bilgim yoxdur, onların mühasirəyə alıb-alınmadığını deyə bilmərəm, amma adamların onların olduğu yerdən gəlib-getdiyini gördüm... Bunu mühasirə hesab etmək olarsa, mən mühasirənin nə olduğunu bilmirəm”.
“Azatutyun” radiosu onu da qeyd edir ki, Cermuk istiqamətində irəliləyən 10-12 nəfərlik azərbaycanlı qruplaşma barədə daha əvvəl Baş Qərargah rəisi Eduard Asryan məlumat verib. O, hərbçilərin təpənin üstündə yerləşdiyini göstərərək əlavə edib ki, dəstəyə su və yemək verilməsə, bir neçə günə ehtiyatları tükənəcək və onlar oranı tərk etməli olacaqlar: “Qrup cinahlardan bölmələrimiz tərəfindən mühasirəyə alınıb, yəni taktiki vəziyyəti stabil qiymətləndirirəm, bizim məharətli hərəkətlərimiz nəticəsində bu dəstə oradan ayrılacaq”. Lakin Cermuk sakinləri reallığın tam başqa olduğunu bildirir. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini Arakel Martikyan isə Cermukda itirilən mövqelərin az taktiki əhəmiyyət daşıdığını iddia edib, digər tərəfdən isə etiraf edib ki, Azərbaycan tərəfi həmin mövqelərdən erməni yaşayış məntəqələrini izləyir: “Son hallara gəlincə, Cermuk bölgəsində ən böyük ərazi itkilərimiz oldu. Deməzdim ki, onların burada ciddi ərazi irəliləyişi var. Onlar bir neçə döyüş mövqeyini ələ keçirə bildilər, lakin bu döyüş mövqeləri taktiki baxımdan o qədər də vacib deyil. Strateji nöqteyi-nəzərdən isə onlar vacibdir, çünki bilavasitə bizim yaşayış məntəqələrimizin üstündədir”. Lakin o, 13 sentyabr sərhəd toqquşmasından sonra Ermənistanın neçə mövqe itirdiyini dəqiqləşdirməyib. “Azatutyun” radiosu ermənilərə istinadən yazır ki, bir il əvvəl əgər 41 kvadrat kilometr ərazi Azərbaycanın nəzarətinə keçibsə, son hadisələrdə bunun üzərinə daha 10 kvadrat kilomet əlavə olunub. Amma Prezident İlham Əliyev Laçına səfəri zamanı Azərbaycan ordusunun Ermənistan ərazilərinə girməsi ilə bağlı qarşı tərəfin iddialarını əsassız adlandırıb: “Əgər Ermənistan bizi ittiham etmək istəyirsə ki, onların ərazisinə girmişik, bunun heç bir əsası yoxdur. Sərhəd onların dediyi yerdədirsə sərhədi quraydılar, sərhəd xətlərini inşa edəydilər, kommunikasiyaları, mühəndis işlərini quraydılar”. Onun sözlərinə görə, sərhədlər delimitasiya olunmadan heç kəs sərhədin haradan keçdiyini deyə bilməz. O, Azərbaycanın müzakirələrə hazır olduğunu, delimitasiya komissiyalarının - Azərbaycan-Ermənistan komissiyalarının işinə məsuliyyətlə yanaşdığını vurğulayıb. Sadəcə, erməni tərəfi bu prosesi gecilkdirir.
Nahid SALAYEV
