Dünya üçün xüsusi diqqət mərkəzində yer alan əsas məsələlərdən biri Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nəticələri, beynəlxalq geosiyasi müstəvidə hansı dəyişikliklərə gətirib çıxaracağıdır. Hazırda əsas gözləntilər bundan ibarətdir ki, yaxın dövr ərzində müharibə daha da şiddətlənəcək.
ABŞ Milli Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Avril Haines də qeyd edir edir ki, Ukraynada vəziyyət daha da gərginləşməyə doğru gedir: “ABŞ kəşfiyyatı hesab edir ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Ukraynadakı müharibəsi yaxın aylarda daha gözlənilməz xarakter alacaq və gərginləşəcək”. Vladimir Putinin növbəti addımını proqnozlaşdırmağın çətin olduğunu bildirən Hainesin sözlərinə görə, Rusiya prezidentinin ambisiyaları ilə Rusiya ordusunun hazırkı imkanları arasında uyğunsuzluq mövcuddur: "Hazırkı durum Putinin daha sərt tədbirlər görəcəyi ehtimalını artırır. Putinin Rusiyanın mövcudluğu ilə bağlı təhlükə hiss etməyəcəyi təqdirdə nüvə silahından istifadə edəcəyi inandırıcı deyil". Haines həmçinin bildirib ki, Putinin hədəfləri Donbasdan çox kənara çıxır: "Donbasdakı döyüşlərin müharibəni bitirəcəyinə əmin deyilik. Putin qısa müddətdə Donetsk və Luqansk vilayətlərini ələ keçirmək, Xerson şəhərinə nəzarəti təmin etmək və potensial olaraq tanınmamış Dnestryanı quru yolunu genişləndirmək istəyir. Amma Dnestryanıya çatmaq üçün Putin Rusiya daxilində tam səfərbərlik aparmalı olacaq. Həm Rusiya, həm də Ukrayna hərbi sahədə irəliləyişə davam edə biləcəklərinə inandıqlarına görə ən azı qısamüddətli perspektivdə əlverişli danışıqlar yolu görmürük". Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyinin kəşfiyyat xidmətinin məlumatında isə qeyd edilir ki, Ukraynanın müqavimətini düzgün qiymətləndirməməsi və onu “ən yaxşı ssenari” üzrə planlaması Rusiyanın açıq-aşkar əməliyyat uğursuzluqlarına gətirib çıxarıb və prezident Putinin 9 May Qələbə Günü paradında Ukraynada əhəmiyyətli hərbi uğurlar elan etməsinə mane olub. Bildirilir ki, Rusiyanın Ukraynanı işğal planı onun məhdud müqavimətlə qarşılaşacağı və əhalinin məskunlaşdığı mərkəzləri sürətlə mühasirəyə ala və yan keçə biləcəyi ilə bağlı səhv fərziyyələrinə əsaslanıb. Qeyd olunur ki, əməliyyatlarla bağlı yanlış hesablamaları Rusiyanın yeri doldurulmayan itkilər verməsinə və əməliyyat fokusunun azalmasına səbəb olub. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri Skott Berryer isə qeyd edir ki, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi dalana dirənib. O bildirib ki, hələlik silahlı münaqişə tərəflərindən heç birinin döyüş meydanında yekun üstünlüyü yoxdur: “Ruslar qalib gəlmir, amma ukraynalılar da qalib gəlmir”.
ABŞ-ın keçmiş dövlət katibi, məşhur politoloq Henri Kissincerə görə isə, Ukraynada müharibə başa çatdıqdan sonra dünyada geosiyasi vəziyyət ciddi dəyişikliklərə məruz qalacaq. O hesab edir ki, indi Qərb üçün əsas məsələ Rusiya və Çinin bir araya gəlməsinin qarşısını almaqdır: “Çin və Rusiyanın bütün gözlənilən məsələlərdə eyni maraqlara malik olması təbii deyil. Düşünmürəm ki, biz onlar arasında mümkün fikir ayrılıqlarına səbəb ola bilərik. Ukraynadakı müharibədən sonra Rusiya ən azı Avropa və NATO-ya ümumi münasibətinə yenidən baxmalı olacaq. Düşünürəm ki, iki düşməni bir araya gətirəcək şəkildə onlara düşmən münasibət bəsləmək ağılsızlıqdır və biz Avropa ilə münasibətlərimizdə və daxili müzakirələrimizdə bu prinsipi qəbul etdikdən sonra belə bir tarixi imkanlar yaranacaq. Diferensial yanaşma tətbiq edə bilərik. Bu o demək deyil ki, onlardan hər hansı biri Qərblə yaxın dost olur, sadəcə olaraq, konkret məsələlər ortaya çıxanda fərqli yanaşma imkanlarını açıq qoyuruq. Qarşıdakı dövrdə Rusiya və Çini "ayrılmaz element" kimi qarışdırmamalıyıq”. Bu vəziyyətdə Putinin qırmızı xətlərinin nədən ibarət olması ilə bağlı Kissincer qeyd edib ki, onunla təxminən 15 il öncə sırf akademik strateji müzakirələr üçün görüşüb: "Düşünürəm ki, o, Rusiya tarixinə bir növ mistik inanc bəsləyir. Məncə, o, beynəlxalq arenada üzləşdiyi situasiyanı və Rusiyanın imkanlarını səhv hesablayıb. Açıq sual budur ki, bu eskalasiya nə qədər davam edəcək? hələ ki bu bilinmir”. Bunlar fonunda “Blumberq” nəşri yazır ki, Rusiya sanksiyalara görə, son 30 ilin ən güclü iqtisadi çöküşünü yaşaya bilər. Analitiklərin fikrincə, Rusiyanın ümumdaxili məhsulu 12% azalacaq və əgər proqnoz özünü doğruldarsa, bu, SSRİ-nin 1990-cı ildəki çöküşü zamanı yaşanan iqtisadi sarsıntı ilə müqayisə oluna bilər. Elə bu səbəbdən fikirlər səslənir ki, Rusiya nəinki beynəlxalq, hətta regional səviyyədə təsir gücünü ciddi şəkildə itirəcək. Qərbin Rusiyaya ardıcıl olaraq tətbiq etdiyi sanksiyalar paketi, təbii olaraq, ölkə iqtisadiyyatını daha çox sıxışdıracaq. Rusiya iqtisadiyyatı dünyada 11-ci yerdə qərarlaşsa da, onun ilk iyirmilikdən kənara çıxacağı gözlənilir. Bu proses uzun müddət davam edərsə və Putin öz inadından dönməzsə, Qərb sanksiyalara israrla davam edəcək. Beləliklə, Rusiyanın beynəlxalq qurumlarda təmsilçiliyi də geriləyəcək. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Rusiya nəinki beynəlxalq, hətta regional səviyyədə təsir gücünü ciddi şəkildə itirəcək. Kremlin qonşu ölkələrə təsir vasitələri də minimuma düşmüş olacaq. Hesab edilir ki, bu hal Cənubi Qafqazda da yeniliklərə səbəb olacaq. Rusiyanın burada təsir gücünü azalması halında Azərbaycan-Türkiyə tandemi daha güclü hala gələcək. ümumiyyətlə, indinin özündə də Azərbaycan-Türkiyə tandeminin regionda təsiri artır. Rusiyanın burada təsiri azalcağı halda yenə Azərbaycan-Türkiyə tandemi hesabına Qafqaza kənar qüvvənin gəlişi mümkünsüz hala gələcək.
Samirə SƏFƏROVA
