Keçən ilin son günlərində Rusiyanın Qarabağda müvəqqəti yerləşdirilən sülhməramlı qüvvələri tərəfindən Xocalı şəhərinin hava limanında radiolokasiya stansiyaları quraşdırdığı məlumdur. Ərazidə yerləşdiyi gündən üzərinə düşən vəzifələrin yerinə yetirilməsində xüsusi səy göstərməyən sülhməramlı kontingentin birgə Bəyanatın şərtlərinə tamamilə zidd olan bu fəaliyyətlərinə indiyə qədər hələ də aydınlıq gətirilməyib.
Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən Xocalı aeroportu ərazisində Rusiya sülhməramlılarının qanunsuz olaraq yerləşdirdiyi vasitələrdən biri “Kasta-2E2” radiolokasiya stansiyasıdır.
Rusiya istehsalı olan mobil radiolokasiya stansiyası desimetr diapazonunda və növbətçi rejimdə dairəvi görünüşü təmin edir.
Təyinatı
“Kasta-2E2” aşağı hündürlüklü üç koordinatlı radar stansiyası hava məkanına nəzarət etmək, hava obyektlərinin - təyyarələrin, helikopterlərin, qanadlı raketlərin və PUA-ların marşrut istiqamətlərini, uçuş məsafəsini, azimutunu və hündürlüyünü müəyyən etmək üçün nəzərdə tutulub. RLS kiçik və son dərəcə aşağı hündürlüklərdə uçan hədəflər də daxil olmaqla, hava hücum vasitələrini yer səthindən, yerli obyektlərdən və hidrometeoroloji birləşmələrdən intensiv əks olunan şüalar fonunda aşkarlamaq imkanına malikdir.
İmkanları
“Kasta-2E2” hava məkanına nəzarət etmək, hava hədəflərinin, o cümlədən son dərəcə aşağı hündürlüklərdə uçanları aşkarlamaq, onların koordinatlarını və hərəkət parametrlərini Hərbi Hava Qüvvələrinin və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının radiotexniki, zenit və qırıcı aviasiya hissələrinin idarəetmə sistemlərinə çatdırmaq üçün nəzərdə tutulub. RLS bu məlumatları paralel olaraq iki istehlakçıdan birinə radiokanal və kabel rabitə xətləri, digərinə isə rəqəmsal-analoq interfeys vasitəsilə çatdırır.
Digər tətbiq sahələri
Üçüncü koordinat hesab edilən hədəf hündürlüyün parametrləri, aşağı şüada, uzun şüada və ya hər ikisində hədəfin aşkarlanması əsasında qiymətləndirilir. Qırıcı uçuşu hündürlüyünün qiymətləndirilməsinin dəqiqliyi, bütün yüksəkliklər və məsafələr üçün orta hesabla 900 m-dir. “Kasta-2E2” RLS-i həmçinin aerodrom ərazilərində hava hərəkətinin idarəedilməsi və hava məkanına nəzarət stansiyası kimi istifadə etmək mümkündür.
Tərkibi
Radiolokasiya stansiyasının tərkibinə aşağıdakılar daxildir:
aparat maşını;
anten maşını;
dizel elektrik stansiyası;
kabel çəkmə qoşqusu.
Təchizatı
RLS həm “Parol-4” radar sistemində (7-ci dalğa diapazonu), həm də ATC RBS və IFF Mk XA / XII sistemlərinin rejimlərində eyni vaxtda işləyən “Voprosnik 6440” NRZ (yerüstü sorğu sistemi ilə) ilə təchiz edilib. Radar kompüteri uçuş məlumatları daxil olmaqla həm əsas, sonrakı radar məlumatlarının inteqrasiyasını, həm də təyin edilən əsas sistemlərdən (“Parol-4” və ya Mk XA / XII) birində hədəfin müəyyənləşdirilməsinə nəzarəti təmin edir.
Taktiki və texniki xüsusiyyətləri
Növü: üç koordinatlı növbətçi radarı;
dalğa diapazonu: 35 sm;
enerji istehlakı: 23 kVt;
təqib olunan hədəflərin sayı: 200-ə qədər.
Görünüş sahəsi
Məsafəyə görə: 5-150 km;
hündürlüyə görə: 0-6 km;
azimuta görə: 360°;
yerləşdiyi əraziyə görə: 25°.
Məkanı müşahidə dövrü: 6 və ya 12 s.
Radiolokasiya xüsusiyyətləri
14 m anten hündürlüyündə, hədəfin əksolunma əmsalı 2 m² olduqda hədəf aşkarlama diapazonu:
100 m yüksəklikdə 41 km;
1000 m yüksəklikdə 95 km.
İstismar xüsusiyyətləri
Yerləşdirmə vaxtı: 20 dəqiqə;
fəaliyyət temperaturu: -50 - +50°С;
dəniz səviyyəsindən yüksəklik: 2000 metrə qədər.
Stansiyada nəqliyyat vahidlərinin sayı: 4 ədəd.
Nəticə
Qarabağdakı rusiyalı hərbçilərin funksiyasının müvəqqəti sülhməramlı fəaliyyətlərdən və nəzarət etdikləri ərazilərin erməni silahlılarından təmizlənməsindən ibarət olduğunu nəzərə alsaq, o zaman Xocalı aeroportunda “Kasta” radiolokasiya stansiyasının yerləşdirilməsi, birmənalı olaraq, Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan arasında imzalanan birgə Bəyanatın rus qüvvələri tərəfindən növbəti dəfə kobud şəkildə pozulmasıdır. Bu RLS-in müdafiə silahı olmasına baxmayaraq, Azərbaycanın razılığı olmadan onun ərazisində silah yerləşdirilməsi yolverilməzdir və Rusiya Müdafiə Nazirliyi bu məsələyə mütləq aydınlıq gətirməlidir. Hərçənd ki, indiyə qədər Rusiya tərəfindən “İskəndər-M” raketinin Ermənistana verilməsi də daxil olmaqla, bir çox məsələlərə münasibət bildirilməyib. Rusiyanın Azərbaycandakı səfiri M.Boçarnikovun keçirdiyi mətbuat konfransında jurnalistlərimizin Azərbaycan ictimaiyyətini maraqlandıran bu tip mövzularda səfirə sual verməməsi məni dərindən məyus etdi.
“Birgə Bəyanatda qeyd olunmayan silah sistemlərinin Qarabağa daşınması, Rusiya sülhməramlı kontingentinin natəmiz məqsədlərindən xəbər vermir ki?” sualını Rusiyanın ölkəmizdəki səfirinə ünvanlayan jurnalist xalqın qəlbində özünə abidə ucalda bilərdi, amma belə biri dəvət olunanlar arasında tapılmadı. Sanki səfirlə görüşə dəvət alanların verəcəyi yumşaq suallar əvvəlcədən məlum idi.
İstənilən halda rus sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdikləri ərazilərində yerləşdirilən silahlar təyinatından asılı olmayaraq, Azərbaycana qarşı yönəlib. Bu, Vətən Müharibəsindən əvvəl də belə idi, indi də belədir.
Rusiya tərəfi RLS-in hava məkanının müşahidəsi, uçuşun məsafəsi və havadakı obyektlərin (təyyarələr, helikopterlər, uzaqdan idarə olunan təyyarələr, PUA-lar, aşağı və çox aşağı yüksəklikdə uçan qanadlı raketlər) azimutlarının müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə olunmasını görməzdən gələrək, “Kasta-2E2” radarının yalnız havada hərəkətin idarə olunması və aerodrom zonalarında səmanın nəzarətdə saxlanması kimi mülki məqsədlər üçün istifadə olunduğunu iddia edə bilər. Amma burada hansı hava hərəkətindən bəhs edildiyi, aerodrom zonasının üzərindəki hava məkanını niyə qaçaq yolla Qarabağa gətirilən RLS-lə təmin olunduğu və s. kimi ciddi suallar yaranır.
Əgər Rusiya Müdafiə Nazirliyi düşünürsə ki, nə zamansa Azərbaycan Xocalı hava limanından istifadə üçün başqa ölkəyə icazə verəcək, dərindən yanılır. Xocalıda inşa edilən “Xilaskar rus əskəri” abidəsinin də erməni silahlılarına və onları idarə edən seperatçı quruma ürək-dirək vermək məqsədi daşıdığını çox yaxşı anlayırıq. Amma Xocalı ərazisindəki strateji Fərrux yüksəkliyində Əsgərimizin Azərbaycan Bayrağını qaldırması, mənasız “Xilaskar rus əskəri” abidəsini darmadağın etdiyi də faktdır.
Azərbaycanın iştirakı olmadan kimsə, o cümlədən Qarabağdakı rusiyalı sülhməramlılar Xocalı aeroportundan istifadə etməyəcək. Buna hazırlıq görənlər boşuna çalışmasın. Həmin aeroport vasitəsilə yaxında yüklər daşınacaq, oradakı zolağa avaisaiya vasitələri enəcək və oradan da qalxacaq. Amma bütün daşınmalara və uçuşlara nəzarət Azərbaycan tərəfindən həyata keçiriləcək. Azərbaycan olaraq, 16 ayda bir nəfər də olsun silahlı erməninin Qarabağdan çıxarmayan rus sülhməramlısına və onun rəhbərliyinə Xocalı aeroportunun istifadəsini heç vaxt etibar edə bilmərik. Etibar etdiyimiz Laçın dəhlizindən Azərbaycana qarşı istifadə edildiyi kimsəyə sirr deyil. Odur ki, Azərbaycanda kimsə Xocalı aeroportundan yalnız rusiyalı sülhməramlıların təminatı üçün nəzərdə tutulmuş yüklərin daşınması üçün istifadə olunacağına inanmır. Odur ki, Rusiya sülhməramlıları qaranlıq yolla Xocalı aeroportuna gətirdiyi “Kasta-2E2” RLS-i Ukrayna ilə sərhəddə yerləşən Belqorod şəhərinə aparmalıdır. Necə olsa, Ukrayna helikopterləri Rusiya ərazisinə həmin istiqamətdən daxil olaraq cəzasızlıq mühitində “atəşfəşanlıq şousu” göstərirlər. Xocalıda isə Rusiya üçün belə bir təhlukə mövcud deyil.
Ədalət Verdiyev, hərbi ekspert
